Φαινόμενα

Εξημέρωση θανάτου

Η κρίση θανάτου στις κοινωνίες δεν εκφράζεται μόνο με τη μορφή υστερίας για «συνταγές» μακροζωίας, αλλά και με ένα νέο αίτημα για «αξιοπρεπή θάνατο»
Θέαμα σκληρό και, ίσως, πιο βαθιά ανθρώπινο από όσα θα μπορούσαν να μιλήσουν για τα δικαιώματα στη ζωή, η συζήτηση για το δικαίωμα στον «αξιοπρεπή θάνατο» που έθεσε με τόλμη ο προχθεσινός «Εξάντας» (ΝΕΤ).

Μέσα στην παγωμένη αιωνιότητα του τηλεοπτικού ξέφρενου γλεντοκοπήματος, η εκπομπή έμοιαζε με ξαφνική λάμψη συνείδησης. Χωρίς μελοδραματισμούς με αφορμή αληθινές ιστορίες ανθρώπων που πήραν απόφαση να γίνουν «Θεοί για μια μέρα», όπως ήταν και ο τίτλος του ντοκιμαντέρ, έθεσε ένα πρόβλημα που αναδεικνύεται από τα σοβαρότερα της εποχής μας, αν ο ασθενής που οδεύει προς το τέλος της ζωής του μαρτυρικά έχει δικαίωμα να αποφασίσει ο ίδιος την στιγμή τουλάχιστον που θα φύγει οριστικά.

Άγρια πάντοτε μια συζήτηση για τον θάνατο και αγριότερη η αίσθηση που προκαλούσαν οι μαρτυρίες για την ανάγκη της απόφασής του από εκείνον που τον περιμένει, όπως ήταν ο Έρνεστ. Ο φακός τον παρακολούθησε να ταξιδεύει στη χώρα όπου θα του επιτρεπόταν να αποχωρήσει από τη ζωή για να μη βασανίζεται από τους πόνους, έκανε κοντινό στο χέρι που ανάδευε σε ένα ποτήρι τη θανατηφόρο δόση και αμέσως μετά στην πόρτα, που έκλεινε με μακάβριο νόημα πίσω από την κόρη του Έρνεστ, η οποία του πήγε σε έναν ασημένιο δίσκο τη… λύτρωση. Αλίμονο, από τις εποχές της μεγάλης αισιοδοξίας για τα ιατρικά επιτεύγματα (δεκαετία 1950-60 στην Ευρώπη), τότε που ο Εντγκάρ Μορέν στη Γαλλία ονειρευόταν την «αθνησιμότητα», περάσαμε στη διαρκή συζήτηση για τον θάνατο και ακόμη πιο πέρα, για το «δικαίωμα στον αξιοπρεπή θάνατο». Αυτό το τελευταίο ωστόσο συζητείται πίσω από κλειστές πόρτες νοσοκομείων, παραμένει ψίθυρος πάνω από κρεβάτια ασθενών, ένα ταμπού που μοιάζει προς το παρόν ανυπέρβλητο για τις περισσότερες κοινωνίες. Το έχουν αποδεχθεί ελάχιστες, όπως η ολλανδική, όπου επιτρέπεται η ευθανασία. Παρ΄ όλα αυτά ζούμε σε εποχή που ο λόγος για τον θάνατο είναι πληθωρικός, διαρκής, αλλά αφορά τον θάνατο- θέαμα, την ικανοποίηση της ηδονοβλεπτικής διαστροφής ή αφορά μια στρατηγική της αγοράς. Για παράδειγμα οι παθήσεις της καρδιάς που αποτελούν κίνδυνο σοβαρότερο από τον καρκίνο, επί χρόνια έμεναν στη σκιά του. Γιατί πάνω στη μυθολογία για τον καρκίνο είχαν στηθεί ολόκληρες επιχειρήσεις από ξόρκια και μαντζούνια, με ακρότητες όπως η δική μας «φραπελιά» (η αμερικανική αντιστοιχία της υπόθεσης «φραπελιά» ήταν το ζουμί από κουκούτσια βερίκοκου που θεωρήθηκε πανάκεια για τη θεραπεία του καρκίνου τη δεκαετία του ΄70, η περιβόητη υπόθεση «laetrile»).

Αλλά και οι πραγματικές πρόοδοι της Ιατρικής διαπιστώθηκε ότι όσο και αν καθυστερούν το τέλος, δεν αποτρέπουν την ταλαιπωρία. «Πάμε καλύτερα, νιώθουμε χειρότερα» διαπίστωναν στα άρθρα τους εκείνη την εποχή οι μεγαλύτεροι γιατροί. Κάπως έτσι άρχισε και η «δίκη» της Ιατρικής στα μέσα της δεκαετίας του ΄70, που έφτασε σε τέτοιες ακρότητες ώστε στην Αμερική πλήθη κόσμου αρνιούνται τον εμβολιασμό, ως κίνηση «κατά της κατάχρησης εξουσίας» των γιατρών. Έλεγαν ότι είναι αντίδραση σε μια ιατρική δεοντολογία που αρνείται να καταθέσει τα όπλα μπροστά στον θάνατο.
Η μάχη για τη ζωή

Στην «επιθετική» ιατρική αντιδρούν και όσοι ζητούν το δικαίωμα σε έναν «αξιοπρεπή θάνατο». Η μάχη για τη ζωή δεν μπορεί ποτέ να είναι αναξιοπρεπής, θα πει ένας γιατρός στον φακό του «Εξάντα». Για την Τζιλ που γέννησε δύο παιδιά αν και ζει σε αναπηρικό καροτσάκι με αδιάκοπα φρικτούς πόνους, ο θάνατος δεν μπορεί ποτέ να είναι ανθρώπινη επιλογή. Όχι για λόγους θρησκευτικούς (όχι μόνο τουλάχιστον), αλλά γιατί αν νομιμοποιηθεί η ευθανασία θα είναι εύκολο να «ξεφορτώνονται» οι κοινωνίες τους αδύναμους, θα είναι ο δρόμος ανοιχτός για Καιάδες, που θα εξοικονομούν χρήματα άλλωστε και στο ασφαλιστικό σύστημα.