ΓΝΩΜΗ Ο παραλογισμός είναι ο κανόνας

Oι καιροί είναι δύσκολοι για το φερ πλέι. Κρούσματα ντόπινγκ αποκαλύπτονται στην επαγγελματική ποδηλασία και το μπάσκετ· ποδοσφαιρικοί αγώνες στήνονται στο ιταλικό πρωτάθλημα· ένας διαιτητής του ΝΒΑ παραδέχθηκε ότι στοιχημάτιζε σε αγώνες που διαιτήτευε.

Ο κόσμος απορεί. Γιατί έξυπνοι φοιτητές «κλέβουν» σε διαγωνίσματα; Με άλλα λόγια, γιατί οι άνθρωποι «κλέβουν» σε περιπτώσεις που λίγα μόνο έχουν να κερδίσουν- έναν βαθμό παραπάνω, ένα μικρό προβάδισμα στο ματς- και τόσο πολλά να χάσουν;

Ο παραλογισμός μπορεί να είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση, όταν προσπαθείς να ξεγελάσεις άλλους, αναφέρουν ερευνητές, που ασχολήθηκαν με τα μυστήρια του μυαλού αυτού που εξαπατά. Συχνά η εξαπάτηση αντιμετωπίζεται ως κάτι που γίνεται έπειτα από ψυχρό υπολογισμό.

Όμως η νέα έρευνα έδειξε ότι οι άνθρωποι τείνουν να εξαπατήσουν ακόμη κι όταν δεν είναι αυτό που τους συμφέρει περισσότερο. Αντί να υπολογίσουν προσεκτικά τα κόστη και τα οφέλη που θα έχουν παραβιάζοντας τους κανόνες, οι άνθρωποι μπορεί να παρασυρθούν από την πίεση των συναδέλφων τους, από τη διάθεση της στιγμής. Μερικές φορές, κάποιοι μπορεί να «κλέψουν» ακόμη και ωθούμενοι από ένα αίσθημα δικαιοσύνης- αν ένας αντίπαλος αποκτά παράνομα πλεονέκτημα εις βάρος μου, τότε θέλω να το εξισορροπήσω. Το αποτέλεσμα είναι ότι το «κλέψιμο», είτε από διαιτητές είτε από αθλητές, είναι ένα διαδεδομένο τμήμα του αθλητισμού και μάλιστα σε αθλήματα τόσο διαφορετικά όσο το καλλιτεχνικό πατινάζ, το μπάσκετ και το σούμο.

Σ ε μια σειρά πειραμάτων που πραγματοποιήθηκαν το 2005 από τους οικονομολόγους Νίνα Μαζάρ και Νταν Αριέλι του ΜΙΤ και τον Ον Αμίρ, ειδικό του μάρκετινγκ στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο, διάφορα πρόσωπα κλήθηκαν να συμπληρώσουν μέσα σε συγκεκριμένο χρόνο ένα τεστ γενικών γνώσεων και καθένας πληρωνόταν για κάθε σωστή απάντηση που έδινε. Αλλάζοντας το σκηνικό του πειράματος, οι ερευνητές διαπίστωσαν πως οι άνθρωποι τείνουν να «κλέψουν» όταν τους δοθεί η ευκαιρία και ότι ο κίνδυνος να αποκαλυφθούν δεν τους αποτρέπει. Ακόμη πιο εντυπωσιακό ήταν το γεγονός ότι οι ερευνητές βρήκαν έναν τρόπο να περιορίζουν το «κλέψιμο», ο οποίος δεν είχε καμιά σχέση με την απειλή της σύλληψης. Όταν ζήτησαν από τους συμμετέχοντες στο πείραμα να γράψουν όσο περισσότερες από τις Δέκα Εντολές μπορούσαν να θυμηθούν πριν ξεκινήσουν το τεστ, το «κλέψιμο» στο τεστ ουσιαστικά εξαλείφθηκε.