Ημερολόγιο Συνόρων Κόσοβο: έτος μηδέν

Το Κόσοβο «αρχίζει» στο Gazimestan. Μια περιοχή δεκαπέντε χιλιόμετρα βορειοδυτικά της πρωτεύουσας Πρίστινα. Οι μύθοι, οι λαϊκοί θρύλοι, οι εκ διαμέτρου αντίθετες εθνικές αφηγήσεις των Σέρβων και των Αλβανών, όλα αυτά μαζί βρίσκονται εδώ.

LΙΝΚ

www.gkapllani.com

ΣΤΟ ΓΚΑΖΙΜΕΣΤΑΝέγινε η περίφημη «Μάχη του Κοσόβου». Το 1389 συγκρούστηκαν οι στρατοί του Σέρβου πρίγκιπα Λαζάρου και του σουλτάνου Μουράτ Α΄. Οι Σέρβοι νικήθηκαν. Την παλαιά αυτή ήττα όμως τη μετέτρεψαν σε τοτέμ της νεώτερης ιστορίας τους και σε «αδιάσειστο στοιχείο» ότι το Κόσοβο είναι αποκλειστικά δικό τους. Οι Αλβανοί αντιλέγουν ότι στο πλευρό του Σέρβου πρίγκιπα πολεμούσαν και Αλβανοί πρίγκιπες της εποχής, αλλά οι Σέρβοι το αποσιωπούν. Οι Σέρβοι προβάλλουν τα μεσαιωνικά τους μεγαλεία. Οι Αλβανοί ανταπαντούν με την αρχαιότητά τους: εμείς ήμασταν πάντα εδώ, οι Σέρβοι ήρθαν από τα Ουράλια τον πέμπτο αιώνα μ.Χ. Η κάθε πλευρά προσπαθεί να φτιάξει έναν δικό της χρόνο, που συνήθως αφήνει απ΄ έξω την άλλη. Ίσως να είναι αυτός ο λόγος που οι αφηγήσεις της κάθε πλευράς ηχούν μονίμως άχρονες και αναχρονιστικές…

●●●
Στο Γκαζιμεστάν δεσπόζει το μνημείο της μάχης του Κοσόβου, χτισμένο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο. Στα πόδια αυτού του μνημείου, ύψους είκοσι πέντε μέτρων, μπροστά σε ένα τεράστιο πλήθος που ξεχείλιζε από εθνικιστικό πάθος, ο Μιλόσεβιτς ανήγγειλε το 1989 την κατάργηση της αυτονομίας του Κοσόβου και την ιστορική ρεβάνς των Σέρβων. Άφησε πίσω του ταπείνωση και ερείπια. Τώρα το μνημείο βρίσκεται περικυκλωμένο από συρματοπλέγματα, στρατιώτες, τανκς και πολυβόλα. Είναι οι στρατιώτες της ΚFΟR που το προστατεύουν από την εκδικητική μανία των Αλβανών. Ένας από τους στρατιώτες, οπλισμένος σαν αστακός, με πλησιάζει και με ρωτά τι γυρεύω. Του εξηγώ πως επιθυμώ να βγάλω μια φωτογραφία του μνημείου. Ζητά τα χαρτιά μου ενώ με «ψαχουλεύει» με ένα καχύποπτο βλέμμα. «Πρέπει να μιλήσουμε με τον στρατηγό, αυτός δίνει το ΟΚ» λέει κοφτά. Περιμένω είκοσι λεπτά περίπου. Επιστρέφει και μου ανακοινώνει πως δεν γίνεται: «Λόγοι ασφαλείας». Βλέπω την εθνικότητά του πάνω στη στολή: Slοvcon (Σλοβακία). Σκέφτομαι πως Σλοβάκοι και Τσέχοι χώρισαν κι εκείνοι το 1991. Κατάφεραν όμως να χωρίσουν ειρηνικά. Χωρίς ομαδικούς τάφους και εθνοκαθάρσεις. Φεύγω…

Η κάθε πλευρά προσπαθεί να φτιάξει έναν δικό της χρόνο, που συνήθως αφήνει απ΄ έξω την άλλη

●●●
Σε μια απόσταση τριακοσίων μέτρων από το μνημείο, στην άλλη πλευρά του δρόμου, βρίσκεται ο τάφος του σουλτάνου Μουράτ Α΄. Σύμφωνα με τον λαϊκό θρύλο τον σουλτάνο τον έσφαξε, στη τέντα του, ένας Σέρβος στρατιώτης, ονόματι Μίλος Όμπιλιτς. Για τους Σέρβους ο Όμπιλιτς είναι εθνικός ήρωας. Προς τιμήν του υπάρχει και η ομώνυμη κωμόπολη, σε απόσταση πεντακοσίων μέτρων από τον τάφο του σουλτάνου. Είναι από τις λίγες που συγκατοικούνται ακόμα από Αλβανούς και Σέρβους. Οι Αλβανοί όμως προσπαθούν να αλλάξουν το όνομα της κωμόπολης, να τη μετονομάσουν «Καστριότ». Να της δώσουν δηλαδή το όνομα του δικού τους εθνικού ήρωα Gjergj Κastrioti Skenderbej. Το «χαράτσι» αυτής της διαμάχης το πληρώνει η ειδική πινακίδα που υπάρχει πάνω στην «εθνική» οδό που συνδέει την Πρίστινα με τη Μιτρόβιτσα. Την ημέρα η πινακίδα γράφει «Οbilic». Την νύχτα το «Οbilic» εξαφανίζεται και γίνεται «Κastrioti». Την ημέρα το «Οbilic» επανέρχεται. Την νύχτα γίνεται ξανά «Κastrioti». Αναρωτιέμαι γιατί Αλβανοί και Σέρβοι δεν συμφωνούν να συνυπάρχουν και οι δυο εθνικοί ήρωες στην πινακίδα. Αλλά η απάντηση είναι σχετικά «εύκολη»: η συνύπαρξη, για την ώρα, είναι μια λέξη σχεδόν ανύπαρκτη…

●●●
Πίσω στην Πρίστινα. Στην είσοδό της δεκάδες αφίσες. «Τhank you USΑ!» («Ευχαριστούμε ΗΠΑ!»). «Ανήκουν» στους Αλβανούς. Οι Σέρβοι, στους θυλάκους τους, προτιμούν άλλες: «Fuck USΑ. Russia help us!» («Γάμα την Αμερική. Ρωσία βοήθα μας!»). Εδώ πέρα ο Ψυχρός Πόλεμος δεν έχει τελειώσει ακόμα. Κατά τα άλλα, οι Αλβανοί, που αποτελούν το 90% του πληθυσμού(2.4 εκατ.), περιμένουν την τυπική ανακήρυξη της ανεξαρτησίας. Οι Σέρβοι, όσοι έμειναν μετά την αποχώρηση του σερβικού στρατού το 1999, είναι διχασμένοι. Κάποιοι το έχουν πάρει απόφαση ότι το παιχνίδι χάθηκε τελεσίδικα. Άλλοι ελπίζουν ακόμα στο θαύμα ή στη διχοτόμηση του Κοσόβου. Για την ώρα πάντως το Κόσοβο είναι μια σουρεαλιστική χώρα. Προτεκτοράτο του ΟΗΕ όπου το επίσημο νόμισμα είναι το ευρώ. Οι κωδικοί της σταθερής τηλεφωνίας είναι σέρβικοι. Της κινητής τηλεφωνίας είναι του… πριγκιπάτου του Μονάχου. Τώρα το Κόσοβο καλείται να επιλέξει δική του σημαία. Η οποία, σύμφωνα με τις οδηγίες του ΟΗΕ, δεν πρέπει να έχει την παραμικρή σχέση με την αλβανική και τη σερβική σημαία. Ο διαγωνισμός για το καινούργιο εθνόσημο προσφέρεται για καλλιτέχνες με άφθονη φαντασία…

●●●
Η Πρίστινα είναι μια άσχημη πόλη. Πολύ ζωντανή όμως. Στην κεντρική λεωφόρο της δεσπόζουν οι παλαιές πολυκατοικίες, με μια δορυφορική κεραία «φυτεμένη» σε κάθε μπαλκόνι. Δεσπόζουν επίσης εκατοντάδες κόκκινες αφίσες με το γράμμα «R» ζωγραφισμένο με μαύρο χρώμα στη μέση. Εάν δεν ξέρεις αλβανικά νομίζεις ότι πρόκειται για διαφημίσεις επώνυμου ρούχου. Όταν πλησιάζεις διαβάζεις την επιγραφή: «Μe Ramushin» («Με τον Ραμούς»). Πρόκειται για εκστρατεία υποστήριξης του Ραμούς Χαραντίναϊ, πρώην αρχηγού του UCΚ που δικάζεται για εγκλήματα πολέμου από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Δίπλα στις αφίσες νεαρά κορίτσια προσπερνούν ξέγνοιαστα. Δίπλα στα κορίτσια ξένοι στρατιώτες από όλες τις φυλές του Ισραήλ. Δίπλα στους ξένους στρατιώτες ανήλικα παιδιά κρατούν κούτες με τσιγάρα. Σε προσκαλούν να αγοράσεις υπό το αυστηρό βλέμμα του αγάλματος του εθνικού ήρωα των Αλβανών, του Σκεντέρμπεη. Δίπλα στο άγαλμα βρίσκεται το Κοινοβούλιο του Κοσόβου. Στα κάγκελά του κρέμονται εκατοντάδες φωτογραφίες αγνοούμενων νεαρών Αλβανών. Οι συγγενείς τους ακόμα τους ψάχνουν. Και ακόμα ελπίζουν πως δεν θα τους βρουν σε κάποιον ομαδικό τάφο…