Επιφυλλίδα

«Ου δε επλεόνασεν η αμαρτία…»

Σε συνέντευξή της στον Γιώργο Βιδάλη στην «Ελευθεροτυπία» η Ζωή Φυτούση μιλάει για καλλιτεχνικά και κοινωνικά θέματα με παρρησία και ωριμότητα που καταπλήσσουν. Η γνωστή τραγουδίστρια του Μάνου Χατζιδάκι, αν εξαιρέσει κανείς τη συνεργασία της με τον δημιουργό της «Μικρής αχιβάδας», δεν ευτύχησε ιδιαίτερα στην καριέρα της: φτηνός ελληνικός κινηματογράφος, πίστα, μπουλούκι. Προς τιμήν της. Διαβάζοντας κανείς τη συνέντευξή της, σε συνδυασμό με τα έντονα τωρινά φιλολογικά της ενδιαφέροντα, χαίρεται μια ήρεμη σοφία που αμφιβάλλει αν θα τη χαρακτήριζε σε περίπτωση που ο δρόμος της είχε στρωθεί με τα ροδοπέταλα των υψηλών πραγματοποιήσεων. Όλοι μας έχουμε μείνει άναυδοι, κατά καιρούς, με τις δηλώσεις φτασμένων καλλιτεχνών που μια λαμπρή καριέρα, αντί να τους απαλλάξει, τους φόρτωσε του κόσμου τις μιζέριες και τις μικρότητες. Ενώ υπόσχονταν την ταυτόχρονα ηθική- μαζί με την καλλιτεχνική- ακτινοβολία, μια διαδοχή επιτυχιών τους μετέβαλε σε τζουτζέδες. Φαίνεται πως η επιτυχία για να διατηρηθεί χρειάζεται να προσαρμόζεται κανείς σ΄ ένα περιβάλλον που αλλάζει, ενώ ο ίδιος δεν εγκρίνει την αλλαγή του, σ΄ αντίθεση με την αποτυχία που- φτάνει να έχει κανείς λίγο μυαλό- μια ακόμη και λανθάνουσα ευαισθησία μπορεί να την κάνει εξόχως δημιουργική σε προσωπικό επίπεδο και παρηγορητική για όλους τους άλλους. Η κυρία Ζωή Φυτούση δεν είναι βέβαια η μοναδική περίπτωση. Θα υποστήριζε αντίθετα κανείς πως ένα πλήθος καλλιτεχνών που υποχρεώθηκε για βιοποριστικούς λόγους να υπηρετήσει το φτηνό, το ευτελές, στάθηκε εξαιρετικά αυστηρό ως προς τις ιδιωτικές του επιλογές. Δεν μπορεί παρά να εκτιμήσει κανείς την επιλογή της δοκιμασίας που συνιστά για έναν καλλιτέχνη να βαθαίνει συνειδητά τα τραύματά του με το να μην ταυτίζει τα προσωπικά του ενδιαφέροντα με την εικόνα που διατηρεί ο κόσμος γι΄ αυτόν χάρη στο είδος του θεάματος που υπηρετεί. Μας είχε καταπλήξει πριν από μερικά χρόνια στην τηλεόραση η λαϊκή τραγουδίστρια Χαρούλα Λαμπράκη με τα ωραία και ακριβή ελληνικά της και το υψηλό περιεχόμενο των νοημάτων που εξέφραζαν χάρη στον τρόπο που τα χρησιμοποιούσε. Κι αν πάμε λίγο πιο πίσω, θα πληροφορηθούμε πως η Γεωργία Βασιλειάδου που καταδιασκέδαζε και εξακολουθεί να διασκεδάζει το «πανελλήνιον», υπήρξε ένας βαθιά καλλιεργημένος άνθρωπος και σε νεαρή ηλικία συνεργάστηκε ως τραγωδός με τη Μαρίκα Κοτοπούλη. Δυσκολεύεται να το ερμηνεύσει κανείς, αλλά φαίνεται να διαθέτει πολύ μεγαλύτερο εσωτερικό κύρος ο λόγος ενός ανθρώπου που δοκιμάζεται σε δυο εντελώς διαφορετικούς μεταξύ τους κόσμους απ΄ ό,τι ο λόγος ενός δρομολογημένου μονολιθικά στα ενδιαφέροντά του ανθρώπου. Διαφορετικά θα μας εκστασίαζε ο λόγος ενός εξακριβωμένα ενάρετου ιεροκήρυκα και θα μας έπληττε η απρόσμενα απελπισμένη εξομολόγηση μιας πόρνης, ενώ συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Πολύ λίγο, αίφνης, μπορεί κανείς να πεισθεί για τη δοκιμασία ενός ακαδημαϊκού ή πανεπιστημιακού καθηγητή, αφού ό,τι τον ακούει να λέει, το θεωρεί απολύτως φυσιολογικό και αναμενόμενο σε σχέση με τη θέση που διατηρεί. Ενώ η αποτυχία φαίνεται να διαθέτει ένα αναμφισβήτητα και αδιάσειστα αποδεικτικό επιχείρημα, σε σχέση τουλάχιστον με την επιτυχία που ακριβώς γιατί στερείται το επιχείρημα αυτό κάνει τα πράγματα αναπόδεικτα, ύποπτα.

Φαίνεται πως στον οποιονδήποτε, πολύ περισσότερο στον καλλιτέχνη, που προβάλλεται ως «αποτυχημένος» αναγνωρίζουμε όλοι μέσα μας κάτι από την ιστορία μας, ενώ ο επιτυχημένος, όσο κι αν τον καμαρώνουμε, δεν παύει να αποτελεί μια «ύβρι» για τα ανθρώπινα μέτρα μας. Γιατί όπως έγραψε κάποτε ο Άγγελος Τερζάκης μ΄ αφορμή τον Σαλβαντόρ Αλιέντε σ΄ ένα κείμενο με τον τίτλο «Η τιμητική αποτυχία», «χωρίς την αποτυχία η ιστορία της ανθρωπότητας θα ήταν μια αξιοθρήνητη υπόθεση». Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η λέξη»