«Και η υποταγή, ένα είδος εξουσίας είναι»

ΚΑΘΕ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΠΕΣΤ ΣΕΛΕΡ, Η ΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΧΕΙ ΤΥΧΕΙ ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΕΒΑΣΜΟΥ
ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ, ΩΣΤΟΣΟ ΔΕΧΤΗΚΕ ΚΑΙ ΑΝΕΛΕΗΤΕΣ ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟ
ΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ. ΑΥΤΟ ΤΗΝ ΟΔΗΓΗΣΕ ΓΙΑ ΕΝΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΣΕ ΣΥΝΕΙΔΗΤΗ
ΣΙΩΠΗ, ΜΕ ΜΟΝΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΤΗΝ- ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ- ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΗΣ
ΣΤΗΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ. ΣΗΜΕΡΑ ΟΜΩΣ, Η ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ ΣΠΑΕΙ ΤΗ ΣΙΩΠΗ ΤΗΣ ΑΥΤΗ,
ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΤΗΣ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ. ΤΑ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ
ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΚΑΝΕΝΟΣ ΕΙΔΟΥΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΕ ΟΣΟΥΣ ΤΗΝ
ΑΜΦΙΣΒΗΤΟΥΝ, ΠΑΡΑ ΜΟΝΟ ΣΤΟΝ ΒΑΘΜΟ ΠΟΥ ΣΥΝΕΧΙΖΟΥΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟ
ΠΝΕΥΜΑ ΕΝΟΣ ΕΡΓΟΥ ΠΟΥ ΕΚΤΟΞΕΥΣΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΤΗΣ ΦΗΜΗ
«Μεταφερθήκαμε παραπλεύρως / ακριβώς / δυο τρία σπίτια παρά κει / πολύ κοντά / πιο μακριά ο άνθρωπος / από αυτό που φτιάχτηκε/ δεν πάει», λέει η Κική Δημουλά στο ποίημα που δίνει τον τίτλο της νέας της συλλογής.

Το Μεταφερθήκαμε παραπλεύρως, μια συνομιλία της ποιήτριας με όλα τα βαθιά ανθρώπινα συναισθήματα, μία επανατοποθέτηση από αυτές που φέρνει ο συγκλονισμός μοιραίων γεγονότων, είναι φρέσκια, καίρια, συνεκτική, μεστή συλλογή ποιημάτων που βρίσκουν με ευθυβολία στόχο. Είναι ταυτόχρονα περικύκλωση κάθε αγωνίας και απόγνωσης, με τρόπο όμως που φέρει στον πυρήνα των λέξεων ένα φως αισιοδοξίας. Η Κική Δημουλά, στο 15ο βιβλίο της που κυκλοφορεί σε λίγες μέρες από τον Ίκαρο, είναι ώριμη χωρίς καθόλου αυτό να σημαίνει ότι οδηγείται μαθηματικά σε κάποιου είδους συμπύκνωση. Ξέρει να αφήνει περιθώριο αναπνοής στον λόγο, σε ένα ποίημά της λέει άλλωστε και η ίδια ότι «χωρίς το περιττό/ στιγμή δε ζει το απαραίτητο».

Τα θέματά της ποικίλα: από την προδοσία, τον θάνατο, τη μοναξιά, τον χρόνο, την υποταγή μέχρι τη φαντασία, το όνειρο, τον έρωτα, τον χωρισμό. Όλα τα υλικά, δηλαδή, της ποίησης παρόντα, με ύφος που συχνά υπονομεύει τη σοβαρότητα, καμιά φορά και σαρκαστικό. Δεν λείπουν ούτε οι σύγχρονες εικόνες της καινούργιας μας καθημερινότητας, μέχρι και ο καουμπόης της διαφήμισης του Μάρλμπορο έχει τη θέση του: ο «αφηνιασμένος καβαλάρης» που «υπερπηδά το πανύψηλο εμπόδιο/ της προειδοποίησης/ “το κάπνισμα βλάπτει σοβαρά την υγεία”». Μέχρι και τα κινητά τηλέφωνα είναι παρόντα. Αλλά τις εντυπώσεις κλέβουν άλλες φράσεις: «συχνά ερωτευόμαστε το φόβο/ μόνο και μόνο/ για να ξεπλύνουμε τα αίσχη της δειλίας μας»· «Κάθε φιλί που δίνεται, μα κάθε ανεξαιρέτως/ ένα τοις εκατό αποτελείται/ από αιωνιότητα/ κι όλο το άλλο από τον κίνδυνο/ να ΄ναι το τελευταίο»· «ούτε ξεκαθάρισε ποτέ/ αν ο λυγμός είναι προϊόν των γεγονότων/ για η κανονική ανάσα των ονείρων»· «θα προχωρούσα κι άλλο/ αν δεν πεταγόταν αίφνης μπροστά μου/ μια βαθμοφόρος ορατότης/ με πηλήκιο και γαλόνια πάχνης/ να φράζει του θάρρους μου το δρόμο/ ρίχνοντας το φακό της/ πάνω στην απαγόρευση». Ακόμη όμως και για την απλούστερη περιγραφή, όπως μπορεί να είναι η αποχώρηση ενός μέλους της οικογένειας (πιθανόν παιδιού που ενηλικιώθηκε) από το σπίτι, έχει έναν θαυμαστό τρόπο με έξι λέξεις, να γεννάει χιλιάδες εικόνες: «Μεγάλο φορτηγό/ χώρεσε άνετα η απόφαση».

Τα ποιήματά της γεννούσαν ανέκαθεν πολλές αφορμές για συζήτηση. Έτσι και η καινούργια της συλλογή για την οποία η Δημουλά μιλά στο «Βιβλιοδρόμιο» .

Αντιμετωπίζετε τόσο τον έρωτα όσο και τον θάνατο εκφράζοντας βαθιά συναισθήματα,συχνά όμως και μια παιγνιώδη διάθεση.Υπάρχει κοινός παρονομαστής ανάμεσα στις δύο αυτές στάσεις;

Νομίζω ότι ο κοινός παρονομαστής αυτών των δύο αντίθετων διαθέσεων που διακρίνατε ότι διχάζουν την ατμόσφαιρα του στίχου είναι εκείνη η σαθρή μεσοτοιχία που διαχωρίζει τάχα τα αντίθετα, ενώ στην ουσία τα φέρνει σε μια στενή επαφή, συχνά ασεβή. Σας παραπέμπω στο άλλο πλίνθινο όριο που χωρίζει το φως από το σκοτάδι, μέσα οι οριστικά σοβαροί, έξω οι… οι παιγνιώδεις. Ένα βήμα μόνο ή μια στιγμή τούς χωρίζει.

Και ο έρωτας, άλλωστε, τόσο πολύ δεν γειτονεύει με τη φθορά του; Ας μην απαριθμήσω όμως, άλλα εν οδύνη επικοινωνούντα, γιατί δεν είναι πάντα πρόθυμη η «παιγνιώδης» διάθεση να παρέμβει εν είδει γελαστής μοιρολογίστρας.

«Πνιγηρή του καθενός μας η δύση/ Κάνε όμως κάτι (…)/ έστω θυμήσου λίγο παράθυρο/ άσε κουφωτό ένα λάθος/ να μπαίνει ελάχιστος άνθρωπος».Τι «λάθος» κάνουν οι μεγαλύτερης ηλικίας άνθρωποι και συχνά οδηγούνται στην αυτοκατάργησή τους ως όντα κοινωνικά;Είναι τόσο βαρύ το φορτίο της ζωής;

Δεν είναι μόνο ο χρόνος που οδηγεί τον άνθρωπο σε περιχαράκωση. Πιο πολύ ευθύνεται η δυσκολία μιας στενής σταθερής και εύρυθμης επικοινωνίας μεταξύ του αέρα και της αναπνοής. Σταθερή η εξάρτησή της από αυτόν τον άστατο εραστή αέρα, καθώς του αρέσει να φιλάει την άνθιση, να σηκώνει ψηλά τη φούστα της ανοίξεως να φαίνονται από κάτω οι παπαρούνες και να ντρέπονται. Είναι στη φύση του αέρα να αλλάζει απότομα κατεύθυνση, συχνά προσπερνώντας το ορθάνοιχτο ή κουφωτό νόημα που αφήνει η αναπνοή για να μπει αυτός. Δυσπνέουμε τότε.

Καλά που υπάρχει η άδηλη αναπνοή.

Επομένως, δεν είναι βαρύ το φορτίο της ζωής, αλλά το λιγοστό. Βαρύτατο για κάθε ηλικία. Οι ανάγκες, οι επιθυμίες ποτέ δεν συμβιβάζονται με το μικρό συμβολικό ποσόν που τους παρέχει η επιβίωση. Επειδή ποτέ δεν γερνάνε τόσο όσο νομίζουμε.

Στο «Επέστρεφε και παίρνε με» διαλέγεστε με το γνωστό καβαφικό «Επέστρεφε» αλλά και με την «Ιθάκη»,αφού προτείνετε ως καλύτερο και από την επιστροφή της αίσθησης, το ίδιο το ταξίδι του ονείρου.Τι είναι εντέλει το όνειρο;Είναι η μόνη πραγματικότητα; Ή απλώς μια γλυκιά πλάνη;

Πράγματι με ενδιαφέρει να αληθεύουν αυτά τα δρομολόγια, πηγαινέλα των ονείρων, γιατί κρατούν σε μια υπερκινητικότητα τις σκιές, τις απουσίες. Ναι, με ανακουφίζει να ξεγελιέμαι, ότι έχει τύψεις απέναντί μας η πραγματικότητα και πως εξιλεώνεται εξασφαλίζοντάς μας δωρεάν το μεταφορικό μέσον των ονείρων. Όχι, δεν προτείνω ως καλύτερα τα διάφορα ταξίδια με το όνειρο. Αλλά είναι ένα μέσον παντός καιρού και η επινόηση αστραπές δεν φοβάται.

Με ρωτάτε τι είναι εντέλει το όνειρο. Είναι η ομπρέλα που ανοίγουμε για να προφυλαχτούμε από τη δυνατή βροχή, όταν δεν κουβαλάμε μαζί μας, προνοώντας, καμιάν άλλη αδιάβροχη βεβαιότητα. Εναλλακτικά, το όνειρο είναι η βαθιά κούραση που νιώθει το φευγαλέο και η ανάγκη να κάνει μια στάση στο χάνι του ύπνου μας, να ξεκουραστεί.

Για τον Καβάφη έχει ειπωθεί ότι ένας από τους λόγους που μεταφράζεται και αγαπιέται τόσο διεθνώς, περισσότερο και από τα δύο Νόμπελ της ελληνικής ποίησης,είναι ότι η ποίησή του ανταποκρίνεται,με διορατικότητα και βάθος,στις ανάγκες μιας εποχής σαν αυτή, με τις κλονισμένες βεβαιότητες και την ολίγον «ελληνιστική» ή και «ρωμαϊκή» προδιάθεση. Εσείς πού τοποθετείτε την ποίησή του; Για μένα δεν είναι τόσο απλά ερμηνεύσιμη αυτή η συντάραξημόνον ο Καβάφης θα πλάθει τα συνταρακτικά του επέστρεφε;- που προκαλεί αυτός, ο ένας ποιητής, στον αναγνώστη, στα εκατομμύρια αναγνώστες, λάτρεις. Από σεβασμό, δεν θέλω να ενοχλήσω με ψευτοπροσεγγίσεις αυτή τη μοναδικότητα που επεφύλαξε στον Καβάφη ο πάμφωτος αστερισμός του. Εξάλλου πιστεύω ότι η αξία και η απήχηση ενός έργου είναι καλύτερα διαφυλαγμένη μέσα στα μυστικά της παρά στην αποκάλυψή τους. Άραγε η ποίηση συνεχίζει σήμερανα έχει τη σημασία που είχε διαχρονικά στη διάπλαση του αισθητικού (αλλά και γενικότερα ψυχικού) μας κόσμου;Και στον διεθνή στίβο των γραμμάτωνκατέχει τη θέση που της αξίζει;

Νομίζω πως η ποίηση δεν διαμορφώνει. Είναι παράγωγο ενός ήδη διαμορφωμένου ψυχικού κόσμου. Δεν αποκλείω βέβαια και ένας συστηματικός εγκληματίας να μπορεί να γράφει ποίηση. Ας μη στερήσουμε από την κάθε ψυχή την άβυσσό της.

Κι έπειτα: κατέκτησε η ποίηση μια πρωταθλήτρια θέση στον αγωνιώντα στίβο της ανθρωπότητας ώστε να της αξίζει ανάλογη θέση στον διεθνή στίβο των γραμμάτων;

Κική Δημουλά

ΜΕΤΑΦΕΡΘΗΚΑΜΕ ΠΑΡΑΠΛΕΥΡΩΣ

ΕΚΔ. ΙΚΑΡΟΣ, 2007, ΣΕΛ. 82

Η Κική

Δημουλά θα

βρίσκεται τη

Δευτέρα στο

Μέγαρο

Μουσικής

Αθηνών

(Αίθουσα

Δημήτρης

Μητρόπουλος,

19.00) καλεσμένη

του Μegaron Ρlus, στο πλαίσιο του κύκλου διαλέξεων με θέμα «Η ελληνική ποίηση σήμερα» που έχει σχεδιάσει ο ποιητής και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Νάσος Βαγενάς. Θα μιλήσει για το έργο της και την ελληνική ποίηση γενικότερα και θα διαβάσει ποιήματά της. Το «Βιβλιοδρόμιο» προδημοσιεύει τρία από τα πλέον ερεθιστικά ποιήματα από την καινούργια της συλλογή.