ΑΜΕΡΙΚΗ

Η ήπειρος Αμερική αποτελείται από δύο διαφορετικά ηπειρωτικά κομμάτια (Βόρεια και Νότια Αμερική), που ενώνονται μεταξύ τους με μια λωρίδα ξηράς η οποία μαζί με τις Αντίλλες αποτελεί την Κεντρική Αμερική. Για ορισμένους γεωγράφους η Αμερική δεν θεωρείται μια ήπειρος αλλά δύο, η Βόρεια και η Νότια Η Αμερική βρέχεται σε όλο το μήκος της από τον Ατλαντικό Ωκεανό στα ανατολικά, από τον Ειρηνικό στα δυτικά, από τον Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό και από διακλαδώσεις του Ατλαντικού στα βόρεια. Στον κεντρικό τομέα της ηπείρου, ο Ατλαντικός σχηματίζει τη λεγόμενη αμερικανική Μεσόγειο (κόλπος του Μεξικού και Καραϊβική Θάλασσα). Συμπεριλαμβανομένων και των νησιών (το μεγαλύτερο από τα οποία είναι η Γη Μπάφιν), η Αμερική καταλαμβάνει περισσότερα από 42 εκατομμύρια τ. χλμ. και έχει πληθυσμό 900 εκατ. κατοίκους. Η Βόρεια Αμερική (πε ριλαμβάνει τις ΗΠΑ και τον Καναδά) έχει 21.782.470 τ. χλμ. και 331.672.000 πληθυσμό, η Κεντρική Αμερική (περιλαμβάνει το Μεξικό, τη Γουατεμάλα, την Ονδούρα, τη Νικαράγουα, την Κόστα Ρίκα, τον Παναμά, την Κούβα κ.λπ.) 2.732.505 τ. χλμ. και 186 εκατ. πληθυσμό και η Νότια Αμερική (περιλαμβάνει τη Βραζιλία, την Αργεντινή, τη Χιλή, το Περού, τη Βενεζουέλα, την Κολομβία, τη Βολιβία κ.λπ.) 17.819.100 τ. χλμ. και πληθυσμό 377 εκατομμύρια κατοίκους.

Η Βόρεια με την Κεντρική Αμερική έχουν περίπου σχήμα τριγώνου με τη βάση του στραμμένη προς βορρά. Στο νότιο τμήμα καταλήγει σε μια λωρίδα γης που είναι ο σύνδεσμος με τη Νότια Αμερική. Η Βόρεια Αμερική ενώνεται με τις χερσονήσους της Αλάσκας στα βορειοδυτικά, της Μπούθια και της Μέλβιλ στα βόρεια, της Νέας Σκωτίας στα βορειοανατολικά, της Φλόριντας στα νοτιοανατολικά και της Καλιφόρνιας στα νοτιοδυτικά. Η μεγαλύτερη χερσόνησος της Κεντρικής Αμερικής είναι του Γιουκατάν στα ανατολικά.

Τα μεγαλύτερα νησιά που σχηματίζουν μια κορόνα στη Βόρεια Αμερική είναι η Νέα Γη και η Νέα Σκωτία στον Ατλαντικό και το Βανκούβερ στον Ειρηνικό. Τα μεγαλύτερα νησιά της Κεντρικής Αμερικής είναι η Κούβα, η Τζαμάικα, το Πουέρτο Ρίκο, οι Μπαχάμες και οι Μικρές Αντίλλες.

Μορφολογικές ενότητες
Σχηματικά, η Βόρεια Αμερική συμπεριλαμβάνει λίγες μορφολογικές ενότητες: στα δυτικά, τις αμερικανικές Κορδιλιέρες που κατεβαίνουν στον Ειρηνικό με μεγαλύτερη οροσειρά τα Βραχώδη Όρη. Στα ανατολικά, πολύ μικρότερη, είναι η οροσειρά των Απαλαχίων. Οι επιβλητικές Κορδιλιέρες της Βόρειας Αμερικής αποτελούνται από παράλληλες ζώνες στην ακτή του Ειρηνικού. Αυτές οι ζώνες περικλείουν μεγάλα υψίπεδα, όπως του Κολοράντο. Ανάμεσα στα Βραχώδη Όρη και στη Σιέρα Νεβάδα απλώνεται ένα μεγάλο λεκανοπέδιο. Τέλος, κατά μήκος του Ατλαντικού, αλλά χωρισμένο απ΄ αυτόν με μια πεδινή ζώνη, βρίσκεται το σύστημα των Απαλαχίων που χωρίζεται στα βουνά της Νέας Αγγλίας στα βορειοανατολικά και στα βουνά Αλέγκενι στα νοτιοδυτικά.

Το Μεξικό έχει πολύ πιο απλή μορφολογία, με ένα υψίπεδο που περιβάλλεται από δύο οροσειρές, τη Δυτική και την Ανατολική Σιέρα Μάδρε. Η Κεντρική Αμερική, αν εξαιρέσουμε τη χερσόνησο του Γιουκατάν που λιθολογικά και μορφολογικά θυμίζει τη χερσόνησο της Φλόριντας, κυριαρχείται από αδιάκοπα ορεινά ανάγλυφα, συχνά ηφαιστειακά, που είναι συνέχεια των ηφαιστείων του Μεξικού.

Η νησιωτική Κεντρική Αμερική αποτελείται εν μέρει από νησιά που ανήκουν στα παράλια της Βόρειας Αμερικής (Μπαχάμες) και εν μέρει από εκείνα που ανήκουν στα παράλια της Νότιας Αμερικής (Κουρακάο, Τρινιντάντ, Τομπάγκο).

Το κλίμα
Το κλίμα της Βόρειας Αμερικής επηρεάζεται, εκτός από το γεωγραφικό πλάτος, από το ανάγλυφο, από την απόσταση των ακτών, όπως επίσης και από τις συχνές αλλαγές του καιρού και τους κυκλώνες. Οι παραλιακές περιοχές που βρίσκονται σε μέσο γεωγραφικό πλάτος έχουν ήπιο κλίμα, ενώ στον κόλπο του Μεξικού έχουν τροπικό κλίμα. Οι ακραίες βόρειες περιοχές (Βόρειος Καναδάς, Γροιλανδία) χαρακτηρίζονται από πολικό κλίμα. Στα νησιά της Κεντρικής Αμερικής το κλίμα είναι τροπικού τύπου, ενώ στην περιοχή του ισθμού έχουμε τρεις διαφορετικές κλιματικές ζώνες, ανάλογα με το υψόμετρο.

Η Βόρεια Αμερική
Τα ποτάμια της Βόρειας Αμερικής που χύνονται στον Ειρηνικό είναι μικρά σε μήκος, με ασταθή ροή νερού, με επίμηκες και απότομο περίγραμμα, ενώ εκείνα που χύνονται στον Ατλαντικό έχουν μεγαλύτερο μήκος και σταθερότερη ροή νερού. Τα τέσσερα πέμπτα των νερών της Βόρειας Αμερικής χύνονται στον Ατλαντικό και στις θάλασσες που συνδέονται μ΄ αυτόν. Παρόλα αυτά και αρκετά ποτάμια που χύνονται στον Ειρηνικό έχουν αξιοσημείωτο όγκο. Αυτά είναι ο Γιούκον, ο Κολούμπια Σνέικ και ο Κολοράντο. Οι κεντρικές πεδιάδες χωρίζονται σε δύο μεγάλες υδρογραφικές περιοχές: τη νότια, που καταλήγει στον Κόλπο του Μεξικού και περιλαμβάνει τα νερά των Μισισιπή- Μιζούρι και των παραποτάμων τους και τη βόρεια που καταλήγει στον Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ποτάμια Σαν Λορέντσο και Χάντσον, γιατί αποτελούνται από υπόγεια νερά, συνδεδεμένα με τις Μεγάλες Λίμνες. Οι σημαντικότερες είναι οι πέντε Μεγάλες Λίμνες (Σουπίριορ, Μίσιγκαν, Όρι, Χιούρον και Οντάριο) που βρίσκονται στα σύνορα μεταξύ ΗΠΑ και Καναδά. Οι λίμνες του Καναδά ειδικότερα είναι πάρα πολλές και σημαντικού μεγέθους (Ουίνιπεγκ, Μεγάλη Άρκτος, Λίμνη των Σκλάβων, Αθαμπάσκα). Στις δυτικές περιοχές μεγαλύτερη είναι η Μεγάλη Αλμυρή Λίμνη, ενώ στην Κεντρική Αμερική η λίμνη Νικαράγουα.

Η Νότια Αμερική
Η δομή της Νότιας Αμερικής είναι μάλλον απλή και θυμίζει κατά πολύ τη Βόρεια Αμερική όσον αφορά το σχήμα αλλά και τη μορφολογία της. Βρίσκουμε κι εδώ το τριγωνικό σχήμα με τη βάση προς τη Θάλασσα των Αντιλών και τον Ατλαντικό και την κορυφή να προβάλλεται προς τον Νότο, προς την Ανταρκτική. Τα παράλιά της δεν διακλαδίζονται πολύ, δεν σχηματίζουν καμία μεγάλη χερσόνησο και κανέναν αξιόλογο κόλπο, αν εξαιρέσουμε τον Ρίο ντε λα Πλάτα. Τα νησιά είναι λίγα, με μεγαλύτερα τη Γη του Πυρός στον Νότο, τα νησιά του αρχιπελάγους της Χιλής και το Τρινιτάντ στα βόρεια.

Η Νότια Αμερική μορφολογικά χωρίζεται σε λίγες βασικές ενότητες: τις Κορδιλιέρες των Άνδεων, τις κεντρικές πεδιάδες και τα ανατολικά υψίπεδα. Οι Άνδεις αποτελούνται από μια σειρά πολύ ψηλών βουνών με έντονο ανάγλυφο. Συχνά αυτά τα βουνά περικλείουν μεγάλα υψίπεδα, όπως εκείνο της Βολιβίας. Ανατολικά, συναντούμε τα υψίπεδα της Γουιάνας και της Βραζιλίας, που χωρίζονται μεταξύ τους από τον Αμαζόνιο. Οι κεντρικές πεδιάδες είναι τρεις: του Ορινόκο, του Αμαζονίου, ανάμεσα στις βορειοκεντρικές Άνδεις και τα υψίπεδα της Βραζιλίας και της Γουιάνας και, τέλος, των ποταμών Παρανά-Ουρουγουάη που ενώνεται στα νότια με τις περιοχές της Παταγονίας.

Το κλίμα επηρεάζεται κατ΄ ευθείαν από τη θέση της Νότιας Αμερικής, που κατά τα δύο τρίτα της ανήκει στην τροπική ζώνη, ενώ η νότια περιοχή ανήκει στη νότια εύκρατη ζώνη. Στη θερμή ζώνη το κλίμα είναι ζεστό και υγρό, με πολλές βροχοπτώσεις κατά μήκος των ακτών της Καραϊβικής και στον Αμαζόνιο, ενώ στην πεδιάδα του Ορινόκο και στο υψίπεδο της Βραζιλίας οι βροχοπτώσεις είναι λιγότερες. Η περιοχή των Άνδεων επηρεάζεται κλιματικά από το υψόμετρο, το οποίο ευνοεί την εγκατάσταση ανθρώπων ακόμη και στις περιοχές του Ισημερινού. Στις νότιες περιοχές η θερμοκρασία μειώνεται σταδιακά όσο προχωρούμε προς τον Νότο, η δε Γη του Πυρός έχει ήδη πολικά χαρακτηριστικά.

Και στη Νότια Αμερική οι Κορδιλιέρες διαφοροποιούν τους ποταμούς που ρέουν στις δύο αντίθετες πλαγιές. Αυτοί που καταλήγουν στον Ειρηνικό είναι γενικά μικροί σε μήκος. Εκείνοι που καταλήγουν στον Ατλαντικό έχουν μεγάλο μήκος και απορροή. Προς τον Νότο ρέουν ο Μαγκνταλένα και ο Ορινόκο, ενώ προς την Ανατολή ο Αμαζόνιος. Από το υψίπεδο της Βραζιλίας κατεβαίνουν, με διαφορετικές κατευθύνσεις ο ποταμός Τοκαντίνς, που είναι παραπόταμος του Αμαζονίου, ο Σάο Φρανσίσκο, ο Παρανά και ο Παραγουάη που χύνονται μαζί με τον Ουρουγουάη στον Ρίο ντε λα Πλάτα. Η νοτιοαμερικανική ήπειρος είναι φτωχή σε λίμνες. Οι μεγαλύτερες είναι η Τιτικάκα και η Ποόπο που βρίσκονται ανάμεσα στις Άνδεις. Η ανθρωπογεωγραφία
Κατά την ανακάλυψη της Αμερικής, ο αυτόχθων πληθυσμός της ήταν πολύ μικρός, συγκεντρωμένος κυρίως στο Μεξικό και στα υψίπεδα των Άνδεων. Στη Βόρεια Αμερική ο αποικισμός οδήγησε στη σταδιακή εξόντωση των ιθαγενών πληθυσμών, από τους οποίους δεν έμειναν παρά μόνο λίγες εκατοντάδες χιλιάδων που συγχωνεύτηκαν με τον υπόλοιπο πληθυσμό ή απομονώθηκαν σε δικούς τους οικισμούς. Αντίθετα, στη Νότια Αμερική, το ποσοστό των ιθαγενών είναι αρκετά υψηλό (για παράδειγμα, στη Βολιβία αποτελεί την συντριπτική πλειονότητα των κατοίκων). Κατά τον 19ο αιώνα άρχισε ένα ισχυρό κύμα μετανάστευσης το οποίο διήρκεσε για έναν αιώνα περίπου και το οποίο προσέθεσε στους Αγγλοσάξονες και τους Ισπανούς που κυριαρχούσαν ως τότε, Ιταλούς, Γάλλους, Γερμανούς, Σλάβους, Έλληνες κ.λ.π.

Άλλο ένα εθνικό στοιχείο που έγινε μέρος των λαών της Αμερικής ήταν οι μαύροι, που αρχικά μεταφέρθηκαν από την Αφρική ως σκλάβοι. Στη Βόρεια και την Κεντρική Αμερική ζουν σήμερα περίπου 428 εκατομμύρια κάτοικοι, με πυκνότητα 18 κατοίκων ανά τ. χλμ. Η διανομή του πληθυσμού είναι πολύ ανομοιογενής, λόγω της μεγάλης ποικιλίας του φυσικού περιβάλλοντος, των κλιματικών συνθηκών και των οικονομικών παραγόντων. Η βόρεια θέση της Γροιλανδίας, του Καναδά και της Αλάσκας είναι ο λόγος για τον οποίον αυτές οι περιοχές έχουν τόσο λίγο πληθυσμό. Στην υπόλοιπη ήπειρο παρατηρείται μεγάλη πυκνότητα στις Αντίλες, στις ηπειρωτικές περιοχές με έντονη αγροτική παραγωγή (Πουέρτο Ρίκο, Ελ Σαλβαδόρ, Τζαμάικα, Αϊτή, Μαρτινίκα και Γουαδελούπη) και σε περιοχές των ΗΠΑ που έχουν ισχυρή βιομηχανία και γεωργία (Μασαχουσέτη, Ρόουντ Άιλαντ, Κονέκτικατ, Νέα Υόρκη, Νιου Τζέρσεϊ, Μέριλαντ Άλλος παράγοντας που καθορίζει τη δημογραφική συγκέντρωση είναι η αστυφιλία: πόλη του Μεξικού (19 εκατ. κάτοικοι), Νέα Υόρκη (18 εκατ.), Σικάγο (8 εκατ.), Λος Άντζελες (8 εκατ.), Φιλαδέλφεια (5,8 εκατ.), Σαν Φρανσίσκο (6 εκατ.), Ντιτρόιτ (4,6 εκατ.), Βοστώνη (4 εκατ.).

Στη Νότια Αμερική η διανομή του πληθυσμού είναι πιο ομοιόμορφη, με εξαίρεση τις τεράστιες εκτάσεις της Βραζιλίας (Αμαζονία), της Αργεντινής (Πάμπα, Γη του Πυρός) και της Χι λής (Αντοφαγκάστα), που είναι σχεδόν ακατοίκητες. Αν εξαιρέσουμε τις Αντίλλες όπου η πυκνότητα του πληθυσμού είναι μεγάλη, τα κράτη με τη μεγαλύτερη πυκνότητα είναι το Εκουαδόρ, η Κολομβία και η Ουρουγουάη.