Μήδειες να δουν τα μάτια μας

Τη «Μήδεια», τραγωδία του Ευριπίδη με μια από τις πλέον σκοτεινές, ερωτικές ηρωίδες επέλεξαν τέσσερις (από τους οκτώ συνολικά) θίασοι των Βαλκανίων για να παρουσιάσουν στη Θεσσαλονίκη
Η Μήδεια ως ξένη (βάρβαρη και ερωτική μετανάστρια), ως γυναίκα-θύμα κοινωνικών και ανδροκρατικών συμβάσεων και ως άχρονη εκδικήτρια προαιώνιων αδικιών ήταν οι προτάσεις που κατατέθηκαν από τους ξένους θιάσους (στην πλειονότητά τους έκαναν πρεμιέρα στην αρχαία ελληνική τραγωδία) στη Θεατρική Συνάντηση της Νοτιοανατολικής Μεσογείου στη Θεσσαλονίκη.

Έμπειρος και διακεκριμένος ο Γκαμπόρ Ζαμπέκι (επίτιμος προσκεκλημένος καθώς ο θίασος «Κάτονα Γιόζεφ», του οποίου ηγείται καλλιτεχνικά, έρχεται από την κεντροευρω- παϊκή Ουγγαρία) αντιμετώπισε την αρχαιοελληνική τραγωδία ως ένα άχρονο και άτοπο έργο-σπουδή στον έρωτα και την εκδίκηση, στήνοντας την πλέον ενδιαφέρουσα πρόταση σύγχρονης θεατρικής προσέγγισης του αρχαιοελληνικού μύθου. Κατήργησε τον Χορό (τον υποκατέστησε με τρεις γυναίκες- διαφορετικών ηλικιών και απόψεων-, εκφραστές του λεγόμενου κοινωνικού περιγύρου) χωρίς όμως καμία αλλαγή στον ευριπίδειο λόγο.

Έστησε το σκηνικό (ένα απλό οικοδόμημα-εστία) από βότσαλα χωρίς συνδετικό υλικό, άπλωσε λευκό βότσαλο σε

Προτάθηκε να είναι καθαρά θεματικές, με παραστάσειςόψεις ενός έργου, οι επόμενες θεατρικές συναντήσεις της Νοτιοανατολικής Μεσογείου

όλη τη σκηνή, άφησε σε μια γωνιά ένα σκουριασμένο όχημα (με διάδρομο πάνω στον οποίο κύλησαν ο Χορός και το άρμα του Ήλιου) και «πάτησε»- όπως είπε στα «ΝΕΑ»- στο τεράστιο ταλέντο της πρωταγωνίστριάς του Αντρέα Φουλαϊτάρ και στις φωνητικές δυνατότητές της (θρηνεί και πάσχει ως ζώο πληγωμένο). Στην αποκάλυψη της αποτρόπαιας πράξης της Μήδειας ο Ιάσονας τραντάζει και σωριάζει το οικοδόμημα (σπίτι- θεσμός- γάμος;).

Η «Θυσία», ομότιτλο έργο του Τούρκου Γκιουνγκόρ Ντιλμέν, γραμμένο στα μέσα της δεκαετίας του ΄60 στη γειτονική μουσουλμανική χώρα και βασισμένο στη Μήδεια του Ευριπίδη, σκηνοθετήθηκε από την ηθοποιό Αϊσέ Εμέλ Μεστζί. Η παράσταση είχε τη μορφή βουκολικού φεμινιστικού δράματος ερμηνευμένου σχεδόν κλασικά από τους ηθοποιούς και άψογα υποστηριγμένου από τη «μυθική» μουσική του Τούρκου έθνικ τζαζίστα Οκάι Τεμίζ (η καλύτερη ίσως μουσική όλων των παραστάσεων).

Το Εθνικό Θέατρο της Κραϊόβα «Μαρίν Σορέσκου», με «άλλοθι» τον πρωτοποριακό εκ Θεσσαλονίκης ορμώμενο σκηνοθέτη Γιάννη Παρασκευόπουλο, επιχείρησε «Νέες μορφές» προσέγγισης της «Μήδειας»- τέτοιες που όπως ο ίδιος ο Έλληνας σκηνοθέτης ομολόγησε δεν θα τολμούσε ποτέ να προτείνει σε ελληνικό θέατρο. «Θέλησα να συναντήσω τη Μήδεια μέσα από το στοιχείο της ΄΄ξένης΄΄ και να ερευνήσω πόσο ευάλωτος, απροστάτευτος και εκτεθειμένος είναι ένας άνθρωπος που επιλέγει να ζήσει μακριά από την πατρίδα του» είπε ο Παρασκευόπουλος.

Στήνοντας μια φορμαλιστική παράσταση πρότεινε μια Μήδεια ξένη, υπερτονίζοντας τη δυσκολία αποδοχής της από τον Χορό (με μορφή πολύχρωμων αλλά ομοιόμορφων Αμερικανίδων νοικοκυρών της δεκαετίας του ΄50), ιδιαίτερα ερωτική (με τη μορφή μιας άφυλης υπερτονισμένης σεξουαλικότητας) τελικά έσωσε την παράσταση χάρη στον υποκριτικά ικανότατο Ιάσονα (Σορίν Λεοβεάνου).

Η πρώτη συνάντηση των «Όψεων αρχαίου δράματος» στη Θεσσαλονίκη, παρά τις όποιες διαφωνίες (περισσότερο αισθητικής των διοργανωτών), δημιούργησε ευσεβείς πόθους για συνέχιση της διοργάνωσης.


Υπερέβη τον μύθο

Η αλβανική εκδοχή της Μήδειας κάθε άλλο παρά κορύφωσε την αναπαράσταση του αρχαιοελληνικού δράματος (ήταν η τελευταία παράσταση και παίχτηκε με μεγάλη προσέλευση θεατών στο Θέατρο Δάσους, χάρη και στην πολυάριθμη αλβανική κοινότητα της Θεσσαλονίκης). Ο νεαρός- και άπειρος- σκηνοθέτης Μικέλ Καλέμι, παρά το εικαστικά ενδιαφέρον σκηνικό (κορμός υπερμεγέθους δέντρου με εμφανείς τους επάλληλους κύκλους και δίκην σκοτεινής σπηλιάς το κέντρο του απ΄ όπου αναδύεται η Μήδεια), αντιμετώπισε την τραγωδία με οπτική «χριστιανικής ηθικής» ως τηλεοπτική παράσταση-απομίμηση θεατρικών που πιθανόν παρακολούθησε. Ο Χορός ερμήνευσε τα χορικά ως ποπ μπαλάντα- μοιρολόι, παραπέμποντας σε γιουροβιζιονικές προτάσεις και τέλος ο σκηνοθέτης υπερέβη- εν αγνοία του- τον μύθο, καταργώντας προαιώνιες συμβάσεις (η Μήδεια φονεύει επί σκηνής τα παιδιά και ουδέποτε εξαγνίζεται.

Παραμένει στη σκηνή χωρίς να αναληφθεί με το άρμα του Ήλιου).