Επιφυλλίδα

Δηλητήριο σε καθημερινή δόση

Η κατάσταση θα μπορούσε να χαρακτηριστεί με στοιχειώδεις αισθητικούς όρους ως απαράδεκτη, αν δεν είχε εξελιχθεί σε άκρως επικίνδυνη. Εννοούμε, κυρίως, πρωινές ραδιοφωνικές εκπομπές, τις ώρες που ο κόσμος τρέχει στη δουλειά του ή στις δουλειές του και όπως δεν έχει οργανωθεί ακόμα το μυαλό του, προσφέρεται άβουλα και άκριτα να καταναλώσει οτιδήποτε. Και οι παρουσιαστές στις ραδιοφωνικές αυτές εκπομπές (ευτυχώς όχι σε όλες), με τη βεβαιότητα ότι η εκπομπή είναι το σπίτι τους που μπορούν να φορτώσουν με όποια σαβούρα θέλουν είτε συνομιλώντας μεταξύ τους (αν συμβαίνει να είναι δύο) είτε επικοινωνώντας τηλεφωνικώς (κυρίως με πολιτικούς), λένε πράγματα που ακόμα και ιδιωτικά αν τους άκουγε κανείς να συζητούν, θα τους επανέφερε οργισμένος στην τάξη. Η «ελευθερία» όμως που αισθάνεται κανείς όταν την αίσθηση τού σκουπιδοτενεκέ που έχει γι΄ αυτούς που τον ακούνε τη μοιράζονται πάρα πολλοί, ώστε επιτρέπεται στους τελευταίους να καμώνονται πως δεν τη νιώθουν, τότε η «ελευθερία» αυτή μπορεί να φτάσει σε παροξυσμό. Συνεχή γέλια άνευ λόγου και αιτίας, χυδαία υπονοούμενα, ασύστολα ψέματα, έτσι ώστε κι αν τηλεφωνικά προσπαθήσει να τα «διορθώσει» το θύμα τους, να φαίνεται πως δεν είναι η αλήθεια που το ενδιαφέρει αλλά η αποκατάσταση της «φήμης» του, προπαντός όμως μια χρήση της γλώσσας που κάνει το κρασοπουλειό να ηχεί ως ναός ακριβείας, «μεταφέρουν» τη χώρα ολόκληρη σε καθεστώς ραδιοφωνικής ομηρείας.

Η απάντηση που δίνεται στο πρόβλημα, όσον αφορά τους παρουσιαστές, είναι συνήθως πολύ απλή· αν και το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι να μη διαπραγματευτούν ούτε στο ελάχιστο την αδρά εξαργυρωμένη χυδαιότητά τους ως θεμέλιο λίθο ελευθερίας, η απάντηση είναι πως ο κόσμος είναι τόσο ώριμος ώστε, αν δεν τον ευχαριστούσαν αυτά που ακούει, θα άλλαζε σταθμό. Δεν θα απαιτούσε κανείς να σεβαστείς τον άλλον που «υποχρεωτικά» πρόκειται να σε ακούσει, σαν να είχε την ελευθερία να διαλέξει ανάμεσα σε πολλούς σταθμούς. Αλλά να διατηρείς ως δημοσιογράφος-παρουσιαστής ένα στοιχειώδες αίσθημα αξιοπρέπειας και να μη δίνεις την εντύπωση πως παίζεις σ΄ ένα γήπεδο χωρίς αντίπαλο και κάνεις τον έξυπνο ή χυδαιολογείς γιατί ο άλλος που σε παρακολουθεί δεν έχει φωνή να σου μιλήσει. Υπάρχει βέβαια πάντα η ευχέρεια να διαμαρτυρηθείς, αλλά χάριν της ηθικής αδρανείας των ανθρώπων διατηρήθηκαν για δεκαετίες απολυταρχικά καθεστώτα, πόσο μάλλον ραδιοφωνικές εκπομπές που σε καθεστώς δημοκρατίας νιώθει κανείς την ελευθερία τού να εξαντλείται στην προσωπική του αγανάκτηση και σιχασιά. Θυμάμαι τον αλησμόνητο Αλέξη Μινωτή που όταν δεν έβγαινε τα βράδια και έμενε σπίτι, έλεγε: «Κάθομαι μπροστά στην τηλεόραση ώσπου να σιχαθώ τον εαυτό μου και να πάω για ύπνο». Αλλά αν ο Μινωτής έπεφτε για ύπνο, δεν είναι δύσκολο να σκεφτεί κανείς τι μεταφέρουν σε γραφεία και υπηρεσίες άνθρωποι που καθ΄ οδόν προς τη δουλειά τους έχουν δηλητηριαστεί μ΄ ένα αίσθημα προσωπικής απαξίας καθώς υποχρεώνονται τη σιχασιά που τους δημιουργείται να την αισθάνονται ως τον υψηλότερο βαθμό της προσωπικής τους ελευθερίας. Περιφρόνηση και εκδικητικότητα για τους άλλους, εκνευρισμός για τη δουλειά τους προκειμένου να τελειώνει η τελευταία μιαν ώρα αρχύτερα, ώστε η «καταστροφή» της μέρας που άρχισε με το ραδιόφωνο να ολοκληρώνεται τις απογευματινές και βραδινές ώρες με την τηλεόραση.

Όσο δύσκολα κι αν μπορεί να το πάρει κανείς απόφαση ότι ένα πολύτιμο «μέσον» επικοινωνίας, όπως το ραδιόφωνο, μεταλλάσσεται συχνά σε μια κατασυκοφάντηση της επικοινωνίας ώστε να νοσταλγεί εποχές που χρειαζόταν να παλέψει για να επικοινωνήσει με τους άλλους, ακολουθεί ως «ουρά» κάτι ακόμα πιο τρομαχτικό: με τους δημοσιογράφους-παρουσιαστές να χαριεντίζονται με τους πολιτικούς, ενώ υποτίθεται τους κρίνουν και τους κατακρίνουν, εν ονόματι της κοινής γνώμης, για αμετροέπειες και σκάνδαλα, να τους «διασύρουν» ενώ έχουν κλείσει το τηλέφωνο μαζί τους, ώστε να θαυμάζει κανείς την ανεξαρτησία που έχουν απέναντι στους πολιτικούς, στην ουσία καλλωπίζουν, αντί να υπονομεύσουν, την εξουσία, ώστε να ρυθμίζει η τελευταία ακόμα και την πιο φαινομενικά ανώδυνη ιδιωτική σχέση.

OΘανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».