ΕΠΕΣΕ ΘΥΜΑ ΑΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

Το δίλημμα ενώπιον του οποίου θέτει τον αναγνώστη της η Μεγάλη Άμμος είναι αν ο Ραπτόπουλος έφτιαξε ένα επιδέξια ειρωνικό μυθιστόρημα ή έπεσε θύμα αδεξιοτήτων και συμβατικών επιλογών, παράδοξων για έναν συγγραφέα με τη δική του μεγάλη πείρα. Η πλάστιγγα της κρίσης γέρνει προς τη δεύτερη εκδοχή που μπορεί να υποστηριχτεί με αρκετά στοιχεία.

Παραθέτω όσα επιτρέπει ο χώρος. Ήδη από την πρώτη ενότητα του βιβλίου συνοψίζεται όχι μόνο ολόκληρο το περιεχόμενό του (η ιστορία ενός φόνου ανάμεικτη με μερικές ιστορίες ερώτων, χωρισμών και συμφιλιώσεων), αλλά και το μάλλον αβαθές «φιλοσοφικό» του δίδαγμα («Κανείς μας δεν ξέρει τι του ξημερώνει και προχωράμε στα τυφλά» [σ. 16])- κλονίζεται συνεπώς κάθε αναγνωστική προσδοκία. Αν υποθέσουμε, επίσης, ότι η Μεγάλη Άμμος ως μυθιστόρημα μέσα στο μυθιστόρημα (στο δεύτερο και τρίτο μέρος) λειτουργεί ως κατάδειξη των αρνητικών όψεων της ελληνικής επαρχίας (ο ήρωας συγγραφέας χαρακτηρίζει το έργο του «ένα είδος ελληνικού γουέστερν» [σ. 300]), τότε ο Ραπτόπουλος ανάλωσε τις περισσότερες από τις περίπου 400 καλογραμμένες σελίδες του για να μας πει πράγματα που μας τα είπαν πολλοί άλλοι και μάλιστα πολύ καλύτερα.

Ηθικό δίδαγμα
Στο τέλος του μυθιστορήματος διαπιστώνουμε ότι διαβάσαμε ένα βιβλίο που ο (επινοημένος) συγγραφέας του το κατέστρεψε, σε μια στιγμή αυτοσυνειδησίας, όταν κατάλαβε ότι η ευτυχισμένη ζωή του συζύγου και του πατέρα είναι προτιμότερη από ένα απαισιόδοξο και αποτυχημένο μυθιστόρημα. Τότε, πώς διαβάσαμε το κατεστραμμένο μυθιστόρημα; Το διαβάσαμε επειδή, στον πραγματικό κόσμο, η Μεγάλη Άμμος φέρει την ταυτότητα του πραγματικού συγγραφέα της, του Ραπτόπουλου, ο οποίος, όμως, εν αντιθέσει με τον ήρωά του, δεν πετάει τίποτα και έτσι διασώζει και μας προτείνει την ηθικοδιδακτική και ιδεολογικώς ορθή ιστορία του ήρωά του: αποτυχημένος συγγραφέας αλλά πανευτυχής μέλλων σύζυγος και μπαμπάς. Τέλος, την εκδοχή ότι η Μεγάλη Άμμος μπορεί να διαβαστεί ειρωνικά την κλονίζει ακόμη περισσότερο το κοινότοπο happy end: παρά την καταστροφή του μυθιστορήματος, ο ήρωας συγγραφέας πιστεύει ότι στο μέλλον θα γράψει αισιόδοξα βιβλία και τα δύο βασικά ζευγάρια (Νίκος-Αμαλία, Διαμαντής-Δώρα) ξανασμίγουν.

Δυστυχώς ό,τι απομένει από την ανάγνωση της Μεγάλης Άμμου, σ΄ ένα ή δύο γελαστά απογεύματα, είναι η δυνατότητα του αναγνώστη να παίξει αυτός, από τη δική του σκοπιά, το παιχνίδι της ειρωνείας, έναντι του συγγραφέα, συμπυκνώνοντας το καταστάλαγμα της ανάγνωσης σε μια φράση του ίδιου του βιβλίου: «Σαν χούφτα άμμου- Μεγάλης Άμμου!- κυλάει και χάνεται μέσα από τα δάχτυλά μας» (σ. 301).