Έγκλημα και τιμωρία

Κασσάνδρα ο Γούντι Άλεν; Όχι ακριβώς. Απλώς η φωνή της συνείδησης. Οι Ερινύες από το αριστουργηματικό «Μatch point» επανέρχονται με τη μορφή ενός ονείρου που μετεξελίσσεται σε εφιάλτη. Άλλωστε ο τίτλος είναι ανάποδος και ειρωνικός, «Το όνειρο της Κασσάνδρας».
Όμως η Κασσάνδρα είναι προάγγελος δεινών καταστροφών!

Να πω την αλήθεια μου, την πρώτη φορά στη Βενετία το είδα σαν πρόχειρο, άνισο και φτωχό αδελφό τού «Μatch point». Τη δεύτερη, εδώ στην Αθήνα και συγκριτικά με όσες ταινίες έχουν εξέλθει στις οθόνες, το μπόι της Κασσάνδρας μεγάλωσε τόσο ώστε να μπει δικαιωματικά μέσα στις καλύτερες της χρονιάς. Μοιάζει με ουρά, με επανάληψη, με επαναφορά του «Μatch point», αλλά αυτό με τίποτα δεν στοιχειοθετεί ποινικό αδίκημα και κατηγορία. Οι περισσότεροι σκηνοθέτες επανέρχονται με τα ίδια μοτίβα χωρίς αυτό να αφαιρεί σταγόνα από την προσωπική δημιουργία τους. Τρία τα κλειδιά για να ανοίξει κάποιος την πόρτα της ιστορίας. Πρώτο, η ονομασία του μικρού ιστιοπλοϊκού που αγοράζουν με δανεικά αυτά τα δύο αδέλφια, τα εντελώς διαφορετικά. Κασσάνδρα λοιπόν και μάλιστα «Το όνειρο της Κασσάνδρας» (Cassandra΄s dream). Επειδή, όπως είπαμε, η Κασσάνδρα είναι προπομπός πολλών δεινών. Επειδή το πλιάτσικο, η φιλαργυρία, η απληστία και η ραδιουργία συντελούνται από καταβολής του ανθρωπίνου είδους. Επειδή ένα τέτοιο σκάφος είναι είδος πολυτελείας. Και επειδή η θάλασσα είναι σύμβολο διπλής σημασίας. Και Ιστορία (άρα ο Γούντι Άλεν παραπέμπει σε μια διαχρονική, του Ανθρώπου, διαδρομή) αλλά και βυθός, θάνατος, σκοτάδι και πνιγμός.

Διπλής σημασίας και το δεύτερο κλειδί της Κασσάνδρας. Δύο τα πρόσωπα, δύο οι πρωταγωνιστές, δύο αδέλφια, δύο κόσμοι χωριστά επί της ουσίας. Οι προσωπικότητες που προκύπτουν από τις πράξεις, τις αντιδράσεις και τις σχέσεις διαμορφώνουν δύο διαφορετικούς χαρακτήρες. Προερχόμενοι και οι δύο από την ίδια, οικογενειακή, μικρομεσαίαοικονομικά- μήτρα. Ο Τέρι (Κόλιν Φάρελ) εργάζεται σε συνεργείο αυτοκινήτων. Ο προλετάριος ας πούμε. Ο Ίαν (Γιούαν ΜακΓκρέγκορ) αν και βοηθάει τον πατέρα του σε ένα μικρό, μισοχρεοκοπημένο εστιατόριο, εν τούτοις περιμένει στη γωνία να πιάσει την καλή με προοπτική να συμμετάσχει σε όμιλο επενδυτών ξενοδοχειακής μονάδας στην Καλιφόρνια της Αμερικής. Ο μεγαλοπιασμένος ας πούμε. Ο πρώτος εθισμένος στον τζόγο. Ο δεύτερος στη μεγάλη ζωή. Ο πρώτος παίζει με την τύχη. Ο δεύτερος φλερτάρει με το Αmerican dream. Εξωτερικά μοιάζουν να προέρχονται από διαφορετικούς σπόρους. Λερωμένος, σκούρος, στενόχωρος ο Τέρι. Ξανθός, καθαρός, άνετος, χαμογελαστός, καλοντυμένος, μοδάτος ο Ίαν. Έτσι φαίνονται, αλλά έτσι δεν είναι! Επί της ουσίας, τα πράγματα έρχονται τούμπα. Ο πρώτος (ο προλετάριος) οργανώνει τη συνωμοσία, συμμετέχει στη ραδιουργία, διαπράττει έγκλημα, αλλά τρελαίνεται από τις τύψεις και την ατιμωρησία. Το παρελθόν του Τέρι είναι διαχρονικό,

ΙΝFΟ

Ο Γούντι Άλεν με τη Νew Οrleans Jazz Βand, στις 28 και 29 Δεκεμβρίου, στο Θέατρο Βadminton (Άλσος Στρατού, Γουδί). Εισιτήρια: 40-165 ευρώ. Τηλ.
210-8840.600, www. ticketnet.gr

είναι συνηθισμένο, είναι ανθρώπινο και είναι καθορισμένο. Από τι; Από την ανθρώπινη μοίρα. Παίζουμε, χάνουμε και για να ξεπληρώσουμε μπορεί κα να σκοτώσουμε. Αδικαιολόγητο αλλά εξηγήσιμο. Τρομερό και δυσάρεστο αλλά ανθρώπινο. Γι΄ αυτό ο Τέρι πνίγεται στις ενοχές του. Γι΄ αυτό οι Ερινύες σκοτώνουν τον ύπνο και την ασφάλειά του. Ο Τέρι είναι πλάσμα και ήρωας όλων των εποχών. Του Χθες, του Σήμερα, του Αύριο.

Ο Ίαν όμως είναι ολόιδιος και φτυστός με τον πρωταγωνιστή από το «Μatch point». Ο Ίαν είναι το άθροισμα και η σύνθεση των ριάλιτι σόου, του κυνισμού, της παγκοσμιοποίησης, της ηθικής απαξίωσης, της πασαρέλας, του λούστρου, του πλαστικού, της κομπίνας, της λαμογιάς, του χρηματιστηρίου, της βιτρίνας, της αφασίας, του γιαπισμού και της αγοροπωλησίας. Εverything for sale. Όλα για πούλημα. Ο Ίαν είναι η πεμπτουσία της εποχής μας. Με χαμόγελα και κοστούμι Ρrada μπορεί να πουλήσει τη μάνα του, τα αδέλφια του, τους φίλους του, τα πάντα και- φυσικάτην ψυχή του. Ο Ίαν είναι η φωτογραφία μιας λοβοτομής. Μια λοβοτομή που έχει αποσυνδέσει τον εγκέφαλο και την καρδιά από τη συνείδηση και την ανθρωπιά. Είναι ο Αmerican Ρsycho. Γυρίστε, κοιτάξτε και θα καταλάβετε. Μπορεί και μέσα σας να τον δείτε.

«Το όνειρο της Κ ασσάνδρας»

Το φλιπσάιντ του «Μatch point» Όλα για πούλημα Δύο αδέλφια, δύο κόσμοι χωρισμένοι Εξαιρετικό σενάριο, πρόχειρη επεξεργασία

ΒΑΘΜΟΙ = 7

(Η φωτογραφία της εποχής μας)

Τέλος, το τρίτο κλειδί είναι το ανθρώπινο τοπίο. Με εξαίρεση τον παλιομοδίτη και (οικονομικά) χρεοκοπημένο πατέρα, άπαντες και άπασες έτοιμοι για τη βουτιά σε οποιαδήποτε λαμογιά. Η μάνα που κάθε φορά κατηγορεί τον ανεπρόκοπο άντρα της με επιχείρημα τον μεγαλοπιασμένο πλαστικό χειρουργό αδελφό της που κάνει λαμπρή καριέρα στην Αμερική. Ο θείος (Τομ Γουίλκινσον) από την Αμερική που προσφέρει το δέλεαρ, που δίνει μεγάλη αμοιβή και διαφθείρει τα ανίψια του προκειμένου να βγει καθαρός από μια βρώμικη ιστορία φοροδιαφυγής. Το κορίτσι του Ίαν (Χέιλι Χάτγουελ), μια νεοφερμένη και φιλόδοξη ενζενί της αγγλικής σκηνής που κοιμάται με οποιονδήποτε μεγαλόσχημο, αρκεί να διαθέτει γνωριμίες και χοντρές περιουσίες. Όλοι και όλες έτοιμοι, με το δάχτυλο στην σκανδάλη να σκοτώσουν για να κερδίσουν. Γιατί, αγαπητοί μου, ο φόνος είναι πολυμορφικός. Πριν σκοτώσουμε χωρίς τύψεις, έχουμε σκοτώσει τα πάντα γύρω και μέσα στον εαυτό μας!

Με δυο λόγια: Δύο αδέλφια στο Λονδίνο του 2007 και οικονομικά ανοίγματα πολλά. Πρώτα αγοράζουν μικρό ιστιοφόρο με δανεικά. Έπειτα χάνουν στον τζόγο πολλά λεφτά. Και κάπου ενδιαμέσως, ο ένας εξ αυτών τα φτιάχνει με μια ελκυστική ενζενί και κάνει όνειρα Αμερικής. Τα χρέη όμως τους πνίγουν μέχρι τα αυτιά. Μοναδική έξοδος σωτηρίας, το έγκλημα χωρίς τιμωρία. Ένας θείος από την Αμερική, πλαστικός χειρουργός και αδελφός της μάνας τους, προτείνει στα ανίψια του κάτι εύκολο αλλά εγκληματικό. Στριμωγμένοι από τις συνθήκες και την επερχόμενη ντροπή, συμφωνούν να το διαπράξουν και να πιάσουν την καλή, αλλά μετά τον φόνο ο έτερος αδελφός πνίγεται στις τύψεις και την ντροπή. Αποφασισμένος να πάει στην αστυνομία και να παραδοθεί, δίνει προηγουμένως μια τελευταία ευκαιρία στον αδελφό του, μπας και βρουν την άκρη πριν καταλήξουν στη φυλακή. Έτσι ακόμα μία φορά επιβιβάζονται στο «Cassandra΄s dream» για μια βόλτα φιλική, αγαπησιάρικη και αδελφική!


Μάρκες στα χρόνια του Άρλεκιν

Αφυδατωμένο, σχηματικό, στυμμένο, εξασθενισμένο. Ο Βρετανός Μάικλ Νιούελ με περγαμηνές αξιόλογων ταινιών- από «Χορεύοντας μ΄ έναν ξένο» μέχρι «Τέσσερις γάμοι και μία κηδεία»- αποδείχθηκε μοιραίος. Μετέτρεψε το θρυλικό και μαγικό «Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας» σε ρομάντζο τύπου Άρλεκιν δύο αδιόρθωτων ερωτευμένων!

Πρώτο κακό, η ανάθεση του σεναρίου στην πένα του Ρόναλντ Χάργουντ. Προφανώς έπειτα από συστάσεις των παραγωγών, συντόμευσε, περιόρισε, πριόνισε, αφαίρεσε και διόρθωσε τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες. Καλά, σου λέει, είναι ποτέ δυνατόν ένας τέτοιος ποταμός να μεταφερθεί δημιουργικά στον φακό; Εμ εδώ σε θέλω. Διότι τα μεταξωτά βρακιά θέλουν επιδέξιους κώλους. Πάμε στο δεύτερο κακό.

Τι να κάνει και ο Μάικλ Νιούελ; Άσε που είναι Βρετανός, δηλαδή ανήμπορος να καταλάβει, να κατανοήσει και πολύ περισσότερο να μετασχηματίσει τη λατινοαμερικανική, θερμή, νωχελική, παράλογη, ηδονική και λάγνα μαγεία σε εικαστική πανδαισία. Επομένως με ψαλίδι χρατς, χρουτς περιόρισε τους χρόνους και συντόμευσε την ουσία. Λεπτομέρειες το πολιτικό, κοινωνικό φόντο.

Λεπτομέρεια ο συμβολισμός

«Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας»

Ο μαγικός ρεαλισμός του Μάρκες Και ο Άρλεκιν του Μάικλ Νιούελ Μόνο τα τελευταία είκοσι λεπτά αξίζουν για δάκρυα πολλά

ΒΑΘΜΟΙ = 5

(Ρεπλίκα)

της χολέρας. Λεπτομέρεια ο δεσποτισμός. Λεπτομέρειες όλα. Απλώς ντεκόρ. Τι είναι ο «Έρωτας στα χρόνια της χολέρας» γι΄ αυτόν; Η άσβεστη φλόγα του Φλορεντίνο Αρίσα για τη Φερμίνα Δάσα. Δηλαδή; Να, εκείνος ερωτευμένος μέχρι θανάτου, εκείνη αναγκαστικάεκ του πατρός- παντρεμένη με έναν γιατρό. Παραλλήλως και μέχρι να αδειάσει η γωνιά, ο γιατρός να πάει καλειά του και να επανέλθει ο ερωτευμένος Φλορεντίνο, σκοτώνει την ώρα του πέφτοντας στο κρεβάτι με κάθε θηλυκή γάτα που πέφτει μπροστά του. Η σαρξ αδύναμη, το πνεύμα ακατάβλητο! Τρίτο και θανατερό, το καστ το παγκοσμιοποιημένο και τρομερό. Λάθος ο (εξαιρετικός και Ισπανός) Χαβιέ Μπαρντέμ. Μετατρέπει τον Φλορεντίνο σε ανθρωπάκι ζαρωμένο, υποταγμένο και γραφικό. Τηλεοπτική η (Ιταλίδα) Τζοβάνα Μετσοτζιόρνο. Λάθος η αγγλική γλώσσα με προφορά ισπανική σε μια τόσο χαρακτηριστική λατινοαμερικανική ιστορία, λατινοαμερικανική τοποθεσία, λατινοαμερικανική ανθρωπογραφία. Τι να κάνουν οι γνωστοί αλλά «δεύτεροι» αστέρες οι αμερικανικοί (Λιβ Στράιμπερ, Τζον Λεγκουιζάμο, Μπέντζαμιν Μπρατ); Προσπαθούν και ενίοτε τα καταφέρνουν.

Τοιουτοτρόπως η ώρα περνάει σαν να βλέπεις ευπρεπή τηλεοπτική σειρά για κορίτσια με όνειρα ρομαντικά. Μέχρι να φτάσουμε στα τελευταία είκοσι λεπτά και να πέσουν τα πρώτα και τελευταία αυθεντικά δάκρυα, δίνουν και παίρνουν τα χασμουρητά! Ο θρίαμβος της παγκοσμιοποίησης. Βρετανός ο σκηνοθέτης, Αμερικανοϊσπανοί οι επενδυτές, διεθνούς προέλευσης και χρήσης το καστ, αγγλική η γλώσσα. Τώρα πώς ο Μάρκες συμφώνησε να αυτομεταφερθεί από τη μαγεία την αυθεντική σε αυτό το Άρλεκιν το αγγλοσαξονικό, είναι άγνωστο αλλά και γνωστό. Φιλοδοξία, ματαιοδοξία; Τι να κάνουμε; Ουδείς αλάνθαστος γιατί είναι και αυτός άνθρωπος!

Με δυο λόγια: Η θρυλική ιστορία ανεκπλήρωτου έρωτα του φτωχού Φλορεντίνο Αρίσα για τη Φερμίνα Δάσα. Ύστερα από απειλές και αφόρητες πιέσεις του πατέρα της αναγκάζεται να παντρευτεί έναν γιατρό. Στο μεταξύ ο Φλορεντίνο περιμένει και καθώς περνούν τα χρόνια, εκείνος οικονομικά ανεβαίνει. Έπειτα από μισό και πλέον αιώνα, με άσπρα μαλλιά και οι δύο και καθώς η Φερμίνα κηδεύει τον άντρα της, ο Φλορεντίνο χτυπάει την πόρτα της. Φύγε, του λέει. Αλλά εκείνος εκεί, περιμένει. Γιατί οι κυβερνήσεις πέφτουν, αλλά ο έρωτας ποτέ δεν πεθαίνει!


Από τη Ναταλία στην απόλυτη αφασία

Ακόμα τέσσερις πρεμιέρες, εκ των οποίων οι τρεις είναι της εξής λογικής: Ψεκάστε-σκουπίστε-τελειώσατε:

«1.000 μίλια έρωτα» (Das Wilde Leben). Οι τρελίτσες της Γερμανίδας φωτομοντέλας του ΄60 Ούσι Ομπερμάγιερ που τώρα διάγει βίον κοσμικόν και μοδάτο φτιάχνοντας κοσμήματα στο Μαλιμπού των ΗΠΑ. Από τα 16 αρχίζει με αναρχικούς σε κοινόβιο του Βερολίνου για να φτάσει στην κορυφή κάνοντας

ΒΑΘΜΟΙ = 3

(Κουκλάρα η κυρία)

στοματικό έρωτα έχοντας εκ δεξιών τον Μικ και εξ ευωνύμων τον Κιθ. Τους Rolling Stones ντε. Η φούντα και η παρτούζα πάνε σύννεφο και η ταινία κάνει εξωτικό περίπατο. Επειδή όμως η Ναταλία Άβελον που παριστάνει την τρελή και αλλοπαρμένη Ούσι είναι ουρί του Παραδείσου, γι΄ αυτό λέγω: Αφήστε την ταινία και πιάστε τη Ναταλία! «Ένας για όλες» (Good luck Chuck). Χαζοαμερικανιά κάποιου Μαρκ Χέλφριχ με τον Ντέιν Κουκ να παριστάνει τον τυχερό που όλα

ΒΑΘΜΟΙ = 1

(Στο τσακ τη γλίτωσε από το μηδέν)

τα θηλυκά τού την πέφτουν και στη συνέχεια όλες την τύχη τους με κάποιον άλλο την κάνουν. Α, σου λέει, δεν είναι καλό, θέλω και εγώ μία αποκλειστικά για εμένα. Τρελάθηκες; Ράντισε εσύ και άσε τους άλλους να βάλουν τη θηλιά στο λαιμό τους. Τίποτα αυτός, τίποτα εγώ, τίποτα το χαμογελαστό!

«Εκτελεστής 47» (Ηitman). Εικονογραφημένο βιντεογκέιμ του Ξαβιέ Γκενς. Ο ξυρισμένος γουλί Τίμοθι Όλιφαντ σκοτώνει οτιδήποτε

ΒΑΘΜΟΙ = 0

(Γουλί)

πέφτει στο οπτικό του πεδίο. Όπως λένε Κτηνώδης Δύναμη Ογκώδης Ά γνοια.

«Shoot ΄em up». Χάρτινη περιπέτεια σπαγγέτι του Μάικλ Ντέιβις με Κλάιβ Όουεν (αναθεωρώ γι΄ αυτόν), Μόνικα Μπελούτσι (αντέχει ακόμα το σαραντάχρονο κορίτσι) και Πολ Τζιαμάτι (χειρότερος δεν γίνεται). Τι είναι η ταινία; Τα πρώτα πέντε λεπτά ο Κλάιβ Όουεν καθαρίζει μια ντουζίνα. Εγκαταλείπω για να μη μεταλλαχθώ σε ντουβάρι κανονικό!

ΒΑΘΜΟΙ = 0

(Drop dead ρε!)

Κομψοτέχνημα ρεαλισμού

Τι είπατε; Το Μεξικό κινηματογραφικά είναι τριτοκοσμικό; Πλάνη, μυωπία και αναλφαβητισμός. Κοπιάστε να καθηλωθείτε από ένα κομψοτέχνημα ασπρόμαυρου μινιμαλισμού, με αγνότητα, καθαρότητα και δεξιοτεχνική, εικαστική, μοναδικότητα. Το λένε «Εl violin» (Το βιολί) και το υπογράφει ένας πρωτοεμφανιζόμενος με το όνομα Φρανσίσκο Βάργκας. Ο ενθουσιασμός μου προκύπτει από τον αιφνιδιασμό μου. Αν και κάτι είχα ακούσει από μακριά, μέσα στα πρώτα πέντε λεπτά χίμηξε και μου έκανε λειώμα την καρδιά. Στο πρώτο ημίωρο, είχα την εντύπωση πως έβλεπα έναν μακρινό επίγονο του Τζίλο Ποντεκόρβο από τη «Μάχη της Αλγερίας». Πάνω στην ώρα, συνειδητοποίησα ότι ο μινιμαλισμός του Γάλλου Ρομπέρ Μπρεσόν είχε ανηφορίσει προς το Μεξικό. Στο τέλος, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι το «Βιολί» γκρεμίζει τον «Λαβύρινθο του Πάνα» του Γκιγιέρμο Ντελ Τόρο. Και όμως ο ίδιος- ο Ντελ Τόρο – έγραφε στη «Liberation» το εξής: «Σας εκλιπαρώ, δείτε αυτή την ταινία» Γιατί εκλιπαρεί; Μα επειδή η αγνότητα του Βάργκας υπογραμμίζει πλαγίως τη διακορευμένη τιμή της παγκόσμιας κινηματογραφίας. Χωρίς ίχνος προσποίησης. Χωρίς δράμι βίας. Έτσι. Ανυπεράσπιστο, απροστάτευτο και ανοχύρωτο. Το σπουργίτι μιας τίμιας, δημιουργικής και πάναγνης κινηματογραφίας. Δηλαδή όλα για το όνειρο και την ευαισθησία. Αν το δείτε – που δεν θα το δείτε γιατί «Μεξικό είναι, μυρίζει μούχλα, μιζέρια και τριτοκοσμική φλυαρία»- να μου πείτε. Πότε άλλοτε είχατε δει τέτοια επεξεργασμένη ασπρόμαυρη φωτογραφία, κατάλληλη για ανθολογία. Να μου πείτε

«Το βιολί»

Όταν ο κινηματογράφος διασταυρώνεται με την αλήθεια Με λίγα μέσα, ανείπωτη ευαισθησία Ζαπατίστας και Ελ Μαριάτσι

ΒΑΘΜΟΙ = 7

(Τουλάχιστον)

πότε άλλοτε είδατε έναν ηθοποιό να παίζει τόσο αυθεντικά τον ρόλο του βιολιστή Δον Πλουτάρκο. Και τέλος, να μου πείτε σε ποια πολιτική και κοινωνική ταινία αποτυπώθηκε με τόσο λίγα μέσα αλλά τόσο εκφραστικά και αληθινά η μονομαχία ανάμεσα σε ένα περίστροφο στρατιωτικού και στο ταλαιπωρημένο βιολί ενός γέρου αγρότη, μουσικού. Ποτέ!

Με δυο λόγια: Στρατιώτες εφορμούν να καταπνίξουν τον ξεσηκωμό των ρακένδυτων αγροτών ενός μικρού χωριού, που καταληστεύεται από την κεντρική εξουσία. Αρκετοί καταφέρνουν να δραπετεύσουν, αλλά πίσω, στο χωριό, εγκαταλείπουν τα όπλα και τα πυρομαχικά. Έτσι, ένας γέρος χωρικός καβάλα σε ένα δανεικό μουλάρι επιστρέφει με το βιολί του για να δει τη σοδειά του, δηλαδή να μεταφέρει κρυφά μερικά όπλα στους αντάρτες. Ο στρατιωτικός διοικητής απαιτεί να του παίξει στο βιολί, ο γέρος υπακούει και σε αντάλλαγμα ζητάει να επισκεφτεί τη σοδειά του. Ώσπου μια μέρα ο διοικητής τον παίρνει χαμπάρι και τον διατάζει, «γέρο, παίξε πάλι». Το δεξί του χέρι κομμένο και μέσα σε πανιά τυλιγμένο. Στο τραπέζι το βιολί και λίγο πιο εκεί ένα περίστροφο κρυφά προφυλαγμένο. Να παίξει μουσική ή να αρπάξει το όπλο και ό,τι βγει;