Γνώμη Ηθική και ηθικολογία

Την πρώτη φορά που επί νέας διακυβερνήσεως θυσιάστηκε υπουργός για λόγους «ηθικής τάξεως» ήταν τον Σεπτέμβριο του 2004. Κι ήταν, πραγματικά, δι΄ ασήμαντον αφορμήν.

Το «παράπτωμα» του υπουργού ήταν ότι είχε ζητήσει μιαν «εξυπηρέτηση» για να διευκολυνθεί η μετεγγραφή του γιου του από ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα σε άλλο. Ασήμαντο «παράπτωμα». Αλλά ο Καραμανλής είχε κερδίσει τις εκλογές πάνω σε άσπρο άλογο, με σημαία ένα ηθικό αίτημα μάλλον παρά ένα πολιτικό πρόγραμμα (το οποίο, παρεμπιπτόντως, ακόμη δεν έχουμε δει) και με την υπόσχεση ότι ως άλλος ΑϊΓιώργης θα σκοτώσει τον δράκο της διαφθοράς και θα ελευθερώσει τη βασιλοπούλα – εμάς- από τα δεσμά μιας διεφθαρμένης διοίκησης και την πολιτική από τα δεσμά της διαπλοκής. Το «σεμνά και ταπεινά» ήταν το μότο της εποχής. Και ο Σάββας Τσιτουρίδης υπήρξε το πρώτο, συμβολικό, θύμα μιας εξαιρετικά αυστηρής ηθικής μεζούρας.

Από τότε έχουν περάσει τρία χρόνια και κάτι μήνες. Έχει κυλήσει πολύ νερό κάτω από τις γέφυρες, παρασύροντας πολλά κεφάλια υπουργών, υφυπουργών, γενικών γραμματέων και άλλων κρατικών λειτουργών. Και μάλιστα για υποθέσεις που μπροστά τους το μικρό ρουσφέτι που είχε ζητήσει κάποτε ο κ. Τσιτουρίδης να μοιάζει αθώα παιδική «αταξία».

Η «εποχή της ηθικής» για την κυβέρνηση Καραμανλή έχει παρέλθει. Είμαστε στην εποχή του κυνισμού. Τη θέση του εμβληματικού «σεμνά και ταπεινά» έχει πάρει το «cosi fan tutti». Αυτό το ενοχλητικό «έτσι δεν κάνουν όλοι;»- που κατά κόρον χρησιμοποιήθηκε στην περίπτωση Μαγγίνα (του προτελευταίου των παραιτηθέντων) προκειμένου να δικαιολογηθεί πρώτα ο διορισμός μιας κόρης στον ΟΤΕ και κατόπιν η απασχόληση ανασφάλιστων αλλοδαπών. Ούτε ο διορισμός (καίτοι άνευ διαγωνισμού) ούτε καν η μαύρη εργασία (παρ΄ όλο που συνδεόταν άμεσα με τις αρμοδιότητές του ως υπουργού- μεταρρυθμιστή του ασφαλιστικού) κρίθηκαν ασύμβατα με τον νέο,

Η ειρωνεία της ιστορίας είναι πως ύστερα από τρία χρόνια και κάτι μήνες που έχουν στην εξουσία οι λευκοί καβαλάρηδες της ηθικής, και στα τρία πεδία (πολιτική ανεξιθρησκία και νομιμότητα των πράξεων της διοίκησης, πραγματική ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και ενίσχυση των ανεξάρτητων αρχών) η δημοκρατία μας βρίσκεται πίσω, κάμποσα βήματα πίσω, από εκεί όπου βρισκόταν το 2004

αναθεωρημένο και πολύ λιγότερο αυστηρό ηθικό κώδικα της κυβέρνησης. Και χρειάστηκε να έλθει και τρίτο χτύπημα (μια παρανομία περί την πολεοδομία) για να ακολουθήσει, εν τέλει, και ο κ. Μαγγίνας τον δρόμο που χάραξε ο κ. Τσιτουρίδης.

Από την ηθικολογία στον κυνισμό, ο δρόμος μοιάζει πια δίχως επιστροφή. Και οι θυσίες συνεργατών είναι αμφίβολο αν προστατεύουν και προφυλάσσουν πια από την αναπόφευκτη φθορά τον ίδιον τον Πρωθυπουργό.

Συμπέρασμα πρώτο: Οι πειρασμοί της εξουσίας, όπως και πάλι αποδείχθηκε, δεν εξορκίζονται διά της ηθικολογίας. Αντίθετα, όσο πιο υψηλόφρονες είναι οι λόγοι περί αρετής τόσο πιο ασθενείς είναι οι άμυνες απέναντι στην κακία. Το είχε διδάξει και ο αείμνηστος Αυλωνίτης στον αξέχαστο ρόλο του ως πρόεδρος του σωματείου «Πνεύμα και Ηθική».

Συμπέρασμα δεύτερο: Ο περιορισμός της διαφθοράς, η αποκατάσταση του ηθικού κύρους της πολιτικής και η επιβολή κανόνων χρηστής και ορθολογικής διοίκησης δεν προωθούνται με ηθικολογικούς εξάψαλμους, αλλά με συγκεκριμένα, πρακτικά και θεσμικά μέτρα.

Χρειάζεται- πρώτον- να παραιτηθεί η εκτελεστική εξουσία από το παραδοσιακό, μεταοθωμανικό «δικαίωμά» της να διαβουκολεύει τη Δημόσια Διοίκηση, υποκαθιστώντας με κριτήρια «πολιτικά»- πελατειακά τούς εσωτερικούς κανόνες, την ιεραρχία και τη διαφάνεια των πράξεων διοίκησης. Να πάψει η βούληση του υπουργού ή του γενικού γραμματέα να είναι ισχυρότερη νόμων και κανονισμών.

Χρειάζεται- δεύτερον- να παραιτηθεί η εκτελεστική εξουσία από τα μέσα επιρροής στη Δικαιοσύνη και έμπρακτης φαλκίδευσης της ανεξαρτησίας της.

Και- τρίτον- να εκχωρηθεί πράγματι το δικαίωμα ελέγχου και απόφασης σε θέματα διαφάνειας, δημόσιων προμηθειών, ελέγχου των μέσων ενημέρωσης και προστασίας από την κρατική αυθαιρεσία των δημοκρατικών δικαιωμάτων σε ανεξάρτητες, αληθινά ανεξάρτητες και ισχυρές αρχές.

Η ειρωνεία της ιστορίας είναι πως ύστερα από τρία χρόνια και κάτι μήνες που έχουν στην εξουσία οι λευκοί καβαλάρηδες της ηθικής, και στα τρία αυτά πεδία (πολιτική ανεξιθρησκία και νομιμότητα των πράξεων της διοίκησης, πραγματική ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και ενίσχυση των ανεξάρτητων αρχών) η δημοκρατία μας βρίσκεται πίσω, κάμποσα βήματα πίσω, από εκεί όπου βρισκόταν το 2004.