Φαινόμενα

Με τη μαντίλα και το μπλουτζίν

Η Φατμέ είναι 12 χρόνων, ζει στην περιοχή του Ρέντη και φοράει μαντίλα. Τη συνάντησαν οι «Πρωταγωνιστές» (Μega) για να κάνουν γνωστή την ιστορία της
Μια ιστορία, ίσως όχι μοναδική, αλλά χαρακτηριστική για τις νέες απαιτήσεις που εγείρει από τον πολιτισμό μας ο κόσμος των ανοιχτών συνόρων.

Η Φατμέ είναι μουσουλμάνα, οι γονείς της ήρθαν από την Αίγυπτο. Η ίδια μεγάλωσε σε αθηναϊκή γειτονιά, πήγε σχολείο, καλή μαθήτρια και με όνειρα να γίνει γιατρός για να γυρίσει στην πατρίδα της που «υπάρχουν πολλά άρρωστα παιδιά». Μόλις έκλεισε τα 12 χρόνια της εκδηλώθηκε η γυναικεία της φύση και η μαντίλα για τη θρησκεία της σηματοδοτεί τον νέο της ρόλο. Τη φόρεσε. Τις πρώτες ημέρες της καινούργιας χρονιάς έσπευσε ο γυμνασιάρχης να της ζητήσει να σκεφτεί αν θα συνεχίσει να τη φοράει. Η Φατμέ δεν ξαναπήγε σχολείο. Αυτός ο κόσμος με τον οποίον μεγάλωσε, στη θέα τής μαντίλας σταματούσε να είναι οικείος.

Απομονώθηκε. Κόσμος της πλέον η αυλή του σπιτιού της, σκιερή, στενόχωρη, ένα τσιμεντένιο πλάτωμα ανάμεσα σε αυθαίρετα, δύσμορφα κτίσματα, με μικρά δωμάτια χωρίς ανέσεις. Εκεί συναντά τη Φατμέ ο Σταύρος Θεοδωράκης. Αδύνατη σαν κλαράκι, με μια ροζ μαντίλα στο κεφάλι. Πιο χαμηλά ένα πολύχρωμο μπλουζάκι και ένα μπλουτζινάκι θυμίζουν την ηλικία και την εποχή της.

Η αδύνατη κοριτσίστικη φιγούρα με τον παράδοξο ενδυματολογικό συνδυασμό μετατρέπεται αίφνης σε ορατό διάλογο των πανίσχυρων συμβόλων των δύο κόσμων όπου ζει. Το ένα, η μαντίλα της, σύμβολο θρησκευτικό μιας μακράς παράδοσης που θέτει τους κανόνες του γυναικείου ρόλου και ορίζει διαφορές, το άλλο, το μπλουτζίν, τοτέμ μιας άλλης «θρησκείας», της μεγάλης παγκόσμιας αγοράς, αντιθέτως, σκεπάζει με την άνεση και την ομοιομορφία του κάθε διαφορά φύλου, πολιτισμού, χρήματος.

Ο φακός την παρακολουθεί να παίζει, να στηρίζεται στα χέρια της και να γυρνά ανάποδα κάνοντας ρόδα, επιδεικνύοντας αξιοθαύμαστη ευλυγισία και άνεση με το σώμα της, όπως όλες οι σύγχρονες έφηβες που δεν ζουν διαφορετικά από τα συνομήλικά τους αγόρια.

Η μητέρα της φόρεσε τη μαντίλα για να παντρευτεί τον πατέρα της. Μαγειρεύει με δεξιοτεχνία και πενιχρά μέσα σε πετρογκάζ το φαγητό του Ραμαζανιού. Ένας κόσμος πολύχρωμος με τα χαλιά απλωμένα για να καθήσουν όλοι, με τα γυναικεία χέρια να ζυμώνουν, με την κουζίνα να αχνίζει και τις μυρωδιές να πλησιάζουν τη φαντασία, καθώς ο φακός των «Πρωταγωνιστών» μας βάζει στην εξωτική, στενόχωρη αυλή.

Ο πατέρας αυταρχικός, τηρεί τις παραδόσεις. Ίσως κρατιέται από αυτές. Πάντα έτσι γινόταν, όπου η παράδοση έδινε στον άντρα του σπιτιού την εξουσία πάνω στις ζωές της οικογένειας. Η Φατμέ τον τιμά με τη μαντίλα της και μαζί την ιστορία της οικογένειάς της· αλλά όπως εκείνος αναζήτησε έναν τόπο ευρύχωρο για δουλευτές και τον βρήκε στην Ελλάδα, έτσι κι εκείνη περιμένει στον ίδιο τόπο να βρει την ευρυχωρία για ολόκληρη την ύπαρξή της. Αλλιώς, θα στριμωχτεί ολόκληρη η ζωή της στα στενά σύνορα της μικρής πατρικής αυλής, ξένη για πάντα και επομένως εχθρική για τον κόσμο πέρα από αυτήν.

Οι «Πρωταγωνιστές» κατέγραψαν μόνο την ιστορία της Φατμέ και τα όρια της αυλής της, για να αναδυθούν με σαφήνεια οι δύο διαφορετικές δυνατότητες ζωής, οι δικές της και όλων των Φατμέ που μεγαλώνουν σε αυτόν τον τόπο. Απέφυγαν να αναζητήσουν απόψεις καθηγητών, φίλων της, γειτόνων. Είναι γνωστό ότι το μικρόφωνο ανεβάζει την ένταση των επιχειρημάτων και τότε θολώνει το τοπίο, γιατί όλοι κλείνονται στις «μικρές αυλές» τους για να τις υπερασπίσουν.


Καλοσύνη δεν σημαίνει ανοχή

Ο δήμαρχος της περιοχής στην εκπομπή του Γιώργου Αυτιά είπε ότι δεν γνωρίζει την υπόθεση, αλλά γνωρίζει τους καθηγητές του σχολείου και είναι πολύ καλοί άνθρωποι. Ο γυμνασιάρχης στην εκπομπή των Λυριτζή- Οικονόμου την επομένη είπε ότι δεν απαγόρευσε στη Φατμέ να πάει στο σχολείο με τη μαντίλα, αλλά «ήθελε να την προφυλάξει από τα παιδιά που μπορεί να την κορόιδευαν».

Είναι δύσκολο στις δημοκρατίες που ευαγγελίζονται με τα Συντάγματά τους τις ίσες ευκαιρίες, να γίνει ευδιάκριτη η διαφορά μεταξύ ανοχής και καλοσύνης, να γίνει συνείδηση ότι το πρώτο αφορά την ισοτιμία και το δεύτερο εμπεριέχει την αίσθηση υπεροχής. Όσο για την εκπαίδευση, ρόλος της είναι να ανοίγει τα σύνορα των πατρικών αυλών για να προσφέρει στα παιδιά την άνεση ενός ευρύχωρου κόσμου- το ευρύχωρο μπλουτζίν δεν διανοήθηκε να το αποχωριστεί η Φατμέ, παρ΄ ότι φορά τη μαντίλα.