Κριτική εικαστικών

Η αλληγορία της ζωγραφικής

«Από την εμπειρία και την ύλη, στην Ιδέα» θα μπορούσαν να ονομάζονται από κοινού οι εκθέσεις ζωγραφικής του Μάκη Θεοφυλακτόπουλου και του Γιώργου Ρόρρη, κάθε μία για διαφορετικούς λόγους αλλά και οι δύο ταυτόχρονα για το ασυνήθιστα τελειοθηρικό επίπεδο της τέχνης που μας δείχνουν. Στον Θεοφυλακτόπουλο το αναγνωρίσιμο σχήμα που κυριαρχεί είναι το περίγραμμα μιας ανθρώπινης φιγούρας, σχηματικό σαν αυτό που χαράζουν με κιμωλία οι αστυνομικοί γύρω από ένα πτώμα στον τόπο του εγκλήματος. Η υπόλοιπη επιφάνεια του πίνακα είναι γεμάτη από μπόλικο πηχτό χρώμα, πλασμένο σαν τον σοβά του χτίστη, πολλές φορές ανακατωμένο και ξαναπλασμένο, σαν να θυσιάζεται κάθε φορά στην επιδίωξη μιας επόμενης κατάληξης, η οποία εν τέλει δεν είναι παρά η μνημειακή-αποφασιστική φιγούρα που αντικρύζει κανείς πριν πλησιάσει στην επιφάνεια και χαϊδέψει τις ανάγλυφες «μορφοπλαστικές μάχες» που έχουν διεκπεραιωθεί από τον καλλιτέχνη. Ο ζωγράφος μας μετατρέπει σε γλώσσα όλες τις τεχνικές το πινέλου- το μαλακό άπλωμα, τη βίαιη βουρτσιά, κ.ο.κ.- και μιλά στον ρυθμό των δακτύλων, του καρπού, του χεριού και εν τέλει του σώματος.

Ποιανού σώματος άραγε; Κάποτε- πριν από τριάντα χρόνια- ήταν το ίδιο το σώμα του Θεοφυλακτόπουλου, σαν ορμητική φιγούρα μισοδιαλυμένη πάνω στη μοτοσυκλέτα, καθώς με άγχος επιχειρούσε να ξεφύγει από τη σκιά της, κατόπιν έγινε το περίγραμμα που επιβάλλεται στον χρωματικό πλακούντα που το ζυμώνει και το ανακατασκευάζει. Καμια φορά ήταν και πορτρέτο συγκεκριμένου ανθρώπου, π.χ.

του συλλέκτη Δ. Πιερίδη, αλλά και πάλι η τελική μορφή ήταν μια φόρμα εντελώς μνημειακή, εξουθενωμένη από την οριακή έρευνα των «ελάχιστων» (minimal) χαρακτηριστικών της.

Πολύ νεώτερος ο Γιώργος Ρόρρης (γ. 1963) ανήκει στο κύμα των νεοπαραστατικών ζωγράφων

ΙΝFΟ

● Μάκης Θεοφυλακτόπουλος, Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Ιλεάνα Τούντα, Αρματολών- Κλεφτών 48, τηλ. 210-
6439.466, μέχρι 12 Ιανουαρίου.
● Γιώργος Ρόρρης, «Γυμνά Πορτρέτα και Σπουδές», Μέδουσα- Αίθουσα Τέχνης, Ξενοκράτους 7, Κολωνάκι, τηλ. 210-
7244.552, μέχρι 12 Ιανουαρίου.

που καταξιώθηκαν στη δεκαετία του 1990, έπειτα από έντονη μάχη με τους μοντερνιστές. Θεωρητικά, είναι ρεαλιστής, αφού μόνιμο θέμα του είναι ένα άτομο «εγκλωβισμένο» στο εργαστήριο, κάτω από ανακριτικό προβολέα και με κλειστά τα παντζούρια, άτομο συνήθως θηλυκό και παχύσαρκο ή με άλλα έντονα σωματικά γνωρίσματα, όπως συνηθίζουν οι κριτικοί ρεαλιστές. Ο χώρος απεικονίζεται διεσταλμένος – σαν από φωτογραφικό ευρυγώνιο φακό- και συχνά κλέβει τις εντυπώσεις εις βάρος των ανθρώπινων μοντέλων. Στερεότυπη η θεματολογία- εδώ και διεθνώς- δεν θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον εάν δεν προέκυπτε μέσα από μια εμμονή του καλλιτέχνη σε ζητήματα μαστοριάς.

Πινελιές εξασκημένες επακριβώς στην πειθαρχία ή τον αυτοσχεδιασμό τους, χρώμα ελεγμένο στην ακρίβεια ή τους ιριδισμούς του, έρχονται γρήγορα στο πρώτο πλάνο των εντυπώσεων παραπέμποντας κατευθείαν σε μεγάλους μαστόρους της ιστορίας της ζωγραφικής, ιδίως από το μπαρόκ. Στα μικρών διαστάσεων έργα, ο Ρόρρης θυμίζει και πάλι την εμμονή του στις πινελιές τύπου Ν. Γύζη, που σου αφαιρούν την αναπνοή με την ευγλωττία τους και την τόσο άμεση διαχείριση των φωτιστικών κλιμάκων μέσα σε μία και μόνη βουρτσιά. «Η αλληγορία της ζωγραφικής» όπου τα πινέλα του ζωγράφου ορμάνε να υποτάξουν τα χρώματα που «βγάζουν γλώσσα», είναι ο πίνακας του μεγάλου δασκάλου που θυμηθήκαμε αυθόρμητα. Υπάρχει μια ριζική αναλογία ανάμεσα στο ανθρώπινο σώμα κατά Ρόρρη και σ΄ αυτό του Θεοφυλακτόπουλου: του Ρόρρη κείται σε στάση μνημειακή προερχόμενη από το «λύσιμο» της συμβατικής κινησιολογίας του, στον Θεοφυλακτόπουλο η κινησιολογία πηγάζει από το χέρι του ζωγράφου που «χορεύει» μπροστά στον πίνακα πλάθοντας. Στον πρώτο, η ανθρώπινη φόρμα είναι αποτέλεσμα έρευνας της φωτοσκίασης, σε έναν ανακριτικό χώρο που ανταγωνίζεται τον Βελάσκεθ, στον δεύτερο έρευνα της περιπέτειας που προηγείται, πριν από την απόφαση για την οριστική όψη. Στα χέρια και των δύο αυτών μαστόρων, το χρώμα ξεκινά σαν ύλη, γίνεται αρένα μορφοπλαστικής περιπέτειας, και μέσα από την καλοχωνεμένη αφήγηση των ιχνών του καταλήγει σε εξιδανίκευση, και της ανθρώπινης μορφής και της ζωγραφικής τέχνης.