Κριτική εικαστικών

Ρεαλισμός και μυθολογία

Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχουν φέτος οι δύο μεγάλες εκθέσεις του καλοκαιριού στην Άνδρο, θεσμός ισχυρός και ευρύτερα καταξιωμένος τα τελευταία χρόνια, αρχικά με το Μουσείο Σύγχρονης ΤέχνηςΊδρυμα Π. Γουλανδρή και λίγο αργότερα με το Ίδρυμα Κυδωνιέως, εκθέσεις μουσειακών διαστάσεων πάντοτε αλλά με διαφορετικό προσανατολισμό.

Τα «Εγκόσμια» είναι ο φετινός τίτλος της ομαδικής έκθεσης στο Ίδρυμα Κυδωνιέως, με έμπνευση και επιμέλεια της Αθηνάς Σχινά, καλλιτεχνικής διευθύντριας του ιδρύματος και γνωστής για τις ευρύτερες εικαστικές της δραστηριότητες. Δική της λοιπόν η επιλογή των δέκα καλλιτεχνών και η σύνθεσή τους σε εκθεσιακό σώμα υπό τον γενικό τίτλο «ρεαλισμός» (realia mundi), τεχνοκριτική κατηγορία που απασχολεί και την επιμελήτρια και το ίδρυμα από συστάσεώς του. Έτσι η φετινή έκθεση έρχεται σε κάποια αλληλουχία ως προς τις προηγηθείσες, στις οποίες είδαμε τον Σ. Σόρογκα, τον Δ. Μυταρά, τον Παύλο, τον Γ. Ψυχοπαίδη, τον Α. Φασιανό, τον Ν. Στεφάνου ή τους νεώτερους Στ. Δασκαλάκη, Ειρ. Ηλιοπούλου κ.ά. Τα ερωτήματα στα οποία ζητούνται απαντήσεις τίθενται μέσω των εικαστικών έργων, και η διευκρίνιση αυτή είναι απαραίτητη διότι ένα γενικό θεωρητικό σκεπτικό συστηματοποιημένο απουσιάζει ή έστω δεν έχει δηλωθεί, μολονότι τα αναλυτικά κείμενα για κάθε επιμέρους εκθέτη εμβαθύνουν σε ιδιαιτερότητες εκφραστικές και ιδεολογικές, ακόμα και εθνικές.

Η φετινή έκθεση είναι καλοστημένη και όμορφη, ερεθίζει για σκέψεις και συναισθήματα, όσο και αν η διασύνδεση των εκθετών προκύπτει χαλαρή υπό την κοινή στέγη. Ο επισκέπτης ξεκινά με τις παράδοξες φιγούρες του Νίκου Μόσχου που διαστέλλονται στον εσωτερικό χώρο δωματίων σε έντονα μεταφυσικό περιβάλλον, προχωρά κατόπιν στα έργα του Τάσου Μισούρα όπου ο μαγικός ρεαλισμός κορυφώνεται σε «γκόθικ» με συνθέσεις εφιαλτικές

ΙΝFΟ

● «Εγκόσμια» (Realia Μundi), επιμέλεια Α. Σχινά, συμμετέχουν Απ. Γεωργίου, Θ. Κατσιπάνος, Χ. Κοντοσφύρης, Α, Μάτσα, Τ. Μισούρας, Κ. Μορταράκος, Ν. Μόσχος, Ξ. Μπήτσικας, Δ. Σκουρογιάννης, Μ. Ψωμά, Ίδρυμα Κυδωνιέως, Χώρα Άνδρου, τηλ. 22820-24.598.
● Α. Μasson και Αρχαία Ελλάδα, Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Ίδρυμα Β.Ε. Γουλανδρή, Χώρα Άνδρου, τηλ. 22820-22.444.

αλλά μαστορικά απεικονισμένες. Σε άλλους χώρους υπάρχει η νέα δουλειά του Κυριάκου Μορταράκου, ιδιότροπα ρεαλιστή- πολύ αμφιβάλλω εάν του ταιριάζει ο όρος πάντως- με εννοιολογικές προεκτάσεις σε πίνακες- αναφορές, ξεχωρίζει ακόμα η μυστηριακή προσέγγιση της κοινότοπης καθημερινότητας από τους ανθρώπους- ονειροβάτες του Απόστολου Γεωργίου, ενώ το εννοιολογικό επανέρχεται με τις συνθέσεις αλληλοδιάδοχων πλάνων στα κολλάζ του Χάρη Κοντοσφύρη.

Τα ερωτήματά μας για τον ρεαλισμό ωστόσο παρέμειναν ατόφια: Ποιος ρεαλισμός απ΄ όλους; Των προσωπικών βιωμάτων που απεικονίζονται έντονα; Των φανταστικών ονειρικών εμμονών; Των ιδεοκρατικών συλλήψεων; Η Σχινά δεν δίνει απαντήσεις, αφήνει τους καλλιτέχνες να μιλούν με τα έργα, ωστόσο θα μπορούσε κανείς να θυμηθεί ότι ο κριτικός ρεαλισμός- εικαστική περιοχή με παράδοση στην Ελλάδα- απουσίασε από την έκθεση, το ίδιο και ο λυρικός, ενώ από άλλη υπάρχει και η άποψη της κ. Μ. Λαμπράκη- Πλάκα ότι αυτή η νεοπαραστατική ζωγραφική είναι πλατωνικής εμπνεύσεως μάλλον παρά ρεαλιστικής.

Η έκθεση του Μασόν στο Ίδρυμα Γουλανδρή είχε μάλλον ιστορικό παρά σύγχρονο χαρακτήρα, ανασταίνει μια μεσοπολεμική εποχή όπου ο γαλλικός σουρεαλισμός κυβερνούσε τους κύκλους των διανοουμένων και έψαχνε το πώς θα φέρει στην επιφάνεια το βαθύτερο ένστικτο και να το κάνει τέχνη. Νιτσεϊκή η ρίζα αυτής της τέχνης, αλλά αρκετά φιλολογική η εικαστική της διεκπεραίωση στο τέλος, αφού ελάχιστοι ζωγράφοι αφέθηκαν στην εκστασιακή προσέγγιση της φόρμας, και ανάμεσά τους ο Μασόν ξεχωρίζει όσο κι αν δεν είναι γνωστός όπως ο Μιρό. Δική του πηγή έμπνευσης η προσωκρατική ελληνική φιλοσοφία και οι μεγάλοι μύθοι, ο Μινώταυρος, ο Λαβύρινθος, οι τραγωδίες.

Η έκθεση παρουσιάζει πολύ καλά τον καλλιτέχνη και όλες τις περιοχές των δραστηριοτήτων του, με καλοδιαλεγμένα έργα και ντοκουμέντα, εμμέσως δείχνει και τις εκλεκτικές συγγένειες (Ντε Κίρικο, Ματίς, Πικάσο) με τους συνομηλίκους αλλά και με τον δικό μας Ν. Χατζηκυριάκο- Γκίκα.