Η εκδίκηση της επιθεώρησης

Ποιος είπε πως η «Αθηναϊκή Επιθεώρηση» αυτό το αθάνατο, ανθεκτικό θεατρικό υβρίδιο, που εκατόν δέκα χρόνια τροφοδοτεί την πολιτική σάτιρα και τη λαϊκή διασκέδαση, έχει πεθάνει;

Περνάει κρίση, σαφώς, όπως άλλωστε δεκάδες άλλα καλλιτεχνικά είδη. Ζωγραφική, γλυπτική, μουσική, χορός, κινηματογράφος, πεζογραφία και ποίηση, πέρασαν κατά καιρούς κρίση περιεχομένου, μορφής, ακόμα και υπάρξεως, αλλά βρήκαν κάθε φορά διεξόδους, ανανεώθηκαν, μεταλλάχτηκαν, επέλεξαν μεικτά μέσα, δημιούργησαν άλλοτε θνησιγενείς και άλλοτε βιώσιμες επιμειξίες και διασώθηκαν και πολλές φορές γέννησαν νέα είδη.

Η επιθεώρηση, όπως κάθε υβρίδιο, κάθε νόθο, κάθε μπάσταρδο είδος είναι εκ των πραγμάτων προικισμένο με δυναμική, όπως το ανθεκτικότερο των επιμειξιών, το μουλάρι μουλαρώνει, αντιστέκεται και προχωρεί ακάθεκτο στην άκρη του γκρεμού, στα κακοτράχαλα μονοπάτια και φέρει εις πέρας την αποστολή του. Η επιθεώρηση περνάει κρίση όχι περιεχομένου, αλλά κρίση θεματικής. Έχω κι άλλοτε επισημάνει πως παλιότερα γραφόταν κυρίως από εν ενεργεία δημοσιογράφους που μοιράζονταν το σανίδι της σκηνής με το μάρμαρο του τυπογραφείου των εφημερίδων. Έτσι τροφοδοτούσαν την επιθεώρηση με καυτό, επίκαιρο υλικό. Έπαιρναν την πολιτική είδηση, το κοινωνικό σκάνδαλο, τις εκτροπές της ηθικής, απομόνωναν τα γλωσσικά ιδιόλεκτα, τους μαϊμουδισμούς της μόδας, «τα νούμερα» της κοσμικής ζωής, τους αλαζόνες ή υπερφίαλους κουλτουριάρηδες, τους ιδιόρρυθμους επιστήμονες, όλα όσα έφταναν στα δημοσιογραφικά γραφεία είτε μέσω του ρεπορτάζ είτε μέσω του τηλέγραφου από την αλλοδαπή και τα μετέτρεπαν σε σατιρική ύλη, σχόλιο, χλευασμό. Από την άλλη η σκηνή του θεάτρου ήταν ο μόνος τρόπος να «περάσει» στον κόσμο ένα καινούργιο τραγούδι. Όλα τα μεγάλα σουξέ από την επιθεωρησιακή σκηνή προβλήθηκαν και επιβλήθηκαν.

Τώρα η δημοσιογραφική είδηση και το καινούργιο τραγούδι περνάνε από τις τηλεοπτικές ειδήσεις και τα «παράθυρα», που ως επιθεωρησιακά «νούμερα» σχολιάζουν τα γεγονότα και βέβαια από τις θεαματικές εκπομπές μουσικοχορευτικών σόου. Πώς να προλάβει να σατιρίσει η επιθεώρηση ένα γεγονός ή ένα σκάνδαλο που έως να γραφεί το νούμερο έχει αλλάξει η τηλεοπτική επικαιρότητα που βομβαρδίζεται από νέα γεγονότα; Μέσα σε μια θεατρική σεζόν π.χ. την τρέχουσα, οι κουμπάροι, οι υποκλοπές, τα ομόλογα, οι πυρκαγιές, οι καταλείψεις κ.λπ. θα υποχρέωναν έναν επιθεωρησιογράφο να αλλάξει πέντε και δέκα φορές νούμερα που συχνά αλλάζοντας θα χρειάζονταν και άλλον εκτελεστές, διότι ως γνωστόν ο επιθεωρησιακός μίμος έχει έντονη- κι έτσι πρέπει- προσωπική, αναγνωρίσιμη μανιέρα και δεν ευδοκιμεί σε όλα τα περιεχόμενα και σε όλα τα είδη σάτιρας.

Η δομή της παραδοσιακής επιθεώρησης (έναρξη-νούμερα-χορευτικά-ρομάντσα-νούτικη ή μαζική κωμωδία-αποθέωση) είναι ισχυρή και έχει αποδειχτεί πως κάθε απόπειρα διατάραξής της τιμωρείται. Και το «Ελεύθερο Θέατρο» και ο Λαζόπουλος, ενώ αποπειράθηκαν να την ανανεώσουν (ως δομή πάντα) επέστρεψαν στη «σοφία» και στην οικονομία των μέσων της.

Έτσι, σήμερα η επιθεώρηση για να διασωθεί πρέπει να αλλάξει θεματικά. Περιεχόμενο πάντα και ειδίκευσή της ο σχολιασμός, η σάτιρα, το ξεφώνημα, η διόγκωση, η υπερβολή, το ξεμπρόστιασμα γεγονότων και προσώπων της επικαιρότητας. Αφού λοιπόν η τηλεόραση οικειοποιήθηκε τα θέματα που άλλοτε

Η επιθεώρηση περνάει κρίση όχι περιεχομένου, αλλά κρίση θεματική

τροφοδοτούσαν τη σκηνή, δεν μένει παρά να αλλάξει ο σατιρικός στόχος της επιθεώρησης. Και υπάρχουν τουλάχιστον ποσοτικά ευνοϊκά δεδομένα. Εξηγούμαι: παλιότερα για να περάσει ένα νούμερο έπρεπε να έχει γίνει γνωστό το γεγονός, το σκάνδαλο, η ανοίκεια συμπεριφορά, η γλωσσική στρέβλωση ή ο νεολογισμός από το ραδιόφωνο και τις εφημερίδες. Σήμερα, με κυρίαρχη την τηλεόραση, όταν οι τηλεθεατές είναι σχεδόν δεκαπλάσιοι από τους θεατρικούς πελάτες, καταναλώνεται η ίδια θεματική. Άρα η καινούργια θεματική, πεδίο δόξης λαμπρό θέλω να πω, είναι οι εκπομπές της τηλεόρασης. Ο σχολιασμός τους, η σατιρική τους αποδόμηση, η γελοιοποίηση της σοβαροφάνειάς τους, η αποκάλυψη των μηχανισμών, η κατεδάφιση των τηλεοπτικών αστέρων, αστερισμών και διαττόντων.

Η αλλαγή θεματικής στην επιθεώρηση έχει αρχίσει εδώ και λίγα χρόνια δειλά δειλά. Μάλιστα πρώτοι το είχαν προβάλει στη θεματική τους στις τελευταίες εμφανίσεις τους οι συντελεστές της τελευταίας φάσης της «Ελεύθερης Σκηνής». Τώρα το πράγμα έχει γίνει πλέον πάγια επιδίωξη. Κι έχει θετικό αντίχτυπο και αποτελεσματικότητα στο κοινό που είναι ασφαλώς καταναλωτής τηλεοπτικού χυλού, πολτού και απόπατου. Εκεί που παλιά στόχοι ήταν ο Παπανδρέου, ο Μαρκεζίνης, ο Κουτσόγιωργας, ο Παναγής από τα Μέγαρα, ο αμερικανικός στόλος, ο τρελός ψυχίατρος, ο ψευδός δικηγόρος, ο Ρουμελιώτης χωροφύλακας και η Κερκυραία βωμολόχα, ή παλιότερα η Σμυρνιά, ο Μενιδιάτης, ο μεθύστακας, η κουτοπόνηρη υπηρέτρια και ο μπούφος με σπυράκια ακμής μπούας γιος, τώρα είναι ο Χατζηνικολάου, ο Κακαουνάκης, ο Τράγκας, η Στάη, ο Ευαγγελάτος, η Πάνια, η Λαμπίρη, η Στεφανίδου, ο Αρναούτογλου και τα «νούμερα» διαφόρων εκπομπών, η κ. Θώδη, η κ. Λουκά, ο κ. Γεωργίου, ο κ. Ψινάκης.

Ο απλός θεατής της επιθεώρησης που συνήθως εκδράμει συν γυναιξί και τέκνοις ιδίως τα Σαββατοκύριακα στο θέατρο είναι οικογενειακώς ενήμερος για μια πληθώρα τηλεοπτικών εκπομπών και κυρίως των δημοφιλών που είναι και οι εντελέστερες. Και πάντα ο θεατής ή ο πολίτης τέρπεται να γελοιοποιούνται ινδάλματα και πολιτικά δημοφιλή πρόσωπα. Στην επιθεώρηση «Νου-Δου…η άσχημη» στο θέατρο Αθήναιον μια αφειδώλευτη παραγωγή των αδελφών Τάγαρη, οι δυο συγγραφείς ο Σπυρόπουλος και ο Γαλίτης εξαντλούν θα έλεγα με επιτυχία το νέο θεματολόγιο. Ήδη από τον τίτλο αλλά και στο μεγάλο μετά το διάλειμμα ομαδικό σκετς σατιρίζεται και η δημοφιλής ηλίθια σειρά και η πλέον ανήθικη αισθητικά και ιδεολογικά εκπομπή (γι΄ αυτό και βρήκε υποστηριχτές κουλτουριάρηδες ευρέως φάσματος από τη Δεξιά έως την Αριστερά και τους λιμπερτίνους του αναρχισμού) της κ. Πάνια.
Από τη φάρσα στο μελόδραμα

Η παράσταση δεν έχει αδιάφορο νούμερο. Μερικά είναι έξοχα και υποστηρίζονται με κέφι από ανθρώπους ειδικευμένους στο είδος με τη σκηνοθετική καθοδήγηση, ενός μετρ του Φώτη Μεταξόπουλου. Ο Ζακ Ιακωβίδης, ο τελευταίος των μεγάλων συνθετών και επιθεωρησιακών μαέστρων, δίνει ρέστα, ο Ρωμούσης χωρίς φανφαρονισμούς έστησε ένα βολικό σκηνικό. Το μπαλέτο είναι καλόγουστο και παρουσίασε ένα μεγάλο φάσμα ρυθμών και σχημάτων με μια ποικιλία θεατρικών γουστόζικων κουστουμιών.

Η Σόφη Ζαννίνου, ηθοποιός, χορεύτρια και τραγουδίστρια, παιδί μεγάλης οικογένειας θεατρανθρώπων κάνει ένα σεμνό ανθολόγιο με τραγούδια της Βίκυς Μοσχολιού εις μνήμην.

Με εντυπωσιακή ωριμότητα και ο τολμηρός αυτοσαρκασμός του Ζωνόρου, η λιτότητα του Χατζηκουτσέλη, το τάιμινγκ και η ατάκα του Μόσιου (ηθοποιός με γκελ), το κέφι του Ντίνου Σπυρόπουλου, το στυλ Γκρούσο Μαρξ του Τσάκωνα, η άνεση μιας νέας ηθοποιού που λάμπει, της Χριστίνας Ψάλτη, η πείρα της Γιώτας Κουτσουδάκη και της Τίσας Βασιλάκη, θα ήθελα λιγότερο κινησιολογικά φλύαρη και υπερβολική τη μίμηση του Πεζιρκιανίδη. Ο Στάθης Ψάλτης είναι μια φυσική θεατρική καταιγίδα. Ο αυτοσχεδιαστικός του οίστρος, η επικοινωνία με το κοινό, οι απολαυστικές σημαίνουσες παύσεις, τα έξοχα περάσματα από τη φάρσα στο μελόδραμα και από το κήρυγμα στο γιούχα τον καθιστούν πλέον τον τελευταίο «μονάχους-μονάχους» του είδους, επιθεωρησιακό τέρας, ιερόν και ανίερον του ενδόξου είδους που δεν πεθαίνει.


Κιτσαρία και φτήνια

Ιδιαίτερα το σκετς «Ζετέμ» (!) κατορθώνει κάτι το εξαιρετικά ενδιαφέρον. Οι σπουδαίοι ηθοποιοί έξοχα μεταμορφωμένοι στα θλιβερά θύματα της πράγματι πανέξυπνης Ελληνίδας μηδενίστριας χωρίς να γελοιοποιούν, χωρίς να εξογκώνουν, «παρουσιάζουν» τα τραγούδια που γράφει ο «Μπετόβεν του κιτς», αποδίδοντάς τα ως έχουν από το CD. Και μόνον η μεταφορά από τη μικρή οθόνη στο πάλκο αναδεικνύει το μέγεθος της φτήνιας, της κιτσαρίας και της αηδίας.

Και ο κόσμος ξεκαρδίζεται με ό,τι παρακολουθεί και με τους ανοιχτούς δείκτες του προσφέρει επιχειρήματα τηλεθέασης στα μηχανάκια και στους διαφημιστές.

Η επιθεώρηση έτσι εκδικείται και συνάμα ανανεώνει τη θεματική της.