Από τη γιορτή στην καταστροφή

ΜΟΥ ΗΡΘΕ ΣΤΟ ΜΥΑΛΟ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΤΟΥ ΦΙΛΙΠ ΜΥΡΕ «ΟΝ
FΕRΜΕ» ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΛΙΓΕΣ ΜΕΡΕΣ, ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ, ΚΑΘΩΣ ΚΟΙΤΟΥΣΑ
ΕΔΩ ΣΤΟ ΜΟΝΤΡΕΑΛ ΤΟ ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΤΟΥ «ΡΑRΙS ΜΑΤCΗ». ΜΙΑ
ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ. ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΛΛΑΔΑ, Ο ΠΟΛΕΜΟΣ
ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ». ΕΙΚΟΝΑ (ΠΟΥ ΕΠΙΑΝΕ ΟΛΗ ΤΗ ΣΕΛΙΔΑ): ΘΑΜΝΟΙ ΚΑΙ
ΔΕΝΤΡΑ ΠΑΡΑΔΟΜΕΝΑ ΣΤΙΣ ΦΛΟΓΕΣ. ΣΤΑΘΗΚΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΑ ΤΟΥΣ
ΠΕΛΑΤΕΣ. ΜΕΡΙΚΟΙ ΤΟ ΠΡΟΣΠΕΡΝΟΥΣΑΝ, ΤΟΥΣ ΕΝΔΙΕΦΕΡΑΝ ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ.
ΜΕΡΙΚΟΙ ΤΟ ΞΕΦΥΛΛΙΖΑΝ. ΔΥΟ ΤΡΕΙΣ ΤΟ ΑΓΟΡΑΣΑΝ. ΟΛΟΙ ΕΞΙΣΟΥ
ΑΠΟΧΑΥΝΩΜΕΝΟΙ ΚΑΙ ΒΑΡΙΕΣΤΗΜΕΝΟΙ, ΟΠΩΣ ΚΑΘΕ ΚΥΡΙΑΚΗ ΠΡΩΙ
Το Οn ferme , που μεταφράζω κάπως ελεύθερα, Τελειώσαμε, γράφτηκε στα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας. Ο συγγραφέας πέθανε πέρυσι τον Μάρτιο. Είχε διαβεί μόλις τα εξήντα. Το έργο του, μυθιστορηματικό και δοκιμιακό, γραμμένο σε λιγότερο από τριάντα χρόνια, είναι τεράστιο. Δυστυχώς παραμένει ελάχιστα γνωστό έξω από τα στενά όρια της Γαλλίας. Εν μέρει διότι, όντας ανελέητα καυστικό απέναντι στον σημερινό άνθρωπο και τον κόσμο του, δύσκολα αντέχεται από ένα κοινό το οποίο έχει συνηθίσει στην κολακεία και στην αποενοχοποίηση. Εν μέρει ίσως διότι ο δημιουργός του, όχι μόνον δεν αρκέστηκε να μείνει μακριά από το λογοτεχνικό- δημοσιογραφικό σύμπλεγμα, αλλά δεν έχασε καμία ευκαιρία για να το κατακεραυνώσει, να το γελοιοποιήσει, να το δείξει σε όλη του τη μεγαλειώδη μετριότητα και μικροπρέπεια.

Αυτοκρατορία
Το 1991 ο Μυρέ δημοσίευσε ένα δοκίμιο ορόσημο. Δύο χρόνια μετά την κατάρρευση των καθεστώτων του ανύπαρκτου σοσιαλισμού και μέσα στη γενική μέθη από τις απέραντες δυνατότητες οι οποίες ξανοίγονταν πια στην ελεύθερη διακίνηση όλων των σύγχρονων ψευτοαγαθών, ο Μυρέ ξεκινούσε το βιβλίο του με τούτες τις φράσεις: «Να ΄μαστε λοιπόν προσβεβλημένοι από ένα αθεράπευτο Καλό. Τούτη η χιλιετία τελειώνει βουτηγμένη στο μέλι. Το ανθρώπινο γένος είναι σε διακοπές. Σαν έναν απέραντο κήπο αναψυχής, έτσι θα ήθελα να δοκιμάσω να περιγράψω το παγκόσμιο χωριό μας. Ένας κήπος στις διαστάσεις μιας περιοχής. Της Γαλλίας. Της Ευρώπης. Σε λίγο της υφηλίου». Τίτλος του δοκιμίου: Η Αυτοκρατορία

Ρhilippe Μuray

ON FΕRΜΕ

ΕΚΔ. LΕS ΒΕLLΕS LΕΤΤRΕS, 1997 ΣΕΛ. 720,
ΤΙΜΗ: 27 ΕΥΡΩ

του Καλού.

Σε αντίθεση με τη συνολική κατεύθυνση των λεγόμενων επιστημών του ανθρώπου που εξηγούν τον πραγματικό και συγκεκριμένο άνθρωπο με βάση αφηρημένα συστήματα και δομές επί χάρτου, και που, θεωρώντας βέβαια τον άνθρωπο πάντα θύμα και αθώο, ενοχοποιούν σταθερά τα άπιαστα, πλην επιστημονικά, σχήματά τους, ο Μυρέ εστιάζει την προσοχή μας σε μια κοσμοϊστορική ανθρωπολογική αλλαγή. Ήταν ίσως στα σπάργανα τούτη η αλλαγή από τα τέλη του 19ου αιώνα. Στις μέρες μας όμως κυριαρχεί. Ποια αλλαγή; Αυτή εδώ: ο άνθρωπος τοποθέτησε τον εαυτό του ολοκληρωτικά από τη μεριά του Καλού. Τέρμα η οντολογική διαμάχη ανάμεσα στο Καλό και στο Κακό που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο ροκάνιζε την ψυχή του από κα ταβολής κόσμου. Διαμάχη την οποία σεβάστηκαν και εμπλούτισαν όλες οι θρησκείες και όλες οι ουτοπίες. Τέρμα στην πεποίθηση ότι το Κακό φωλιάζει μόνιμα μέσα μας και ότι κατά συνέπεια ακόμα και οι πιο καλές προθέσεις μας μπορεί, μπορεί λέω, να είναι δικής του επινοήσεως.

Ζώνη σκιάς
Και όμως, ήταν τόσο απλό! Αρκούσε, γράφει ο Φιλίπ Μυρέ, να τοποθετήσει ο άνθρωπος τους αποδιοπομπαίους τράγους του, τον Χίτλερ και τον Στάλιν, στο παρελθόν, αφαιρώντας έτσι από το παρόν του κάθε εσωτερική απειλή, κάθε δική του, και μόνο δική του, ζώνη σκιάς. Αυταπάτη; Βέβαια. Γι΄ αυτό, για να περιοριστεί το Κακό στο παρελθόν, χρειάστηκαν κάποια συμπληρωματικά έργα: ανέβηκαν κατακόρυφα τα ντεσιμπέλ, εγκαθιδρύθηκε παγκόσμια το καθεστώς του «τηλεκολεκτιβισμού» και βαφτίστηκαν Δικαιώματα του ανθρώπου (καρναβαλική διάσταση της γλώσσας) όλα τα καπρίτσια, όλες οι πλασματικές επιθυμίες του καθημερινού καταναλωτή. Στην Αυτοκρατορία του Καλού ο κόσμος είναι ένα διαρκές ομαδικό πανηγύρι, μια ακατάπαυστη γιορτή υστερικού τύπου, μια ανούσια και ανώφελη εκδήλωση ευφορίας- ευφορίας χημικά συντηρούμενης, όπως ακριβώς το προφήτεψε ο Χάξλεϊ. Εδώ σε τούτο τον κόσμο- φιέστα, η άρνηση είναι άγνωστη. Ο σπόρος του Κακού είναι ανύπαρκτος. Κι αν κάπου σκάει μύτη, καυτηριάζεται αυτόχρημα ως κατάλοιπο του παρελθόντος. Ο άνθρωπος πλέει στα πελάγη της συγκατάθεσης και της συμμετοχής. Ας μην κάνουμε το λάθος να αποδώσουμε τούτο εδώ το θαύμα σε κάποιο αόρατο χέρι. Ο κόσμος του Μυρέ είναι η προβολή προς τα έξω της ψυχής του σύγχρονου, μεταμοντέρνου, ήτοι μη τραγικού, ανθρώπου: μια ψυχή λούναπαρκ, μια ψυχή εξ ορισμού αθώα.