Ταξίδι στην ελληνική τέχνη

Σαν αντάξιοι απόγονοι ενός Οιδίποδα οι νεώτεροι Έλληνες καλλιτέχνες συνδέονται με την αρχαία ελληνική τέχνη με ένα σύμπλεγμα αγάπης και μίσους προς τα πατρογονικά πρότυπα. Μια έκθεση με έργα- σταθμούς στην Εθνική Πινακοθήκη φωτίζει αυτή την «πικραγαπητική» σχέση και η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνα Λαμπράκη- Πλάκα μας ξεναγεί στον τρόπο που επέδρασαν οι «κλασικές μνήμες στη σύγχρονη ελληνική τέχνη». Μετά τη Νέα Υόρκη, την Κωνσταντινούπολη και το Πεκίνο η έκθεση (με χορηγία του Ιδρύματος Α.Σ. Ωνάση) με ογδόντα έργα (πίνακες, χαρακτικά, γλυπτά), απηχεί τον διάλογο των καλλιτεχνών του 20ού αιώνα- από τον Κωνσταντίνο Παρθένη μέχρι τον Χρήστο Μποκόρο- με την κληρονομιά της αρχαίας ελληνικής τέχνης, που εκπροσωπείται με χαρακτηριστικές φωτογραφίες αρχαιοτήτων.

Η περιπέπτεια αρχίζει το 1908 με τον ρηξικέλευθο Αλεξανδρινό και κοσμοπολίτη Κωνσταντίνο Παρθένη, που αποδύεται σε μια προσπάθεια να εκφράσει το πνεύμα του τόπου με μυθολογικές μορφές που κινούνται μέσα στα δροσερά χρώματα των τοπίων του. «Ξύπνησα με το μαρμάρινο τούτο κεφάλι στα χέρια που μου εξαντλεί τους αγκώνες και δεν ξέρω πού να τ΄ ακουμπήσω». Στους στίχους του νομπελίστα Γιώργου Σεφέρη καταφαίνεται όλη η προσπάθεια της γενιάς του ΄30 να διαχειριστεί τα ανυπέρβλητα πρότυπα της παράδοσης σε μια εποχή που το μοντέρνο κίνημα έχει στρέψει τις αναζητήσεις του προς την ίδια κατεύθυνση.

Ο Νίκος Χατζηκυριάκος- Γκίκας στρέφεται την ίδια εποχή προς τις μυθικές μορφές και ο Γιάννης Τσαρούχης προς τη ζωγραφική των πορτρέτων φαγιούμ. Είναι αυτός που ανασταίνει το παγανιστικό πνεύμα της αρχαιότητας και απενοχοποιεί το ανδρικό γυμνό από το προπατορικό αμάρτημα.

Ο Γιάννης Μόραλης ποτίζει τα μελέφηβα κορίτσια με το «μακάριο πένθος»- κατά την έκφραση του Άγγελου Σικελιανού- που έχουν τα αρχαία επιτύμβια ανάγλυφα.

Ο Νίκος Εγγονόπουλος στρέφει το βλέμμα προς την αρχαιότητα αλλά και το Βυζάντιο, αλλά τον καταλυτικό ρόλο για τη γενιά του ΄30 έπαιξε ο Φώτης Κόντογλου, που εισήγαγε την αυστηρή πολυγνώτεια παλέτα των λίγων γαιωδών χρωμάτων, που πέρασε από την αρχαία ελληνική στη βυζαντινή ζωγραφική.

Η «γραμμή» των αρχαίων ελληνικών αγγείων επηρέασε

ΙΝFΟ

«Κλασικές Μνήμες στη Σύγχρονη Ελληνική Τέχνη» στην Εθνική Πινακοθήκη (Βασ. Κωνσταντίνου 48) έως 18 Ιανουαρίου

το έργο του Νίκου Νικολάου.

«Για την επόμενη μεταπολεμική γενιά, η αρχαιότητα αποτέλεσε αντικείμενο κοινωνικοπολιτικού σχολιασμού», τονίζει η Μαρίνα Λαμπράκη- Πλάκα, με παραδείγματα από τον Δημήτρη Μυταρά και τον Γιάννη Ψυχοπαίδη.

Λαμπρός επίγονος της γενιάς του ΄30 ο Αλέκος Φασιανός, δημιουργεί τον σύγχρονο μύθο του καθημερινού ανθρώπου με αρχαιοελληνικά υλικά: το περίγραμμα της μορφής και τον τρόπο που χρησιμοποιεί τα χρώματα. Ο Γιάννης Γαΐτης με τα ίδια υλικά συνδιαλέγεται με την ποπ αρτ ενώ ο Άγγελος Παπαδημητρίου διακωμωδεί τρυφερά «την ταλαιπωρημένη σχέση μας με την αρχαιότητα».

Τέλος, ο Χρήστος Μποκόρος με τα εννοιολογικά έργα του ανασύρει τη διαμάχη για το νόημα της τέχνης όπως εκφράσθηκε στον διαγωνισμό μεταξύ δύο αρχαίων ζωγράφων, του Ζεύξιδος και του Παρασσίου, περί παραστατικής και μη ζωγραφικής.