ΤΟ «ΚΛΙΜΑ» ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΑΥΤΑΡΧΙΣΜΟΥ

Η αντιφατικότητα μειώθηκε μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001 και τη ραγδαία επιδείνωση του διεθνούς σκηνικού που προκάλεσε ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» της αμερικανικής Δεξιάς. Τότε η συντηρητικοποίηση στο ιδεολογικό επίπεδο θεσμοθετήθηκε ποικιλοτρόπως και πέρασε ώς ένα βαθμό στον τρόπο ζωής. Κοινό υπόβαθρο ο φόβος: έναντι του τρομοκράτη, του ξένου, του διαφορετικού και τελικά της αλλαγής. Στο νέο «κλίμα» αρχίζουν να ξεθωριάζουν τα όρια μεταξύ δημοκρατικής και αντιδημοκρατικής νοοτροπίας. Οι κεντρικές έννοιες γύρω από τις οποίες αρθρώνεται ο αυταρχικός συντηρητισμός και η νέα Ακροδεξιά είναι γνωστές: ο φόβος της παρακμής και της κατάπτωσης του έθνους εξαιτίας εσωτερικών και εξωτερικών εχθρών. Ποιοι είναι αυτοί; Η παγκοσμιοποίηση και η Ενωμένη Ευρώπη, οι μη αφομοιώσιμοι αλλοδαποί που απειλούν την εθνική ομοιογένεια, η ανομία και η εγκληματικότητα, οι αριστεροί και φιλελεύθεροι διανοούμενοι που «αφοπλίζουν» τις υγιείς εθνικές δυνάμεις και αδυνατίζουν τη συνοχή της «κοινότητας». Σε αυτόν τον πυρήνα προστίθενται τα γνωστά επίσης μοτίβα της «αντιπολιτικής»: η καταδίκη συλλήβδην της πολιτικής και των πολιτικών ως διαφθαρμένων. Λόγω της ιστορικής κρίσης της Αριστεράς, η Ακροδεξιά και ο αυταρχικός συντηρητισμός κερδίζουν από την «αντιπολιτική» δυσφορία. Αυτό το πλέγμα εννοιών φορτίζεται συναισθηματικά και ενεργοποιείται πολιτικά μέσα σε μια μανιχαϊστική αντιπαράθεση του καλού και του κακού.

Το έθνος κηρύσσεται σε διαρκή «κατάσταση εκτάκτου ανάγκης». Αναγορεύεται σε στόχο ποικίλων και σκοτεινών επιβουλών, θυματοποιείται στο πλαίσιο μιας συνωμοσιολογικής αντίληψης της πολιτικής. Ανοιχτά ή χαμηλόφωνα ανασύρονται και αποκαθίστανται οι πιο αντιδραστικές μορφές και εκδοχές της εθνικής ιστορίας. Παράλληλα, το «έθνος μας» υπόρρητα ή απερίφραστα και επιθετικά, διεκδικεί την ανωτερότητά του ή πάντως δηλώνει την υπεροχή του με την ευκαιρία κάθε συγκεκριμένης αντιπαράθεσης ή σύγκρισης με οποιοδήποτε άλλο έθνος- ακόμα και ποδοσφαιρικής, οπότε εκδηλώνεται η λατρεία των ενστίκτων και της βίας με τον απολιτικό αλλά πρωτοφασιστικού τύπου χουλιγκανισμό.

Πρόκειται για εννοιολογικό και συναισθηματικό ρεπερτόριο που αντλεί από τον παραδοσιακό αυταρχικό συντηρητισμό μέχρι τον ιστορικό φασισμό, αναπλάθοντας και «εκσυγχρονίζοντας» τα μοτίβα υπό το πρίσμα και στα όρια που θέτει η ιστορική εμπειρία. Όπως και τότε έτσι και τώρα, στο επίκεντρο αυτού του «κλίματος» είναι ο επιθετικός και μισαλλόδοξος εθνικισμός, ιστορική μήτρα κάθε αυταρχικού συντηρητισμού και φασισμού. Πολιτικά η σημαντικότερη εκδήλωση αυτής της ανησυχητικής συντηρητικής διολίσθησης είναι η ενίσχυση των νέων ακροδεξιών σχημάτων, αλλά κυρίως η «νομιμοποίησή» τους από την επίσημη Δεξιά σε πολλές χώρες. Συνεχίζεται έτσι μια διαδικασία ενοποίησης της Δεξιάς που άρχισε μετά το 1989. Άρχισε με την ενσωμάτωση στον παραδοσιακό συντηρητικό πόλο της κοινωνικής Κεντροδεξιάς που εκπροσώπησε μεταπολεμικά η Χριστιανοδημοκρατία. Συνεχίστηκε σιγά σιγά και κατά περίπτωση με τη συνεργασία των Συντηρητικών με τα ακροδεξιά σχήματα ακόμα και σε κυβερνητικό επίπεδο. Έκφραση αυτών των διεργασιών στην Ελλάδα είναι το μαύρο εκλογικό- κομματικό παιχνίδι που αρχίζει να παίζεται με πρωταγωνιστές τα συντηρητικότερα τμήματα της Ν.Δ., το καρατζαφέρειο ΛΑΟΣ και την επίσημη Εκκλησία του κ. Χριστόδουλου. Πόσο αντέχει ο μεταπολιτευτικός αντιφασισμός μας στη νέα αυτή πίεση; Αρκεί η ανάμνηση της εθνικής τραγωδίας και της ιστορικής ευθύνης του εθνικόφρονος συντηρητισμού για να μας προφυλάξει από τα νέα αυγά του φιδιού; Φοβάμαι πως όχι. Η αντιμετώπιση του νέου αυταρχισμού θα εξαρτηθεί πρωτίστως από την εξυγίανση της πολιτικής, την ενίσχυση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αποτελεσματικότητας, τη ζωντάνια της δημόσιας σφαίρας με τη συμμετοχή σε αυτήν χωρίς πνευματικούς ή πολιτικούς καιροσκοπισμούς. Θα στηριχτεί εξίσου σε μια πατριωτική αντίληψη του έθνους ως κοινωνίας ελευθερίας και δικαιοσύνης, σαν αυτή που ενέπνευσε τον Ρήγα, τον Κοραή και το ΄21, ή την Εθνική Αντίσταση για να φτάσει ώς το Πολυτεχνείο. Αντιπαλεύοντας σταθερά το έθνος του εθνικισμού, της εθνικοφροσύνης και της μισαλλοδοξίας. Κοντολογίς, το έθνος που ενέπνευσε τη Δικτατορία.

Ο Γιάννης Βούλγαρης διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου