Επιφυλλίδα

Ανοιξιάτικη συμφωνία

Στην οδό Ιπποκράτους, χαμηλά, ένας ηλικιωμένος ραχητικός πάνω σ΄ ένα στρωσίδι, με κάποια δυσμορφία στα κάτω άκρα, δίνει περισσότερο την εντύπωση ότι ξεκουράζεται παρά ότι επαιτεί. Το περιστατικό συνέβη πριν από λίγες μέρες, στις 11 το πρωί. Ένα αναπηρικό καροτσάκι, με καθισμένη πάνω του μια πανέμορφη κοπέλα, με μακριά μαύρα μαλλιά, που το σπρώχνει ένας κύριος γύρω στα 60, περνά μπροστά από τον ηλικιωμένο ραχητικό, που όμως η δυσμορφία στα κάτω άκρα δεν φαίνεται να τον εμποδίζει να περπατάει. Ο ξαπλωμένος ραχητικός με την πανέμορφη κοπέλα κοιτάζονται για μια στιγμή, μάλλον για δευτερόλεπτα. Το μόνο που δεν θα διέκρινε κανείς στο βλέμμα τους ήταν η συμπάθεια, ή έστω η έκπληξη, για την αλληλοαναγνώρισή τους ως «ομοϊδεατών». Αντίθετα θα ορκιζόσουν πως αν κάτι σπινθήρισε στο βλέμμα τους, ήταν κατά πόσον η κατάσταση του ενός τον έφερνε σε «πλεονεκτικότερη» θέση από τον άλλον. Τι θα ήταν προτιμότερο, δηλαδή, να είναι κανείς ραχητικός, δύσμορφος, οπωσδήποτε φτωχός, αλλά να μπορεί να περπατάει, ή πανέμορφος, εύπορος, αλλά να μην μπορεί να κάνει ένα βήμα μόνος του και να τον μεταφέρουν;

Αν νιώθει κανείς πως δεν υπάρχει τίποτα πιο ενοχλητικό από τη θλίψη που προξενεί με την κατάστασή του στους άλλους, στους «υγιείς», έστω και αν την εκμεταλλεύεται, ο ηλικιωμένος ραχητικός είναι σαφώς σε πλεονεκτικότερη θέση. Μια αναπηρία που την «ολοκληρώνουν» η ασχήμια και το γήρας, κάνει τη θλίψη λιγότερο οξεία, αφού τα δύο τελευταία φαίνονται ως φυσικά επακόλουθά της. Για τους άλλους, βέβαια, και όχι για τον ίδιο που «φέρει» την αναπηρία και που η κατάστασή του πρέπει να είναι δυσβάσταχτη, αφόρητη. Αλλά η ομορφιά, όταν συνδυαστεί με αναπηρία, δημιουργεί έναν τρόμο στον καθένα πια για την άβυσσο που καιροφυλαχτεί να τον καταπιεί, αφού τίποτα δεν χαρίζεται στον άνθρωπο ακέραιο, χωρίς να κινδυνεύει να στραπατσαριστεί. Όταν το ύψιστο δεινό όμως επιδαψιλεύεται εκεί ακριβώς όπου η ομορφιά μας κάνει να πιστεύουμε πως ο φορέας της είναι στο «απυρόβλητο», τότε είμαστε όλοι μας εκτεθειμένοι διαρκώς στην πιο δραματική μετατροπή.

Αν τελικά υπομένουμε τη ζωή, είναι γιατί κυκλοφορούμε στους δρόμους και δεν μένουμε διαρκώς μέσα στα σπίτια μας. Μπορεί στον δρόμο οι ανισότητες να γίνονται αμέσως χτυπητές, αλλά πάντα θα συναντήσει κανείς κάποιον σε «χειρότερη» κατάσταση από τη δική του ώστε να αισθανθεί, έστω για λίγο, πως δεν είναι ο μοναδικός μέσα στην υποδεέστερη συνθήκη του. Μπορεί να ξεχειλίζουν οι δρόμοι από ομορφιά, αλλά ξεχειλίζουν και σε βάσανα ψυχικά και σωματικά (διακρίνονται και τα τελευταία εξίσου καλά), ώστε αν τα σπίτια φαίνεται να προστατεύουν την αναπηρία και την ιδιαιτερότητα, οι δρόμοι τελικά να είναι αυτοί που τις παρηγορούν. Σε αυτή τη διαρκή σύγκριση του εαυτού μας με τους άλλους, που γίνεται στους δρόμους, υπάρχει το ενδεχόμενο χάρη σε μια τυχαία συνάντηση ακόμη και το εμφανέστερο ελάττωμα να λογαριαστεί ως ευλογία. Κατάσταση ακόμη πιο αξιοπαρατήρητη καθώς η σύγκριση δεν γίνεται με χαιρεκακία, για το επιδεινωμένο πρόβλημα του άλλου σε σχέση με το δικό μας, αλλά συνιστά τρόμο για τη σύνολη ανθρώπινη μοίρα.

Το ακόμα πιο αξιοσημείωτο είναι πως οι ανισότητες που συνειδητοποιούνται όχι μόνο αυτόματα αλλά και με τον δραματικότερο τρόπο στους δρόμους, έχουν ως συνέπεια την αίσθηση, ή μάλλον τη δημιουργία, μιας μοναδικής ισότητας, σχεδόν εξίσωσης: Ο υπέργηρος που όταν είναι μόνος του νιώθει τον θάνατο να τον πανικοβάλλει, τον λογαριάζει με έναν νεαρό δίπλα του στο Μετρό ως μια φυσιολογικότατη κοινή μοίρα. Ακριβώς για να νιώσουν τι χάνουν όσοι αισθάνονται ασύγκριτοι και μοναδικοί και δεν κυκλοφορούν στους δρόμους, οι σταρ, οι πολιτικοί, οι ιεράρχες, δηλαδή τα «ψώνια».

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η λέξη».