«Ο πόλεμος μάς έχει καθορίσει»

Έκανε πρόβες επί πέντε μήνες σ΄ ό,τι απέμεινε από χαλάσματα στρατοπέδων έξω από το Βελιγράδι. «Είναι παράλογο… Νιώθω κομμάτι αυτής της εικόνας», λέει ο σκηνοθέτης Νικήτα Μιλιβόγιεβιτς
OΝικήτα Μιλιβόγιεβιτς επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη (προηγήθηκαν προ τριετίας σκηνοθεσίες του στο ΚΘΒΕ, ενώ η πρώτη του συνεργασία στην Ελλάδα άρχισε στο «Θέατρο του Νότου» προ δεκαετίας) για να παρουσιάσει τα επτά όνειρα-εφιάλτες της πατρίδας του στο 1ο Φεστιβάλ Θεάτρου Νοτιοανατολικής Ευρώπης «Όψεις του αρχαίου δράματος».

«Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα που νιώθω σαν πατρίδα μου. Με τους ανθρώπους εδώ έχω την αίσθηση πως γνωριζόμαστε από παιδιά. Δεν ξέρω αν φταίει η θρησκεία. Είναι αλήθεια ότι σ΄ αυτό το παράλογο που συμβαίνει σήμερα στον πλανήτη, αναζητούμε πλέον πράγματα για να διατηρήσουμε την ενότητα και η θρησκεία είναι ένα από αυτά. Έχουμε κοινά συναισθήματα, κοινά πάθη. Είμαστε και οι δύο μικρά έθνη και οι μεγάλοι αρέσκονται να παίζουν μαζί μας».

Η παράσταση «Μy homelandSeven dreams», βασισμένη στις τραγωδίες του Θηβαϊκού Κύκλου («Αντιγόνη», «Επτά επί Θήβας», «Οιδίπους Τύραννος», «Οιδίπους επί Κολωνώ», «Φοίνισσες»), θα μπορούσε να ορισθεί κι ως ένα «θεατρικό εργαστήρι» – μια εσωτερική μελέτη με όχημα το θέατρο.

Όχι, δεν πρόκειται για «μοντέρνα» εκδοχή παράστασης αρχαίου δράματος. «Το θέατρο είναι κατά βάση μια νοητική και δευτερευόντως μια αισθητική πράξη. Το πρωτεύον στο θέατρο – και στη ζωή νομίζω – είναι το γιατί, ο λόγος που θέλεις να κάνεις μια παράσταση, ο λόγος που ζεις… Ύστερα έρχεται το πώς. Φοβάμαι πως έχει χαθεί στους καιρούς μας το γιατί. Η ζωή μας – και το θέατρο- γίνεται απλώς μια φόρμα. Μα, το “γιατί” είναι που κάνει το θέατρο και τη ζωή μαγικά, προσφέρει τη δυνατότητα να ζήσεις, να ανασύρεις μυστικές στιγμές θαμμένες μέσα σου», τονίζει ο 42χρονος Σέρβος σκηνοθέτης συνοψίζοντας το δικό του «γιατί κάνω θέατρο».

Ζήτησε από τους νεαρούς ηθοποιούς, άπειρους στη σκηνή, αλλά έμπειρους ύστερα από έναν πόλεμο στη ζωή, να του διηγηθούν και ύστερα

ΙΝFΟ

«Μy homeland- Seven dreams» απόψε στις 21.00 στο Θέατρο της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (Εθν. Αμύνης 2, Θεσσαλονίκη, τηλ.
2310-288.000). Ακολουθεί ευρωπαϊκή περιοδεία.

να ερμηνεύσουν έναν εφιάλτη τους. Ύστερα, τους ζήτησε να του διηγηθούν κάτι παράλογο που τους συνέβη. Τα σκηνοθέτησε. «Έτσι είχαμε ήδη αρκετό υλικό», λέει. Οι πρόβες συνεχίζονταν στα χαλάσματα των στρατοπέδων .

«Ο Οιδίποδας ξεκινά από την Κόρινθο, ψάχνει στα όνειρά του, βλέπει τα πάντα, σοκάρεται. Η πραγματικότητα είναι τόσο τρελή που τον μπερδεύει. Τι είναι όνειρο και τι αλήθεια. Κι όταν στο τέλος ξυπνά, είναι τυφλός. Η απόδοση των ελληνικών μύθων είναι πολύ ελεύθερη. Αναρωτηθήκαμε τι θα γινόταν αν ξυπνήσουν οι νεκροί αδελφοί. Τα νεκρά σώματα θα συνέχιζαν να πολεμούν… Αναγνωρίσαμε όλοι τη δική μας εμπειρία στον μύθο».

Στην παράσταση κάποιοι ηθοποιοί παίζουν κινούμενοι με τα χέρια και τα πόδια τους «κοιτούν» την οροφή. Όλα είναι αναποδογυρισμένα… Μπορούμε να θεωρούμε τους νεώτερους δημιουργούς ως τη «γενιά του πολέμου»; Και πόσο αυτό την καθιστά πιο «δημιουργική» καλλιτεχνικά;

«Ο πόλεμος μάς καθόρισε αρχικά σαν ψυχοσυνθέσεις και κατ΄ επέκταση ως καλλιτέχνες. Αγνοούμε πού βρίσκεται η διαχωριστική γραμμή μεταξύ του βαθύτατα παράλογου και του αληθινού. Είναι κάτι που χτίζεται με πολύ σκληρά υλικά μέσα σου…».


«Χάνουμε σιγά σιγά τη μοίρα μας»

«Επί Μιλόσεβιτς, το θέατρο ανθούσε. Ήταν ζωντανό και δυνατό. Είχες λόγους να κάνεις θέατρο. Σου έδινε τη δυνατότητα να έχεις την αίσθηση- ίσως και ψευδαίσθηση- ότι θα δημιουργηθεί κάτι σημαντικό», λέει ο Νικήτα Μιλιβόγιεβιτς. «Η τέχνη όμως- εκτός από πάθηχρειάζεται χρόνο και ηρεμία. Η ρωσική πρωτοπορία βέβαια γεννήθηκε σε μια τρελή περίοδο (ιστορικά, πολιτικά, κοινωνικά) αλλά άλλαξε την τέχνη στον 20ό αιώνα. Τελικά δεν υπάρχουν κανόνες. Αν νομίζεις ότι μπορείς να επιλέξεις, κάνεις λάθος. Ξέρετε γιατί οι άνθρωποι με ταλέντο λατρεύουν τον Τσέχωφ; Γιατί οι ήρωές του καταστρέφονται. Η βασική ιστορία που περιγράφει ο Τσέχωφ είναι το πώς χανόμαστε (χάνουμε σιγά σιγά τη μοίρα μας, την πίστη στα όνειρά μας). Γυρνάς κάποια στιγμή, βλέπεις τη ζωή σου και δεν την αναγνωρίζεις».