ρε- ZOOM -έ

Το βιβλίο- κατά τη γνώμη μου το καλύτερο μυθιστόρημα του εικοστού αιώνα και πάντως ένα από τα σημαντικότερα- ατύχησε οικτρά στην πρώτη ελληνική έκδοσή του, πριν από είκοσι χρόνια, εξαιτίας μιας άθλιας μετάφρασης. Τώρα, αυτή η μεγάλη αδικία (στην άκρη της γλώσσας μου έρχεται η λέξη ιεροσυλία) επανορθώνεται. Μόλις κυκλοφόρησε μια καινούργια έκδοσή του, σε αξιοπρεπέστατη αυτή τη φορά απόδοση.

Το βιβλίο είναι, φυσικά, το αριστούργημα του Λουί-Φερντινάν Σελίν (1894 – 1961) Ταξίδι στην άκρη της νύχτας, που πρωτοκυκλοφόρησε το 1932. Η νέα ελληνική έκδοση είναι και αυτή από την Εστία και η νέα μετάφραση υπογράφεται από τη Σεσίλ Ιγγλέση Μαργέλλου, που της αξίζουν συγχαρητήρια, γιατί πέρασε χωρίς σοβαρές αβαρίες τις Συμπληγάδες ενός από τα πιο ζόρικα για τους μεταφραστές μυθιστορήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Αν διαφαίνεται μια κάποια επιφύλαξη στην προηγούμενη φράση μου, είναι επειδή έχω την εντύπωση ότι το ελληνικό κείμενο απαλύνει μια ιδέα την τραχιά, ανορθόδοξη γλώσσα του πρωτότυπου. Αλλά δεν την παραποιεί ούτε την κάνει ακατανόητη.

Αναδρομικά, ιχνηλατώντας την επίδραση που εξάσκησε αυτό το μυθιστόρημα στον Σαρτρ της Ναυτίας, τον Χένρυ Μίλλερ, τον Μπάρροουζ, τον Κέρουακ, τον Βόνεγκατ και πολλούς άλλους διάσημους συγγραφείς, μπορούμε να συλλάβουμε καλύτερα την πρωτοτυπία και τη διαχρονική δύναμή του. Ποτέ άλλοτε ένας συγγραφέας δεν κατόρθωσε με τόσο άσχημα, τόσο “ρυπαρά” υλικά να συνθέσει ένα έργο που βυθομετρά και περιγράφει με τόσο σπαρακτικό, παράξενο λυρισμό την ανθρώπινη κατάσταση στον εικοστό αιώνα, μετά την κατάρρευση αξιών και φραγμών που προκάλεσε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος. Για έναν ουμανιστή δεν μπορεί παρά να είναι προκλητικό και ανησυχητικό το ερώτημα πώς ένας τόσο σπουδαίος, βαθύτατα ευαίσθητος συγγραφέας όπως ο Σελίν κατρακύλησε σ΄ έναν χυδαίο αντισημιτισμό και σε μια απροκάλυπτα φιλοναζιστική στάση, που οδήγησαν στην πλήρη περιθωριοποίησή του μετά τον πόλεμο. Εύκολες, και προπαντός καθησυχαστικές απαντήσεις δεν υπάρχουν. Θα πω εδώ μόνο το εξής: ένας μεγάλος λογοτέχνης μπορεί να διεισδύει σε αλήθειες που δεν διακρίνουν οι άλλοι, κατόπιν όμως να τις ντύνει με ιδεολογήματα εξίσου χοντροκομμένα όπως των άλλων. Περισσότερα γι΄ αυτό την άλλη βδομάδα.

Σε πολλές χώρες του εξωτερικού οι επιχειρήσεις οργανώνουν αυτή την εποχή προχριστουγεννιάτικα παρτάκια για το προσωπικό τους. Στην Ελλάδα αυτός ο θεσμός δεν είναι πολύ διαδομένος, ανθεί όμως ένας πολύ παρόμοιος: οι παρουσιάσεις βιβλίων. ΄Εχουν και αυτές γιορταστικό χαρακτήρα, είναι και αυτές, χωρίς όμως να το επιδιώκουν, κλειστές: συμμετέχουν σχεδόν μόνο το σινάφι και οι φίλοι του συγγραφέα. Δεν ξέρω πώς το βλέπουν άλλοι, εμένα όμως αυτές οι εκδηλώσεις μού προξενούν μελαγχολία, τόσο περισσότερη όσο πιο διασκεδαστικές και ευρηματικές προσπαθούν να είναι. Όπως τα πάρτι των επιχειρήσεων, αναθερμαίνουν ένα αίσθημα κοινότητας, την ίδια στιγμή που τονίζουν την απομόνωσή τους από την κοινωνία.