Τραγωδία δωματίου

Ανέδειξε με σαφήνεια τις σχέσεις και έδωσε ένα βάθος στα πρόσωπα η σκηνοθεσία του Νίκου Διαμαντή στη «Μήδεια», που παίχτηκε στον κλειστό, στενό χώρο του θεάτρου «Σημείο»
Α νεξάρτητα από τα ιδεολογήματα και τον στενό, ανόητο και νοσηρό (που η νοσηρότητά του φτάνει έως τις ημέρες μας) κληρονομικό και αλαζονικό εθνοκεντρισμό (γενικό σύνδρομο των εποχών αλλά και, δυστυχώς, της εποχής μας), η πρωτοβουλία του Γεωργίου Μυστριώτη να ανεβάζει τραγωδίες με Χορούς αποτελούμενους από φοιτητές του στο Πανεπιστήμιο είναι μια ευρωπαϊκή εκπαιδευτική μύηση των φοιτητών των κλασικών γραμμάτων πεντακοσίων χρόνων. Ακόμη και σήμερα στην Οξφόρδη και στο Κέιμπριτζ, αλλά και στη Σορβόννη, στο ολλανδικό Λέιντεν και στη Χαϊδελβέργη, οι κλασικοί φιλόλογοι που διδάσκουν αρχαίο δράμα (στο πρωτότυπο, βεβαίως) πολύ συχνά σκηνοθετούν- με τους θεατρικούς ομίλους των Σχολών, με τους φοιτητές τους στα πρόσωπα του δράματος και στον Χορό- αρχαίες τραγωδίες. Σημειώνω πως μια φοιτητική παράσταση των «Περσών» από φοιτητές της Σορβόννης μετά τον πόλεμο, που παίχτηκε στην Επίδαυρο, χάρισε στην Ελλάδα έναν γοητευμένο από το τοπίο της, τους ανθρώπους της και τη λογοτεχνία της, Γάλλο φιλόλογο και αργότερα συγγραφέα και έξοχο μεταφραστή, τον Λακαριέρ.

Αλλά και για σημαντικούς ιστορικούς της θεατρικής μας παράδοσης, μια παράσταση πριν από τον πόλεμο Γερμανών φοιτητών, πάλι με τους «Πέρσες», όπου ο Χορός χρησιμοποιούσε τη ρυθμική συνεκφώνηση (σπρεχκόρ), θεωρείται, τάχα, ότι έδωσε την έμπνευση να εισαγάγει αυτό το σύστημα εκφοράς των λυρικών στον Ροντήρη (!), λες και ο Ροντήρης χρειαζόταν τους Γερμανούς φοιτητές για να εμπνευστεί, όντας βοηθός σκηνοθέτης του μεγάλου Ράινχαρτ που είχε εισηγηθεί στη Γερμανία από το 1901 το σπρεχκόρ.

Ο Μυστριώτης μίσθωνε επαγγελματίες ηθοποιούς (π.χ.

τον Δημήτριο Κοτοπούλη) για τους πρωταγωνιστικούς ρόλους και κρατούσε για τους φοιτητές τα χορικά. Βεβαίως, ανέβαζε τις τραγωδίες στο πρωτότυπο και στο μέτρο, και τη μουσική έγραφε κατά κανόνα ένας μύστης της ανατολικής μουσικής μας παράδοσης, ο Παχτίκης.

Άκουσα κάποτε από τη βυζαντινή χορωδία του άξιου Λυκούργου Αγγελόπουλου μελοποιήσεις αυτού του προδρόμου του Ψάχου και πρέπει να πω πως διέκρινα πολλά στοιχεία που αργότερα συνάντησα και στον Στέφανο Βασιλειάδη, και στον Αδάμη και- ναι, ναι- στον Ξενάκη. Αν επιμένω στην ιστορία των πανεπιστημιακών παραστάσεων (χωρίς, εννοείται, την καταφυγή στο πρωτότυπο, αν και καμιά φοράόπως έγινε με την «Αντιγόνη» του Βραχωρίτη και της Θεατρικής Λέσχης Βόλου- τα ρυθμικά τους σχήματα και η καθαρή μουσική της γλώσσας- όπως στην «Ορέστεια» του Ξενάκηβοηθούν τουλάχιστον πειραματικά), είναι γιατί λείπει αυτή η μέριμνα και η σπουδή από τα πανεπιστήμιά μας. Λείπουν θεατρικοί όμιλοι με εμπνευσμένους καθηγητές να μελετούν στην πράξη και πειραματικάχωρίς το άγχος του εισιτηρίου και της κριτικής- μοτίβα, ρυθμούς, εκφορά, σχήματα, πρωτότυπες λύσεις, στα πολύπλοκα προβλήματα που θέτουν και τα τραγικά και τα κωμικά κείμενα.

Λίγες φορές λειτούργησαν τέτοια τμήματα (παλιότερα ο Λίνος Πολίτης στη Θεσσαλονίκη και ο Κυριαζής Χαρατσάρης και στη δεκαετία του ΄70 ο Παροίκος στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, που ανέβασε μια άκρως πειραματική «Ορέστεια», με Κλυταιμνήστρα τη φοιτήτρια

Λίγες φορές λειτούργησαν τέτοια τμήματα (παλιότερα ο Λίνος Πολίτης στη Θεσσαλονίκη και ο Κυριαζής Χαρατσάρης και στη δεκαετία του ΄70 ο Παροίκος στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, που ανέβασε μια άκρως πειραματική «Ορέστεια», με Κλυταιμνήστρα τη φοιτήτρια Λυδία Κονιόρδου!!)

Λυδία Κονιόρδου!!). Χάρηκα λοιπόν που, με όλα τα αρνητικά της, η Πάτρα ως Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης παρήγγειλε στο Πανεπιστήμιο Πατρών και στο Τμήμα των Θεατρικών Σπουδών του μια «Μήδεια», που εν τέλει εντάχθηκε στο επίσημο πρόγραμμα. Τώρα, για τρεις παραστάσεις, αυτή η παραγωγή ήρθε στο θέατρο «Σημείο» της Αθήνας.

Μεταφραστής ο σπουδαίος κλασικός φιλόλογος και ειδικός στο αρχαίο δράμα. και ιδιαίτερα στη μετρική του, Θόδωρος Στεφανόπουλος (γνωστός και από τη μετάφραση των «Βακχών» του Λάνκχοφ στην Επίδαυρο). Σκηνοθέτης ο Νίκος Διαμαντής, διδάσκων στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, Χορός αποτελούμενος από φοιτήτριες του Τμήματος και πρωταγωνιστές επαγγελματίες ηθοποιούς. Το σχήμα δηλαδή του Μυστριώτη, με τη διαφορά στο γλωσσικό ένδυμα.

Ο Στεφανόπουλος δεν είναι μόνο εγκρατής φιλόλογος και βαθύς γνώστης των τραγικών κειμένων. Αποδεικνύεται σπουδαίος ποιητής, με μια πλούσια γλωσσική αρματωσιά και έξοχη λυρική φλέβα. Παρέδωσε μια μετάφραση με ήθος και ύφος ανάλογο του πρωτότυπου και άκρως θεατρική. Διέκρινε κανείς τα κωδικά και δομικά στοιχεία της ευριπίδειας τεχνικής. Ρητορική στη σοφιστική επιχειρηματολογία, «ψυχολογικό» βάθος στις παθητικές σκηνές, δραστικός λόγος στις στιχομυθίες και μια ευφρόσυνη λυρική διάθεση. Η παράσταση τώρα παίχτηκε στον κλειστό, στενό χώρο του θεάτρου «Σημείο». Έγινε τραγωδία δωματίου, όμως η σκηνοθεσία του Διαμαντή ανέδειξε με σαφήνεια τις σχέσεις, δεν μείωσε ρεαλιστικά τις συγκρούσεις, «έπαιξε» με τις φωτοσκιάσεις και, χωρίς στόμφο και πόζες, κράτησε ένα ορισμένο μέγεθος, δηλαδή έδωσε ένα βάθος στα πρόσωπα, ώστε να μην ακούγονται και να φαίνονται οικεία και της διπλανής πόρτας. Με λίγα λόγια, ο Ευριπίδης δεν μίκρυνε, δεν στενοχωρήθηκε στον κλειστό χώρο.


Ανθρώπινη, πληγωμένη χωρίς κραυγές

Τιμητικά, από τους ηθοποιούς θα αναφερθώ στην Ασπασία Λυκουργιώτη, φοιτήτρια, που υποδύθηκε την Τροφό. Ομολογώ πως υπήρξε η καλύτερη Τροφός που έχω δει τα τελευταία πενήντα χρόνια (από τη «Μήδεια» των Παξινού- Μινωτή, το 1956 στην Επίδαυρο) στον τόπο μας.

Η Ιωάννα Μακρή (Μήδεια) εξέπληξε όλους όσοι γνώριζαν την ευαισθησία της και την εσωτερική της τεχνική. Με φωνή ώριμη και κίνηση μετρημένη, έδωσε μια Μήδεια ανθρώπινη, τραυματισμένη, πληγωμένη βαθιά, χωρίς υπερβολές και κραυγές.

Ο Κίμων Ρηγόπουλος (Κρέων), ο Αυγουστίνος Ρεμούνδος (Αιγέας) και Νίκος Παντελίδης (Αγγελιαφόρος) είχαν λιτή εκφορά και σεμνή παρουσία. Ο Γεράσιμος Δεστούνης (Ιάσων) έδωσε μια καταπιεσμένη, αλλά και κρυφά επηρμένη προσωπικότητα, θυσιάζοντας, βέβαια, σ΄ αυτό τον χώρο τον μυθικό ήρωα της Αργοναυτικής Εκστρατείας. Ο Θωμάς Κολοβός (Παιδαγωγός), επαρκής.

Ο Κωνσταντίνος Ρήγος κίνησε με λιτές φόρμες τον Χορό και ο Στάθης Γραφανάκης έγραψε μουσική υπόκρουση που ενίσχυσε τις συναισθηματικές εκρήξεις.

Αναφέρω, για να τιμήσω ξεχωριστά, τις φοιτήτριες του Χορού: Ε. Αρβανίτη, Ε. Καλογεροπούλου, Βασιλική Κυριακοπούλου, Αγαθή Παππά.