Τη «λύση» ήρθε να δώσει η πολιτική

Στο σώμα του βιβλίου, αλλά και στο πλουσιότατο Παράρτημα, ζωντανεύει ο διάλογος που έγινε ανάμεσα στους πολέμιους της Μεταρρύθμισης (Κ.Δ. Γεωργούλης, Ν. Θεοδωρακόπουλος, Ν. Κοντολέων, Π. Μπρατσιώτης, Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών κ.ά.) και τους υπερασπιστές της (Ι.Θ. Κακριδής, Ευ. Παπανούτσος, Ν. Ανδριώτης, Μ. Σακελλαρίου, Ε. Γιωτοπούλου κ.ά.). Η Ακαδημία Αθηνών (με εξαιρέσεις, όπως του Χρήστου Καρούζου), αλλά και η Φιλοσοφική Σχολή συντάχθηκαν με τους εχθρούς της Μεταρρύθμισης, και τα κείμενά τους, λέει η συγγραφέας, «αποκαλύπτουν επιτέλους ευθέως τα κίνητρα της πολεμικής τους. Η εννεαετής υποχρεωτική εκπαίδευση χαρακτηρίζεται στο Υπόμνημα (της Φιλοσοφικής Σχολής) ως ενσωμάτωση των τριών τάξεων του Γυμνασίου στη λαϊκή παιδεία· αλλά η γενίκευση παροχής ανθρωπιστικής παιδείας σε όλο τον κόσμο, όπως γράφεται, «αποδεικνύει οπισθοδρόμησιν της Εκπαιδεύσεως».

Οι συγκρούσεις συνεχίζονταν, αλλά τη «λύση» ερχόταν να δώσει η πολιτική: Ιουλιανά, Αποστασία. Η νέα ηγεσία του υπουργείου Παιδείας είχε στόχο πλέον να υπονομεύσει την προσπάθεια της Μεταρρύθμισης: Νέες πολεμικές, ισχυρότερες αντιδραστικές συμμαχίες. Αποκορύφωμα, η σύγκρουση για το βιβλίο του Κώστα Καλοκαιρινού Ρωμαϊκή και Μεσαιωνική Ιστορία (για τη Β΄ Γυμνασίου), εναντίον του οποίου εκφράστηκε η Επιτροπή Ειδικών (Δ. Ζακυθηνός, Γ. Κουρνούτος, Ι. Καραγιαννόπουλος, Μ. Χατζηδάκης), που κατάρτισε το υπουργείο Παιδείας (παρά το ότι το βιβλίο είχε εγκριθεί από τη νόμιμη Επιτροπή Κρίσεων), αλλά και η Φιλοσοφική Σχολή της Αθήνας, η οποία χαρακτήρισε το βιβλίο ως «επιστημονικώς, παιδαγωγικώς και εθνικώς απαράδεκτον».

Μπεστ σέλερ
Παρά την επιχειρηματολογία των υποστηρικτών του, το βιβλίο, που στο μεταξύ είχε γίνει μπεστ σέλερ («πριν αποσυρθεί είχαν πουληθεί εκατό χιλιάδες αντίτυπα στο ελεύθερο εμπόριο»), αποσύρθηκε στα τέλη του 1965.

Και παρά το ότι μέσα στο 1966 και στις αρχές του 1967 εκδόθηκε μια σειρά σχολικών βιβλίων, «τίποτε δεν σταματούσε το καθημερινό ξήλωμα του Π.Ι. από το υπουργείο. (…) Η χούντα ολοκλήρωσε τις άοκνες προσπάθειες του υπουργείου». Με την επιβολή της χούντας «είχαμε την αίσθηση εχθρικής εισβολής… Τα βιβλία που με τόσο κόπο είχαν εκδοθεί πολτοποιήθηκαν όλα».

Η μαρτυρία της Έλλης Γιωτοπούλου-Σισιλιάνου έρχεται να προστεθεί στο corpus των αυτονόητων, που σπανίως εκφέρονται ρητά: «Οι κραυγαλέες και συκοφαντικές επιθέσεις με παραποίηση των γεγονότων και των προθέσεων αποτελούν, με τη σειρά τους, τρανή απόδειξη ότι η πολεμική είναι άσχετη προς κάθε πραγματικό ενδιαφέρον και προκαλείται από σύνδρομο νοσηρών αιτίων». Από σύνδρομο νοσηρών αιτίων: ας το σκεφτούμε και σήμερα…