Μύηση στο παράδοξο

Το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών έκανε ένα τολμηρό βήμα προς ένα παιδαγωγούν θέατρο
Θεωρώ αυτονόητο ότι το θέατρο για παιδιά σήμερα στον τόπο μας έχει να παρουσιάσει θαυμαστά επιτεύγματα και στον τομέα της δραματουργίας και στη σκηνική της πραγμάτωση. Δεν είναι μόνο η πληθώρα των παιδικών θιάσων που προσδιορίζει αυτήν την άνθηση, όσο η ποιότητα μιας μεγάλης ομάδας αυτής της δραστηριότητας.

Το θέατρο για παιδιά στον τόπο μας έχει να καυχηθεί για το υφολογικό εύρος των παραστάσεων. Δράματα, κωμωδίες, φάρσες, παραμύθια, παιγνιώδη θεάματα, μουσικά έργα, λιλιπούτεια μιούζικαλ κ.τ.λ. Στο παρελθόν ακόμη και ο μεγάλος Βεάκης έπαιξε ρόλους στο Παιδικό Θέατρο την εποχή που είχε, για πολιτικούς λόγους, αποκλεισθεί από το Εθνικό Θέατρο. Παιδιά-θαύματα που ξεκίνησαν την καριέρα τους σ΄ αυτό το είδος και εξελίχθηκαν σε σοβαρούς επαγγελματίες θεατρανθρώπους, ο Πιλάβιος, ο Καλαντζόπουλος, η Λήδα Πρωτοψάλτη έδωσαν κύρος στις μέρες μας και αίγλη στο παιδικό θέατρο, για να έρθουν ο Ποταμίτης, η ιδιοφυΐα της Καλογεροπούλου, η μουσική κατάρτιση της Ρουγγέρη, ο επαγγελματισμός της Νανάς Νικολάου και του «Θιάσου 8» και αργότερα νέοι ταλαντούχοι και παιδαγωγικά μορφωμένοι ηθοποιοί και συγγραφείς να δημιουργήσουν το τοπίο που μπορούμε να καμαρώνουμε.

Τώρα το Μέγαρο Μουσικής επ΄ ευκαιρία των εορτών των Χριστουγέννων ανέθεσε στον Θάνο Μικρούτσικο τη δημιουργία ενός μουσικού θεάματος για παιδιά. Και ο δαιμόνιος αυτός συνθέτης με την ομάδα του μελέτησαν, πειραματίστηκαν και πέτυχαν να προτείνουν ένα μεικτό και νόμιμο νέο είδος παιδαγωγούντος και αισθητικά πρωτότυπου θεάτρου για παιδιά, και τολμώ να πω και για μεγάλα παιδιά! Δηλαδή θαλερούς στην ψυχή, απροκατάληπτους και έτοιμους να δεχτούν την αύρα της αθωότητας υπερώριμους εφήβους!

Είδα στην υπέροχη αίθουσα «Νίκος Σκαλκώτας» το έργο του Μικρούτσικου και της ομάδας του με εκατοντάδες μανάδες, πατεράδες και πιτσιρίκια και ένιωσα να με περιβάλλει από πλατεία και σκηνή ένα ευφρόσυνο αεράκι αυθεντικής τέχνης, υψηλής επαγγελματικότητας, γόνιμης φαντασίας, τολμηρής πρωτοτυπίας και παιδαγωγικής τιμιότητας. Γιατί, κακά τα ψέματα, όποιος αποφασίζει να ασχοληθεί με το θέατρο για παιδιά (ή όποια τέχνη που απευθύνεται σε παιδιά) οφείλει να έχει εντρυφήσει στην παιδική ψυχολογία, στα όρια της προσληπτικότητας των παιδιών, να σέβεται τις αξίες τους, να έχει εκστασιαστεί με την απέραντη ποιητική τους δεκτικότητα, τον αντισυμβατικό τους κόσμο αλλά και την εκπλήσσουσα ικανότητά τους να δημιουργούν σύμβολα, να δέχονται με άνεση συμβολισμούς και συνάμα να γκρεμίζουν με μια χειρονομία κεκτημένα, παραδοσιακά και καταξιωμένα, είτε αυτά είναι αξίες είτε φόρμες είτε στερεότυπα. Η άνεση με την οποία ένα παιδί «ονομάζει» τα πράγματα και τους

Η ιστορία του παιδικού θεάματος στην Ελλάδα είχε και λαμπρό παρελθόν και με την Παιδική Σκηνή της θείας Λένας και τη ραδιοφωνική της εκδοχή και το κουκλοθέατρο με κορύφωμα τον «Μπάρμπα Μυτούση» και τις μαριονέτες και την αξέχαστη «Τενεκεδούπολη» της Ευγενίας Φακίνου

αλλάζει χρήσεις (ένα σεντόνι γίνεται σύννεφο και ένα μαξιλάρι πύραυλος) με άλλη τόση άνεση και «θράσος» καταστρέφει φόρμες για να ανακαλύψει τους τρόπους που λειτουργούν οι μηχανισμοί και οι δυνατότητές τους. Πιο πολύ «διδάσκεται» ένα παιδί, δηλαδή αυτομορφώνεται, αυτοσχεδιάζοντας και καταστρέφοντας παρά όταν υποχρεώνεται να χειριστεί παιχνίδια ή άλλα αντικείμενα που είναι δηλωμένη η παιδαγωγική τους μέθοδος και ιδεολογία.

Ο Ζαν Πωλ Σαρτρ αρχίζει ως εξής τα «Απομνημονεύματά του»: «Όταν ήμουν αυτοκίνητο»!! Το θέατρο για παιδιά πρέπει να ξεκινήσει από αυτά τα δείγματα. Και για να πετύχουν οι δημιουργοί του πρέπει να αποδυθούν τη θύραθεν παιδεία τους, τη δοκησισοφία τους, τη σοβαροφάνειά τους, τα ιδεολογικά και τα αισθητικά τους φάλαρα, φίμωτρα, ματογυάλια και ενδύματα και να ξαναγυρίσουν στην εποχή που ήταν αυτοκίνητα, τρένα, δέντρα, όταν πέταγαν και μιλούσαν νέες «γλώσσες», τα δικά τους ιδιόλεκτα.

Η ομάδα του Μικρούτσικου χάρηκε μια τέτοια μυητική προπαιδεία. Ο Θάνος Μικρούτσικος είναι ένας χαρισματικός συνθέτης με ευφορία μελωδική και ρυθμικό οίστρο. Είχε στη διάθεσή του ένα παραμύθι, μερικά έξοχα στιχουργικά εναύσματα (του Ρίτσου, του Χικμέτ, του Καββαδία, αλλά και της Καρακώστα και Παπαγιάννη), είχε μια κειμενική σύνθεση της Μαρίας Παπαγιάννη όλου του υλικού και είχε βέβαια τον αυτοσχεδιαστικό πυρετό του Λάρκου και της Σεσίλ Μικρούτσικου στη σκηνοθεσία και τη χορογραφία, το ευφάνταστο σκηνικό (σαν ένα συναφώς απροσδόκητα μεταμορφούμενο μεκανό) του Βαφιά, είχε στη διάθεσή του τη ζωντανή παρουσία των συνεργατών του μουσικών ως συνδημιουργών του όλου θεάματος και βέβαια ταλαντούχους ηθοποιούς, τραγουδιστές και χορευτές.

Ποιο ήταν το ζητούμενο. Νομίζω, αν αφομοίωσα σωστά, τον κώδικά τους, να μυήσουν τα παιδιά στη μέθεξη της μεταμορφωτικής οιστρηλασίας, της μιμητικής πράξεως. Θυμίζω απλώς ότι ο Αριστοτέλης θεωρεί τη μίμηση συστατικό στοιχείο της ανθρώπινης υπάρξεως («μιμητικόν ζώον ο άνθρωπος») και συνάμα ως μητέρα της μάθησης με μέσον την ηδονή («ο άνθρωπος χαίρει επί τοις μιμήμασιν»). Έτσι η τέχνη (και το θέατρο) διά της μιμήσεως των πράξεων, της πραγματικότητας, αυτής και της «άλλης», μέσω της χαράς που προξενεί, διδάσκει, όχι ως σχολαστικός δασκαλάκος, αλλά ως μαγικός, σαγηνευτικός χειραγωγός στο μυητικό παιχνίδι.

Ανακαλύπτοντας ο Μικρούτσικος και η παρέα του τον δρόμο που η μουσική οδηγεί στον λόγο και ο λόγος διψάει για μουσική και τα δύο αναζητούν τη σωματική συμβολική έκφραση για να πάρουν υλική υπόσταση και να γίνουν από «νόημα» και «μαθηματικά», «θέα», έφτιαξαν ένα ιδιότυπο μουσικό δρώμενο, εύφορο, φαντασιώδες, αντισυμβατικό, συμβολικά ευανάγνωστο και ποιητικά νόμιμο, που σε ακολουθεί για μέρες μετά· θαυματουργίες, ακροβασίες, μεταμορφώσεις, απροσδόκητα, θυμοσοφία, λυρικός οίστρος, σάτιρα, φαρσικά στοιχεία, συγκίνηση αλλά και «πλάκα» συνδυάστηκαν σε ένα δρώμενο με τον έξοχο τίτλο «Παράξενο δεν είναι;» μετά το τέλος του οποίου έφευγε ο πιτσιρικάς και ο μπαμπάς του με τη βεβαιότητα πως τίποτα δεν είναι παράξενο.


Εύπλαστοι ηθοποιοί με γκελ

Ο Μικρούτσικος ευτύχησε να έχει στη διάθεσή του έξοχους συνεργάτες. Ο Μαλάκης και ο Ντάσκας είναι ηθοποιοί εύπλαστοι, με γκελ. Η Κόρα Καρβούνη έδειξε πως διαθέτει και μια ενδιαφέρουσα μάσκα διπλού κλόουν, μελαγχολικού και μπούφου, ο Πακσόγλου έχει υπέροχη φωνή και μια καθησυχαστική παρουσία που ηρεμεί τα παιδιά. Οι χορεύτριες του θεάματος, Ράνια Γλυμίτσα και Κωνσταντίνα Μικρούτσικου, χόρεψαν, έπαιξαν, τραγούδησαν με την ευχέρεια καλλιτεχνών του τσίρκου.

Θέλω όμως άλλη μια φορά να εκφράσω τον θαυμασμό μου για τη χαρισματική Χαρά Κεφαλά, αυτό το φαινόμενο σύνθετης καλλιτέχνιδος που τραγουδάει ως ηθοποιός, παίζει τη μουσική και χορεύει τον λόγο. Η παράσταση αφιερώθηκε στη μνήμη της Μελίνας Παπακώστα, που έφυγε τόσο γρήγορα από τον κόσμο της μέριμνας για τη χώρα της Αμεριμνησίας και της αιώνιας Παιδικότητας, ποιήτριας, παιδαγωγού, παραμυθιών αφηγήτριας. Η Μαρία Παπαγιάννη που συνεργάστηκε μαζί της σ΄ αυτό το θέαμα, με έξοχη έως τώρα παρουσία στην παιδική λογοτεχνική προσφορά, ξεκίνησε μ΄ αυτό το σύνθεμα, μ΄ αυτήν την συγκεκριμένη ομάδα μια ενδιαφέρουσα άκρως παιδαγωγούσα και καθόλου δασκαλίστικη καθ΄ όλα όμως διδακτική θεατρική πρωτοβουλία.