«Ζω γράφοντας και γράφω ζώντας»

«Πλήττω μαζί μου.
Και για να το ξεπεράσω επινοώ περιοχές λόγου στις οποίες μπορώ να ζήσω», λέει ο νέος θεατρικός συγγραφέας Άκης Δήμου, που θα δει φέτος τέσσερα έργα του στη σκηνή
Άλλα χρόνια θα μετρούσαμε πόσοι Σαίξπηρ, Τσέχωφ, Ίψεν «κινούνται» στις ελληνικές θεατρικές σκηνές. Φέτος μετρούμε τέσσερις Δήμου…

Στις σκηνές της Αθήνας (Εθνικό Θέατρο, «Αγγέλων Βήμα», θεατρική σκηνή «Όχι παίζουμε») θα παίζονται φέτος, σχεδόν παράλληλα, τρία νέα έργα του και τον ερχόμενο Φεβρουάριο στην Πειραματική Σκηνή της Τέχνης, στη συγγραφικά γενέθλια πόλη του, τη Θεσσαλονίκη, ένα ακόμη: το πρώτο του εγχείρημα στην κωμωδία, «Το βράδυ τρώμε στης Ιοκάστης».

Πρόκειται τελικά για ταυτοπροσωπία: Ο εξ Αμαλιάδος δικηγόρος Θεσσαλονίκης Δήμος Γ. Δήμου και ο νέος, αειφόρος θεατρικός συγγραφέας Άκης Δήμου, με συγγραφική έδρα τη Θεσσαλονίκη, είναι το ίδιο πρόσωπο.

Στα 40 μόλις χρόνια του κατάφερε – πλην του πτυχίου της Νομικής- να έχει γράψει περί τα 20 θεατρικά έργα, από αυτά να έχουν ήδη ανέβει σε σκηνές τουλάχιστον τα μισά και να συνεχίζει ακάθεκτος.

Όλα άρχισαν από ημερολόγια, σημειώσεις, ανεπίδοτες ερωτικές επιστολές και «υστερικό διάβασμα», όπως λέει. Το πρώτο λογοτεχνικό βιβλίο που του χάρισε μια θεία του στην Αμαλιάδα ήταν ο «Γιούγκερμαν» του Μ. Καραγάτση. «Ήμουν τότε 14 χρόνων. Είδα ένα σύμπαν ολόκληρο στις σελίδες του. Ύστερα, η γραφή έγινε κάτι σαν καταφύγιο. Γράφει κανείς είτε από υπερεπάρκεια είτε από αδυναμία. Είτε από πλεόνασμα είτε από υστέρημα. Εμένα δεν μ΄ αρέσει ο εαυτός μου. Πλήττω μαζί του. Για να το ξεπεράσω επινοώ περιοχές λόγου στις οποίες μπορώ να ζήσω. Με τα χρόνια προσλαμβάνω τη ζωή με όρους γραφής. Ζω γράφοντας και γράφω ζώντας, ως φυσική συνθήκη».

Αυτή η «φυσική συνθήκη» δεν ελλοχεύει κινδύνους μετατροπής σε απλό παρατηρητή της ζωής;

Ένας από τους λόγους που δεν αποσύρθηκα από τη δικηγορία είναι κι αυτός.

Διέβλεψα τους κινδύνους.

Είναι και η εποχή. Η ιστορική συγκυρία. Δεν είναι που έχω αντιδικία με την εποχή μου. Απλώς νιώθω ανεπαρκής να μιλήσω με τους όρους που επιβάλλει. Ζωή είναι αυτό που μας συμβαίνει καθημερινά, όχι αυτό που θα θέλαμε να μας συμβεί. Δημιουργία είναι η αγωνιώδης διάθεση (δεν ξέρω με τι σχετίζεται) να διαδώσω ένα μυστικό που δεν ξέρω- μεταξύ μας- αν θέλει κανείς να το ακούσει. Δημιουργία είναι η ανάγκη του ανθρώπου να λέει ιστορίες που τον εμπεριέχουν.

«Και… Ιουλιέτα» και Ιοκάστη και απατημένες σύζυγοι, ερωμένες και «κέρινες κούκλες», γυναίκες παντού στα έργα σας. Πού σας βρίσκουν, πού τις βρίσκετε τόσες ηρωίδες;

Όταν γράφεις, πρέπει να βρεις ένα πεδίο ησυχίας. Να μπορείς να τους ακούσεις τους ήρωες. Δεν είναι απαραιτήτως πρόσωπα. Είναι φωνές. Το θέατρο είναι πιο σιωπηλό απ΄ τη ζωή. Μας υποχρεώνει να σωπάσουμε για να ακούσουμε επιτέλους τον άλλο, την αλήθεια του. Στη ζωή όλο μιλάμε. Το θέατρο είναι ένας τρόπος να συναντήσεις τις πολλαπλές εκδοχές του εαυτού σου. Η «Ιουλιέτα» (σ.σ.: το πρώτο του έργο που ανέβηκε στη σκηνή από την Πειραματική Σκηνή της Τέχνης) γράφτηκε το 1994 υπό συνθήκες συναισθηματικής πίεσης. Στα 30 μου υπήρχε μια τάση να υπερδραματοποιώ τα συναισθήματα. Έγραψα το έργο, προκειμένου να εκτονώσω την ερωτική στέρηση. Η ωριμότητα έχει να κάνει με τη γείωση του αισθήματος και τη διεκδίκηση. Όσο για τις γυναίκες; Μου φαίνονταν πάντα λιγότερο συμβατικές, άρα πιο εύκολα αναγνωρίσιμες .

Είστε μέλος μιας φουρνιάς νέων Θεσσαλονικιών συγγραφέων…

«Δεν αντιδικώ με την εποχή μου.
Νιώθω ανεπαρκής να μιλήσω με τους όρους που επιβάλλει»

Ο τόπος είναι ένα- μόνον- από τα πράγματα που σε προσδιορίζουν. Με τον ίδιο τρόπο θα έγραφα αν ζούσα κι αλλού… Ζω 25 χρόνια στη Θεσσαλονίκη, δεν έχω όμως οργανική σχέση μαζί της. Δεν αισθάνθηκα ποτέ ενταγμένος. Απλώς υπάρχουν άνθρωποι που στην ίδια χρονική συγκυρία και με ηλικιακή σχεδόν ταύτιση προσπαθούν να δημιουργήσουν. Περπατάμε απλώς στους ίδιους δρόμους. Δεν έχουμε άλλα κοινά… Έχουν αλλάξει οι συνθήκες της πόλης. Παλιότερα δημιουργούσε ένα κλίμα, σήμερα δεν αποτελεί «κοινό τόπο» για κανέναν μας. Είναι μια πόλη χαοτική, διασπασμένη, βαθύτατα συντηρητική, με σαφή σημάδια οπισθοδρόμησης .

Δίνετε τα έργα σας παντού. Από την Πειραματική Σκηνή της Τέχνης στις «Νέες μορφές», στο Εθνικό Θέατρο, στο «Αγγέλων Βήμα», στο «Όχι παίζουμε». Τους εμπιστεύεστε;

Είναι κέρδος για τα θεατρικά κείμενα να είναι ανοιχτά στις περισσότερες δυνατές αναγνώσεις. Στην αρχή φοβόμουν. Μακάρι το ανέβασμα να είναι ακόμα και κόντρα σ΄ αυτό που εγώ φαντάστηκα. Το κείμενο είναι οι ράγες, στο οποίο ο σκηνοθέτης- μηχανοδηγός θα οδηγήσει το τρένο. Πάσχω, ξέρετε, από μια μόνιμη νοσταλγία της μονιμότητας στις σχέσεις, αλλά έχω παράλληλα και τη διάθεση να βγω και να απιστήσω, αν με γοητεύσει κάτι πέραν του μονίμου. Το θέμα είναι να μαθαίνεις ν΄ ανοίγεις. Η γενναιότητα είναι το στοίχημα. Υπάρχει ο κίνδυνος να προδοθείς, αλλά και να σου επιστραφεί γοητευτικότερο, δραστικότερο, πιο φωτεινό.


«Δεν είναι πρόσφορη ` για δημιουργία η εποχή»

Υπάρχει η θεωρία πως όλα έχουν ειπωθεί. Τι καινούργιο λέτε στα έργα σας;

Είναι αλήθεια πως δεν είναι πρόσφορη η εποχή για δημιουργία. Αυτό έχει σχέση με τη γενικότερη πολιτιστική μας παθογένεια. Αρχίζει με την αίσθηση- γνώση ότι δεν θα γράψεις ποτέ το… διαχρονικό αριστούργημα, αλλά γράφεις για να προσδιορίσεις τον εαυτό σου στη συγκεκριμένη εποχή. Ναι, να ξανατεθούν τα ερωτήματα, γιατί κάθε φορά αλλάζουν οι απαντήσεις. Κι εγώ λέω πράγματα παλιά. Προσπαθώ να τα πω με τη μεγαλύτερη δυνατή ειλικρίνεια. Αλλάζει απλώς η ποιητική, η εκφραστική και η παραστασιακή προσέγγιση των ίδιων ουσιαστικά πραγμάτων. Όχι, δεν υπάρχει κάτι το αυθεντικά καινούργιο. Το θέατρο όμως θα εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά με διαφορετικούς τρόπους. Πάντα θα υπάρχει η ανάγκη να σταθείς απέναντι στους ανθρώπους και να τους πεις ιστορίες ή να τους καλέσεις να συνταξιδέψετε.