Η μνήμη της Αριστεράς

Το Βιβλιοπωλείον της Εστίας φιλοξενεί στην υπερπολύτιμη σειρά της «Μαρτυρίες- Μυθιστορηματικές βιογραφίες» τρεις φωνές της ιστορικής Αριστεράς, από τις οποίες μονάχα η μία- αυτή του Λεωνίδα Κύρκου- βρίσκεται ακόμη ανάμεσά μας. Σχηματίζεται έτσι μια πολυπρισματική αφηγηματική επιφάνεια, όπου τα πάθη και τα λάθη της Αριστεράς, οι ηρωισμοί και τα εγκλήματα, λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία.

Χρονικά προηγείται η ΑΚΤΙΝΑ Θ΄- Αναμνήσεις 1930-1940 του Βασίλη Νεφελούδη πρόκειται άλλωστε για επανέκδοση ενός βιβλίου που είδε το φως της δημοσιότητας το 1974, αμέσως μετά την πτώση της απριλιανής δικτατορίας. Μας ξεναγεί στο κομμουνιστικό κίνημα τον καιρό του Μεσοπολέμου- ο Νεφελούδης ήταν από τους βασικούς του συντελεστές-, όταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος, στη δεύτερη και τελευταία πρωθυπουργική του τετραετία, έδειχνε τα δόντια του απέναντι στους κομμουνιστές και ο Ιωάννης Μεταξάς κατόπιν τους έστελνε να σαπίσουν στις φυλακές. Σε μία από τις πιο διαβόητες, στη φυλακή της Κέρκυρας, στην Ακτίνα Θ΄, ο Νεφελούδης έρχεται αντιμέτωπος με τη βαρβαρότητα των μεταξικών οργάνων, αλλά και με την ολέθρια στενομυαλιά των δικών του ομοϊδεατών. Κατατοπιστικός ο πρόλογος του Σοφιανού Χρυσοστομίδη.

Έπεται η μαρτυρία τού κατά δύο χρόνια μικρότερου Δημήτρη Βλαντά. Στο Ημερολόγιο 1947-1949, δημοσιευμένο για πρώτη φορά, με εξαίρετη εισαγωγή του καθηγητή Νίκου Μαραντζίδη, ο Βλαντάς ρίχνει τον προβολέα στην πιο σκοτεινή περίοδο του κομμουνιστικού μας κινήματος, την περίοδο του εμφυλίου πολέμου- μια περίοδο που ο Νεφελούδης, διαγραμμένος ήδη από το Κόμμα, κρύβεται παροπλισμένος. Αντίθετα, ο πολιτικός επίτροπος Δημήτρης Βλαντάς στέλνεται στη ζώνη του πυρός, στο μέτωπο της Δυτικής Μακεδονίας, και από εκεί αυτός, ο αδιάλλακτος ζαχαριαδικός, παρακολουθεί- και καταγράφει με ασυνήθη ειλικρίνεια- τη διολίσθηση του ανταρτοπόλε- μου σε αγώνα επιβίωσης. Μετά την πτώση του Ζαχαριάδη, το 1956, θα μετατεθεί και ο Βλαντάς από τους θύτες στα θύματα.

Πιο τυχερός από τους τρειςκαι πιο κοντά μας- ο Λεωνίδας Κύρκος, πολιτικά ενεργός έως τις ημέρες μας, έχει τη δυνατότητα να παρευρεθεί- ενίοτε να αλλάξει και τον ρουσε όλες τις φάσεις τις ιλαροτραγωδίας.

Ένας από τους αλησμόνητους ρήτορες του Κοινοβουλίου, με εκείνη την αναπάντεχη ρητορική επιτάχυνση που έφερνε τους αντιπάλους του σε πρόδηλη αμηχανία, παραμένει ακμαίος και ως αφηγητής. Χωρίς κανέναν λόγο πλέον να εξυπηρετήσει οιανδήποτε κομματική σκοπιμότητα, αναπολεί Στιγμές στον ομώνυμο τόμο κι επαναξιολογεί με πικρό χαμόγελο όλα τα ιδεολογικά «χάσματα»- ιδίως μετά το κομμουνιστικό σχίσμα το 1968- που αποδείχθηκαν τελικά «λακκούβες».