Επιφυλλίδα

Η μυθολογία γύρω από το ΚΑΣ

Με αφορμή την απόπειρα αυτοκτονίας του Χρήστου Ζαχόπουλου, το όνομα του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου ακούγεται σε καθημερινή σχεδόν βάση από τα ΜΜΕ σε σχέση με τα φημολογούμενα σκάνδαλα, όχι τόσο τα ροζ όσο τα υποτιθέμενα οικονομικά, αυτά που έχουν απόχρωση μπλε ή είναι βαμμένα σε χρώμα πράσινο προολυμπιακής περιόδου. Μπούστα θηλυκού ή αρσενικού γένους φωνασκούν με σοβαροφάνεια στα «παράθυρα», διατυπώνοντας απόψεις περί παντός επιστητού, συμπεριλαμβανομένων και θεμάτων αρμοδιότητας του Αρχαιολογικού Συμβουλίου, γνωστού ως ΚΑΣ. Με αξιοθαύμαστη γνώση της λειτουργίας και των αρμοδιοτήτων των θεσμικών οργάνων του ΥΠΠΟ, οι ομιλούντες διά των παραθύρων εμφανίζουν το ΚΑΣ ως πανίσχυρο όργανο, που «αποφασίζει και διατάσσει», προβαίνοντας συχνά σε απαράδεκτους αποχαρακτηρισμούς αρχαιολογικών χώρων και μνημείων ανά την Ελλάδα, και το χειρότερο, οι δήθεν αποφάσεις του υπαγορεύονται από την εκάστοτε πολιτική ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού! Τα όσα λέγονται δεν είναι απλώς ανακριβή, αλλά και άκρως υποκριτικά. Είναι πασίγνωστη και μάλιστα καταγραμμένη η συνήθης στη χώρα μας πρακτική, να «συνασπίζονται όλοι, φτωχοί, μικρομεσαίοι και μεγαλόσχημοι, με στόχο να βγάλουν τα αρχαία από τη μέση, οι δυνάμεις που πιέζουν προς την κατεύθυνση της αποδυνάμωσης της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας είναι πολλές» (ΣΕΑ, Το Μέλλον του Παρελθόντος μας, 2002, σελ. 233).

Δυστυχώς ή ευτυχώς, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο ήταν και παραμένει ένα όργανο απλώς γνωμοδοτικό. Η γνώμη του μάλιστα ουδόλως δεσμεύει τον κύριο υπουργό Πολισμού, όπως προκύπτει από το διάταγμα 918/1966/ΦΕΚ Α 249/12-11-1966. Παρέμενε δεσμευτική η γνώμη του μόνο σε θέματα χαρακτηρισμού μεταβυζαντινών μνημείων και προστασίας των νεώτερων μνημείων και των ιστορικών τόπων, μέχρι το 1975. Του αφαιρέθηκε και η αρμοδιότητα αυτή με βάση τον Νόμο 159/1975.

Είναι προφανές ότι η κυβέρνηση, η εκάστοτε κυβέρνηση δεν επιθυμούσε να βρίσκει μπροστά της ένα αποφασιστικό θεσμικό όργανο, όπως ήταν το ΚΑΣ, και μια Αρχαιολογική Υπηρεσία ανθεκτική σε πιέσεις, θωρακισμένη με νόμο λιτό και ισχυρό, όπως ήταν ο Ν. 5351/1932, στελεχωμένη με επαρκές και δίκαια αμειβόμενο επιστημονικό και τεχνικό προσωπικό, εξοπλισμένη με σύγχρονα μέσα και κυρίως υποστηριζόμενη ηθικά και οικονομικά από την ίδια την Πολιτεία. Κυρίαρχη είναι δυστυχώς η αντίληψη που εκφράστηκε με τρόπο κυνικό, θα έλεγα, από τα χείλη αξιοσέβαστου πολιτικού: «Για να υπάρξει ανάπτυξη πρέπει να παταχθούν οι δύο “πληγές” της σύγχρονης Ελλάδας, η Αρχαιολογική και η Δασική Υπηρεσία»! Ναι, έχουν παταχθεί και εξακολουθούν να πατάσσονται. Είναι ωστόσο αξιοθαύμαστο πώς η αποδεκατισμένη Αρχαιολογική Υπηρεσία και το αποδυναμωμένο ΚΑΣ εξακολουθούν να αντιστέκονται.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.