Παιδαγωγοί και «παιδαγωγοί»

Και όμως, υπάρχει ουσιαστικός προβληματισμός πίσω από τις κινητοποιήσεις των εκπαιδευτικών, κι όχι μόνο συνδικαλιστικά αιτήματα. Το αποδεικνύει μια πολύ χρήσιμη έκδοση, το Δελτίο Εκπαιδευτικής Αρθρογραφίας (για το δωδεκάμηνο Ιούλιος 2005- Ιούνιος 2006) που μόλις κυκλοφόρησεέστω κάπως καθυστερημένα- από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, με θεματική, περιληπτική παρουσίαση 965 κειμένων εκπαιδευτικού περιεχομένου από 70 ελληνικά περιοδικά. Το Δελτίο κυκλοφορεί από το 1992 (προεδρία Γ. Μπαμπινιώτη) με πρωτοβουλία της Τζέλας Βαρνάβα-Σκούρα, αλλά αυτού του τύπου η πρώτη ύλη έχει μακρύ και ένδοξο παρελθόν: το πλήθος των παιδαγωγικών περιοδικών που έχουν κυκλοφορήσει. Και κυρίως αυτά που εκδόθηκαν μετά τη σύσταση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους το 1831, με πρώτη την Αιγιναία, θερμή συνήγορο της πολιτικής του Καποδίστρια, η οποία φιλοξενούσε άρθρα για τα σχολεία, τα σχολικά βιβλία και τη διδακτική. Φανταστείτε λοιπόν έντυπα που αποτυπώνουν ζωηρά την ποικιλομορφία των παιδαγωγικών τάσεων και των εκπαιδευτικών αντιλήψεων της εκάστοτε περιόδου, έντυπα που αποτυπώνουν τις αντιπαραθέσεις για ζητήματα παιδαγωγικής θεωρίας και εκπαιδευτικής πολιτικής, έντυπα που καταγράφουν ελληνικές εμπειρίες από την προσπάθεια αντιμετώπισης προβλημάτων τα οποία παραμένουν επίκαιρα τον 21ο αιώνα. Φανταστείτε ότι υπήρξε περιοδικό, το Δελτίο του Εκπαιδευτικού Ομίλου 1911-1924, με υπευθύνους κατά σειρά τους Δελμούζο, Τριανταφυλλίδη, Γληνό, όπου συνεργάζονταν όλα τα ιερά τέρατα: Ίων και Φίλιππος Δραγούμης ή Γ. Παπανδρέου, Π. Δέλτα, Ε. Ουράνη, Κ. Παρρέν ή Γαλάτεια και Νίκος Καζαντζάκης, Κ. Παλαμάς, Τ. Άγρας, Κ. Χατζόπουλος, Π. Νιρβάνας, Μ. Καλομοίρης κ.ά. Ο κόσμος αυτών των περιοδικών είναι απίστευτα ζωντανός, όπως φάνηκε από την πρώτη ολοκληρωμένη καταγραφή τους, χάρη στη μελέτη που έγινε το 2001-3 και 2004-6 από το Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας του υπουργείου Παιδείας, με εμπνευστή, εμψυχωτή και επόπτη τον εκλεκτό ιστορικό της εκπαίδευσης Αλέξη Δημαρά. Καρπός της μελέτης, ένα συγκεντρωτικό ηλεκτρονικό Ευρετήριο Περιεχομένων των περιοδικών από το 1831 ώς το 1991 (γιατί σταμάτησε η σταδιακή έκδοσή του το 2004;), καθώς και οι δύο τόμοι Ελληνικά Παιδαγωγικά Περιοδικά (ο βασικός τού 2004 σε επιμέλεια Χ. Αθανασιάδη και το συμπλήρωμα τού 2007, σε επιμέλεια Σπ. Μαρκόπουλου- Κ. Ντόνα), όπου βιβλιογραφούνται και ακτινογραφούνται με κριτικά σημειώματα τα (δυσπρόσιτα συνήθως) 261 περιοδικά που έχουν εκδοθεί στα ελληνικά στο διάστημα 1831-1974. Πρόκειται για μια χαρτογράφηση πολύτιμη όχι μόνο για την Ιστορία της Εκπαίδευσης αλλά και για την Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης και την Εκπαιδευτική Πολιτική, αφού απ΄ αυτά προκύπτουν το θεωρητικό της υπόβαθρο, οι μορφές εφαρμογής της, ο αντίλογος που αναπτύχθηκε. Τα περισσότερα μάλιστα, μας θυμίζουν (και μας διαλευκαίνουν) τα όσα σε τόσο συγκρουσιακές συνθήκες συζητούνται σήμερα.

Στα Ελληνικά Παιδαγωγικά Περιοδικά αποτυπώνεται συνοπτικά το εκπαιδευτικό προφίλ της εκάστοτε εποχής: Η διάχυση λ.χ. των εκπαιδευτικών ιδεών του Διαφωτισμού ( Ο Παιδαγωγός 1839), η θέση που καταλάμβανε το γλωσσικό-εκπαιδευτικό κίνημα του Δημοτικισμού και η αμφισβήτησή του από το αντίπαλο συντηρητικό στρατόπεδο ( Αυγή 1923-25, Νέα Αγωγή 1927-28, Νέος Δρόμος 1928-29 από τη μια και Ερμής 1920-46 ή Εκπαιδευτικά Χρονικά 1933-40 από την άλλη), η ελληνοχριστιανική-αντικομμουνιστική ιδεολογία και η ηθικοπλαστική κατεύθυνση που σφράγισαν τα εκπαιδευτικά πράγματα στα μετεμφυλιακά και ψυχροπολεμικά χρόνια ( Ο Προμηθεύς 1951-57, Σχολείο και Οικογένεια 195152), η (και εκδοτική) «άνοιξη» της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης ( Εκπαιδευτική Αλλαγή 1964-66, Ο φιλόλογος 1964-66 κ.ά.) όπως και η υπονόμευσή της (από τότε) χάριν ενός συστήματος ακραιφνώς αγγλο-αμερικανικής έμπνευσης. Το περιοδικό Σύγχρονη Εκπαίδευσις 1962-66 του Κ. Γεράρδου, έφτασε λ.χ. να προβάλει τον νέο διευθυντή της CΙΑ στην Ελλάδα! Μάλιστα, η χαρτογράφηση αυτή αποδείχθηκε τόσο καίρια ώστε έγινε τελικά πρότυπο για λογής-λογής μιμητές…

Ένα δυσάρεστο φαινόμενο παρουσιάστηκε πράγματι σε ένα άλλο βιβλίο-εργαλείο που κυκλοφόρησε το 2005 με αφετηρία τον Τομέα της Παιδαγωγικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και υπεύθυνους την καθηγήτρια Παιδαγωγικής Σ. Ζιώγου, την Θ. Χασεκίδου και τον Β. Φούκα. Πρόκειται για τα Παιδαγωγικά περιοδικά στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα (Εκδ. Κυριακίδη) τα οποία παρουσιάζονται με μια αναλυτική καταγραφή των περιεχομένων τους ως μαρτυρία της εκπαιδευτικής ζωής στον τόπο μας. Μόνο που σε αρκετές περιπτώσεις (έξι οφθαλμοφανείς είναι στη διάθεση του αναγνώστη) οι συντάκτες της μοιάζουν να επαναλαμβάνουν κατά λέξη τις κρίσεις, τις περιγραφές, τις ιστορικές τοποθετήσεις, τους συμπερασματικούς συλλογισμούς και τη φρασεολογία που συναντά κανείς στον τόμο Ελληνικά Παιδαγωγικά Περιοδικά που επιμελήθηκε ο Χ. Αθανασιάδης και που ας σημειωθεί δεν πωλείται στο εμπόριο. Διαβάζουμε λ.χ. για το περιοδικό Παιδεία 1896-97, ότι «διαπερνάται από χριστιανική ηθική και συντηρητική παιδαγωγική άποψη και δίνει ιδιαίτερο βάρος και έμφαση στην ηθική διαπαιδαγώγηση, κυρίως μέσα από το γλωσσικό μάθημα»- σχόλιο που υπάρχει αυτούσιο στην προγενέστερη έκδοση του Κέντρου Εκπαιδευτικής Έρευνας. Ενώ μεταφέρεται και το συμπέρασμα ότι συντάκτης όλων των κειμένων είναι «πιθανότατα ο ίδιος ο Ι. Ιωαννίδης» με μόνη τη μετατροπή του «πιθανότατα» σε «πιθανολογούμε». Τέτοια «δάνεια» είναι (ενδεχομένως) ανεκτά αν δηλωθεί η πηγή τους, όμως κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει εδώ, όπου μόνον γενικώς και σε άλλο πλαίσιο γίνεται μνεία στο βιβλίο των Δημαρά- Αθανασιάδη. Γιατί δεν το πρόσεξαν αυτό οι άνθρωποι που θέλουν να διδάσκουν τη νεολαία;