Κριτική Εικαστικών

Από τη στιγμή στην αιωνιότητα

Πώς κατορθώνει μια καλλιτεχνική ενέργεια λίγων λεπτών ή δευτερολέπτων ν΄ αναδειχθεί σε μια τέλεια, ολοκληρωμένη εικόνα, άξια για διαιώνιση στη μνήμη και στα μουσεία, ιδίως στις μέρες μας που όλα μοιάζουν με σωρό από όμοια έργα;

Μπορεί η αναδρομική έκθεση της Μαρίνας Αμπραμόβιτς να μη θέτει αισθητικά- τεχνοτροπικά ερωτήματα, και – αντίθετα- να βασίζεται εντελώς στο περιεχόμενο, αλλά αυτός είναι και ο λόγος που μας κάνει ν΄ απορούμε προς στιγμήν που μια τόσο σύγχρονη διεθνής καλλιτέχνις είναι τόσο μεταδοτική και πειστική, σαν να μη διαμεσολαβεί η γλώσσα της σύγχρονης τέχνης μεταξύ μας.

Βαρύ κι ασήκωτο το ιδεολογικό περιεχόμενο των εκθεμάτων, όλα τα ριζικά προβλήματα της ανθρωπότητας μαζί. Ζητήματα πολιτικά- βίας (η περφόρμερ αγκαλιά μ΄ ένα τεράστιο ματωμένο κόκαλο ή με χαραγμένο το εβραϊκό αστέρι στην κοιλιά ή ντυμένη Ζαν Ντ΄ Αρκ) ή επικίνδυνης διαπροσωπικής επικοινωνίας (γυμνή απέναντι σ΄ έναν γυμνό άνδρα που τεντώνει οριακά ένα βέλος σε χορδή) ή θεολογικά- σημειολογικά (η Εύα αγκαλιά μ΄ ένα ζωντανό φίδι, αναπνέοντας κολλητά μ΄ έναν ανθρώπινο σκελετό) κ.ά. Βιντεοπροβολές ή φωτογραφίες αντικρύζει ο θεατής στους τοίχους της γκαλερί, αλλά δεν πρόκειται για απλά ντοκουμέντα μιας περφόρμανς, όσο για έργα αυτοδύναμα. Πώς γίνεται λοιπόν και μια κινούμενη ακολουθία σκηνών μοιάζει σα να στέκεται ισότιμα στη μνήμη, δίπλα σε μια αναγεννησιακή τοιχογραφία; Έχει τέτοια δύναμη η περφόρμανς, όσο μια παλιά ζωγραφική όπου η θεατρικότητα «παγώνεται» στη λεπτή εκείνη στιγμούλα της απεικονιζόμενης δράσης, και ο χρόνος τού πριν και τού μετά προκύπτει εμμέσως; «Συμπίεση δεδομένων» μοιάζει να επιδιώκει η Αμπραμόβιτς, δεν αφήνει τις διαδοχικές σκηνές να ξεχειλώνουν, ό,τι αντικρύζουμε είναι πολύ καλά επιλεγμένο ώστε να αποτελεί σφιχτοδεμένο,

ΙΝFΟ

●Fluxus- Δεν πουλιέται- Αναδρομή στην ιστορία του κινήματος της δεκαετίας του 1960, Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138, τηλ. 2103453111), μέχρι 4 Νοεμβρίου.
● Μarina Αbramovic, ΠαρόνΠαρελθόν- Παρόν, Αναδρομή, «Κappatos» (Αθηνάς 12, Μοναστηράκι, τηλ. 2103217931), μέχρι 15 Δεκεμβρίου.

οικονομημένο θέαμα. Εικονογραφική και μάλιστα τοιχογραφική είναι η πρόθεσή της, ζητά να μετατρέψει τον χώρο σε ναό και να λειτουργήσει η ίδια ως ιέρεια μέσα από μνημειακές, ιερατικές κινήσεις που προέρχονται από βαθιά μελέτη της κινησιολογίας του ανθρώπινου κορμιού, της αργής- μνημειακής έκφρασης της παλιάς ζωγραφικής και των αρχαιοελληνικών επιτύμβιων και, τέλος, των ειδικών όρων επικοινωνίας των αρχέγονων – στερεότυπων θεμάτων της σε σύγχρονες συνθήκες. Ένας αρχαιολόγος της γνώσης και των μετεξελισσόμενων αρχετύπων δεν θα δυσκολευτεί να ανακαλύψει τη βιβλική Εύα ή τη θρηνούσα Αντιγόνη ή παραλλαγές Τριστάνου- Ιζόλδης. Ταυτόχρονα, μια βαλκανική αίσθηση μέθεξης απλώνεται σε κάθε έργο, μια παγανίστρια ιέρεια που παρακινεί το ψυχικό βάθος των λειτουργουμένων να έλθει επάνω κι ο Θεός βοηθός!

Πολύ δυνατή έκθεση, από τις πιο ελκυστικές που είδαμε ποτέ στην Αθήνα. Πολύ πιο πειστική από τις αναδρομικές των Gorilla Girls ή των Gilbert & George, στις οποίες ο σύμβουλος- ερευνητής κοινής γνώμης ήταν εμφανής στα θέματα και στις διατυπώσεις τους. Στον αντίποδα, η έκθεση Fluxus, έκθεση ντοκουμέντων κυρίως από τη δράση του κινήματος, καλύτερα να μην είχε γίνει στο Μουσείο Μπενάκη. Ούτως ή άλλως το Φλούξους (= συνεχές, διαρκές, «χύμα») είναι κίνημα υποσύνολο του προπολεμικού ντανταϊσμού, του οποίου παραβίασε εκ νέου ανοιχτές θύρες και χωρίς το προσωπικό κόστος των παλιών δασκάλων του είδους, που πρωτοανέδειξαν την αξία της καλλιτεχνικής χειρονομίας και ανατροπής. Σ΄ αυτήν την καλιφορνέζικη- γερμανική καλλιτεχνική συμμαχία, αποζητά να αποκτήσει πόντους και η Γαλλία μ΄ αυτήν την περιοδεύουσα έκθεση, τοποθετώντας τεχνηέντως κάποιους καλλιτέχνες της περφόρμανς που πρωτοακούμε τώρα ανάμεσα σε ονόματα του βάρους του Τζον Κέιτζ- που έβαζε τον πιανίστα να παίξει παρτιτούρα αλλά με σκεπασμένο το καπάκι του κλαβιέ- και του Γιόζεφ Μπόις, που συνομιλούσε τελετουργικά μ΄ ένα κογιότ σκεπασμένος με μια κάπα.