Ο Μαρξ, ο Φρόυντ, ο Λεβί-Στρως και τα απόνερα των θρησκειών

Τα κείμενα αυτά ακούγονται σήμερα προφητικά από αυτή την άποψη: Ο Στάινερ διακρίνει στα μεγάλα πνευματικά ρεύματα της εποχής εκείνης μια νοσταλγία του Απόλυτου. Ο μαρξισμός, η φροϋδική ψυχανάλυση και η δομική ανθρωπολογία του Λεβί- Στρως αποτελούν στην πραγματικότητα «υποκατάστατα δόγματα» τα οποία με τις μυθολογίες που κατασκευάζουν έρχονται να καλύψουν το κενό που άφησαν πίσω τους τα απόνερα των θρησκειών μετά την υποχώρησή τους. Και τα τρία διεκδικούν μια καθολική αντίληψη για τον άνθρωπο, και τα τρία αναπτύσσουν τη δική τους γλώσσα, άρα και τα τρία πληρούν τις προϋποθέσεις του «μύθου».

Ίσως ο μαρξισμός να φέρει πιο έντονα τα σημάδια, όχι μόνον της ιουδαιοχριστιανικής αντίληψης για τον άνθρωπο, αλλά και της εκκλησιαστικής οργάνωσης. Ξεκινάει από την αντίληψη της «πτώσης», την αλλοτρίωση μέσα στην Ιστορία, για να προφητεύσει τον μελλοντικό παράδεισο της αταξικής κοινωνίας.

Διαθέτει προφήτη, τον Μαρξ, και ιερά κείμενα, τα οποία ουδείς δικαιούται να διαψεύσει, μόνον να τα ερμηνεύσει μπορεί.

Αν αφαιρέσουμε τη διάσταση του «θρησκευτικού και μεσσιανικού οράματος» από το φαινόμενο, δυσκολευόμαστε να εξηγήσουμε τη στάση όλων αυτών των αξιόλογων ατόμων τα οποία, ενώ γνώριζαν τις συνθήκες του «πιο βά ναυσου αστυνομικού κράτους που ιδρύθηκε ποτέ, της ασιατικής δικτατορίας του Στάλιν, συνέχισαν να υπηρετούν, να πιστεύουν και να πεθαίνουν».

Κατά τον Στάινερ η θέση την οποία κατέχει η έννοια της πατροκτονίας στη φροϋδική θεωρία είναι αντίστοιχη με τη θέση του προπατορικού αμαρτήματος. Και ο Φρόυντ, ενώ επιθυμούσε διακαώς να συνδέσει την ψυχανάλυσή του με τις φυσικές επιστήμες, να τη θεμελιώσει πάνω σε βιολογική βάση, εν τέλει κατέφυγε σε έναν μύθο, στον μύθο του Οιδίποδα, για να μπορέσει να περιγράψει το πρόσωπο του ανθρώπινου οικοδομήματός του.

Το «ένστικτο του θανάτου» που συγκρούεται με τον Έρωτα στη φροϋδική ψυχή υποσχόμενο την ανάπαυση και την τέλεια ακινησία απ΄ αυτήν την άποψη δεν είναι τίποτε άλλο από την υπόσχεση συμφιλίωσης του ανθρώπου με έναν κόσμο χωρίς Θεό. Η ίδια ιδέα της πτώσης εντοπίζεται και στη δομική ανθρωπολογία του Λεβί- Στρως, ο οποίος υποστηρίζει ότι: «Αν ανατρέξουμε στους μεγάλους μύθους που απασχόλησαν την ανθρώπινη φαντασία και των οποίων τα θεματικά στοιχεία εμφανίζονται σε όλες τις γλώσσες και τις εθνικές ομάδες, θα ανακαλύψουμε στις ρίζες τους ίχνη της πολιτισμικής ρήξης του ανθρώπου με τον φυσικό κόσμο και της βαθιάς δυσφορίας που αυτή η ρήξη άφησε στις ψυχές μας».

Έχοντας χάσει αυτήν την πρωταρχική Εδέμ, βασανιζόμενος από την απώλεια, ο «Δυτικός άρπαγας» στρέφεται εναντίον του εαυτού του μέσα από την πολιτική βαρβαρότητα του εικοστού αιώνα, το Ολοκαύτωμα ή την κούρσα των εξοπλισμών.