Διγενής και αντάρτες εις σάρκαν μίαν

ΤΟ 1984 ΕΚΑΝΕ ΜΠΑΜ ΣΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ
ΑΠΑΝΤΩΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟ «ΑΡΙΣΤΕΡΟ»
ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΤΟΥ «ΤΑ ΗΡΩΙΚΑ
ΧΡΟΝΙΑ», ΣΤΗΝ ΨΥΧΡΟΠΟΛΕΜΙΚΗ «ΕΛΕΝΗ»
ΤΟΥ Ν. ΓΚΕΪΤΖ. ΣΗΜΕΡΑ, ΜΕ
ΤΟΝ ΧΑΡΤΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΑΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ
ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΧΑΡΑΓΜΕΝΟ ΣΤΟ
ΣΩΜΑ ΤΟΥ, Ο ΣΤΡΑΤΗΣ ΧΑΒΙΑΡΑΣ ΕΠΑΝΕΡΧΕΤΑΙ
ΣΤΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΜΕ ΕΝΑ
ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ
Παιδί του Εμφυλίου που διέπρεψε στις ΗΠΑ ως ποιητής αρχικά, διευθυντής της ποιητικής Βιβλιοθήκης του Χάρβαρντ, καθηγητής δημιουργικής γραφής και μεταφραστής του Καβαφικού κανόνα, ο Χαβιαράς επέστρεψε σχεδόν ταυτόχρονα στην Ελλάδα και στο μυθιστόρημα, έτοιμος πια να ξετυλίξει την κόκκινη και μαύρη κλωστή της πορείας του, με έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο. Έτσι, το Πορφυρό και μαύρο νήμα είναι το παραμύθι της ζωής του και ταυτόχρονα είναι το μυθιστόρημα της γέννησης ενός συγγραφέα ο οποίος αναδύεται μέσα από την προφορική παράδοση του τόπου του.

Σαν τους παλιούς παραμυθάδες πράγματι, αλλά και σαν τους μεταμοντέρνους καλλιτέχνες, ο Χαβιαράς αντιμετωπίζει με τον ίδιο σεβασμό την πραγματικότητα και τους μύθους της. Και πλέκει μεταξύ τους τα γεγονότα που σημάδεψαν τα παιδικά του χρόνια (προσφυγιά, κατοχή, πείνα, βία, αντάρτικο, ορφάνια), τις αδελφοκτόνες σελίδες της ιστορίας από την Εικονομαχία ώς τον Εμφύλιο, τους βυζαντινούς θρύλους για τον Διγενή Ακρίτα ή για τον νόθο γιο της Κασσιανής με τον αυτοκράτορα Θεόφιλο, και τέλος τη φαντασία του.

Σε κάθε κεφάλαιο, δυο ή τρεις ιστορίες εναλλάσσονται και τελικά συναντώνται έτσι που το παρόν της αφήγησης αποκτά προοπτική προς το παρελθόν και προς το μέλλον, με σταθμούς τα έτη 1942, 842, 2002.

«Θα σας διηγηθώ μια ιστορία που κάποιος άλλος μου είπε κάποτε, όταν κι εγώ ήμουνα κάποιος άλλος», λέει ο συγγραφέας και δίνει τον λόγο σε ένα 11χρονο αγόρι από Μικρασιάτικη γενιά προσφύγων. Ο μικρός Βασίλης ζει με τη γριά θεία του σε ένα φανταστικό ξερονήσι νότια της Σαλαμίνας, όταν καταφθάνουν οι Γερμανοί «με τους Έλληνες ρουφιάνους τους», επιτάσσουν τα πάντα, κτίζουν δεξαμενές καυσίμων και σκοτώνουν ή οδηγούν στον θάνατο και τους 32 κατοίκους του. Μόνο ο Βασίλης επιζεί, για να διηγηθεί εκείνη την ιστορία και μαζί τις παλιές ιστορίες με τις οποίες ξεγελούσε την πείνα του τα βράδια που έβραζε χόρτα και ρίζες για την παραμυθούδασκάλα θεία του. Έτσι και ο 12χρονος Στρατής στη Νέα Κίο, σχεδόν αδέσποτος μετά την εκτέλεση του Ακροναυπλιώτη πατέρα του και τον εγκλεισμό της μάνας του σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Γερμανία, ζούσε με τα παραμύθια της γιαγιάς του που τον παρηγορούσαν όταν οι Χίτες καταδίωκαν το σόι του. Κι όταν επέστρεψε η μάνα του το 1947 και τον έκρυψε στο Δουργούτι, αυτός άρχισε να δουλεύει οικοδόμος μέχρι που μετανάστευσε στην Αμερική το 1967 και βρήκε τη συγγραφική φωνή του. Τα μυθιστορήματά του- τρία όλα κι όλα δημοσιευμένα- τα έγραψε όπως και τα ποιήματά του στα αγγλικά, όμως τα θέματα και η ατμόσφαιρά τους πνέουν Ελλάδα. Ειδικά τα Ηρωικά χρόνια τον έκαναν διάσημο το 1984. Ήταν η εποχή που το ελληνοαμερικανικό λόμπυ έβλεπε με άσχημο μάτι τα πολιτικά ανοίγματα του Ανδρέα Παπανδρέου, και την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης. Τότε ο δημοσιογράφος Νίκολας Γκέιτζ (Γκατζογιάννης) με την ιστορία της μητέρας του ( Ελένη ) επανέφερε έμμεσα την ιδέα του συμμορίτη. Σ΄ αυτά τα συμφραζόμενα, ο Χαβιαράς που μιλούσε για τον «πόλεμο των παιδιών» (του «παιδομαζώματος» και των «παιδουπόλεων»), θεωρήθηκε ότι αποκαθιστούσε την ιστορική αλήθεια.

Στρατής Χαβιαράς΄

ΠΟΡΦΥΡΟ ΚΑΙ ΜΑΥΡΟ ΝΗΜΑ

ΜΤΦ. ΡΕΝΑ ΧΑΤΧΟΥΤ, ΕΚΔ. ΚΕΔΡΟΣ, 2007, ΣΕΛ. 327