Μνήμες βασανιστηρίων σε φθαρμένες πετσέτες

«Άλλοτε οι εμπειρίες των βασανιστηρίων αποβάλλονται σαν ούρα. Άλλοτε ενσταλάζουν στο μυαλό και γίνονται ανεξίτηλες», λέει ο καθηγητής Δημήτρης Μαρωνίτης με αφορμή την έκδοση κειμένου της φυλακής
«Το κελί μου αυτό ήταν πολύ μικρό, χωρούσε δε χωρούσε ένα κρεβάτι. Έμενε ένας διάδρομος πενήντα πόντοι ώς την ξύλινη πόρτα με τις δύο τρύπες, από όπου έμπαιναν λουρίδες φως. Στο μάκρος του αριστερού τοίχου, μπαίνοντας, και πιο ψηλά από το κρεβάτι, ένα μικροσκοπικό παράθυρο- τα κάγκελα από έξωείχε κι αυτό μια χαραμάδα. Δεν μπορούσα να φανταστώ πιο καλό κελί». Ο καθηγητής Δημήτρης Μαρωνίτης γνώρισε πολλά κελιά στη διάρκεια της χούντας. Αυτό είναι ένα μόνο, έτσι όπως το περιγράφει σε ένα ξεχασμένο κείμενο, που παίρνει νέα ζωή: τη «Μαύρη Γαλήνη», που δημοσιεύτηκε στο όγδοο και τελευταίο τεύχος του περιοδικού «Συνέχεια» και που τώρα γίνεται μικρό βιβλίο από τις Εκδόσεις Το Ροδακιό.

Θα συζητήσει για όλα αυτά αύριο ο διωχθείς φιλόλογος, στο Θέατρο Σφενδόνη, με συνομιλητή τον σκηνοθέτη Βασίλη Παπαβασιλείου. «Το έγραψα σε φθαρμένες πετσέτες, μέσα σε άφεγγο κελί», λέει στα «ΝΕΑ». Σαράντα χρόνια μετά το πραξικόπημα, αξίζει να θυμηθούμε κάποιες θλιβερές λεπτομέρειες. Ο Δημήτρης Μαρωνίτης, όπως και άλλοι, υπέστη διωγμούς, φυλακίσεις, βασανισμούς. Την τελευταία φορά παραλίγο να αποβούν μοιραίοι. «Στις αρχές του 1973, η συμπαράσταση (και με επιφυλλίδες) στα γεγονότα της Νομικής και το πρώτο τεύχος του περιοδικού “Συνέχεια” (έκδοση του “Κέδρου” με συντάκτες τους Αλέξανδρο Κοτζιά, Παύλο Ζάννα και εμένα) οδηγούν σε νέα σύλληψη, απομόνωση και

ΙΝFΟ

Εκδήλωση για την έκδοση της «Μαύρης Γαλήνης» αύριο στις 19.30 στο Θέατρο Σφενδόνη (Μακρή 4, τηλ. 2109246.692).
Θα ακουστούν και ποιήματα της Ανθής Μαρωνίτη.

βασανισμό», μας λέει. Έπαθε διάτρηση, τον μετέφεραν καθυστερημένα στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο και σώθηκε από τον χειρουργό (ταγματάρχη) Βασώνη.

Είχαν όμως προηγηθεί κι άλλα, ήδη από τις πρώτες βολές εναντίον της χούντας στο αμφιθέατρο. Περιορισμοί κατ΄ οίκον, απόλυση από το πανεπιστήμιο, μαζί με 53 ακόμη πανεπιστημιακούς. Εγκλεισμός σε υπόγειο κελί στην Ασφάλεια Θεσσαλονίκης. Η συνεργασία στα περίφημα Δεκαοχτώ Κείμενα, σε συνδυασμό με μια επιθετική επιφυλλίδα στο «Βήμα», οδηγούν το 1971 σε νέα σύλληψη και «ελαφρό» βασανισμό στο ΕΑΤ-ΕΣΑ.

Η αντίδραση του θύματος, σε μια τέτοια εμπειρία, δεν είναι πάντα ίδια. Ο Δημήτρης Μαρωνίτης διακρίνει δύο κατηγορίες: «Οι περισσότεροι αποβάλλουν, όσο γίνεται πιο γρήγορα, το βάρος αυτών των εμπειριών, σάμπως να πρόκειται για πλεονάζοντα ούρα ή κόπρανα». Το κάνουν «εξαργυρώσιμη μετοχή προβλεπόμενης εξουσίας». Σπανιότερα, «οι οδυνηρές εμπειρίες ενσταλάζουν στο μυαλό, στις αισθήσεις, στην άδηλη ευαισθησία. Και γίνονται εφεξής ανεξίτηλες: αυξάνουν το απόθεμα αμφιβολίας και σιωπής».

Το συγκλονιστικό κείμενο που γράφτηκε υπό το βάρος της ακραίας εμπειρίας, είναι όπως το λέει ο τίτλος του: και σκοτεινό και γαλήνιο. Σκοτεινό είναι περισσότερο το δεύτερο μέρος, «Άσπρη πάπια». Όλοι οι τόνοι της απόγνωσης, ανάμεικτοι με πικρή ειρωνεία: «Κατουράς σβέλτα, πλένεις το κουτάλι κι αν φτάσει το νερό και τα χέρια σου, βγαίνεις τρεχάτος κι αρπάζεις από τον αριστερό πάγκο το πιάτο σου. Με συμπάθησαν κι οι δυο τους (…). Ο πρώτος- ένας από όσους μ΄ έδειραν- ακόμη και τώρα όταν με βλέπει, θέλει χειραψία και ρωτά σχεδόν καλοσυνάτα: ε φίλε, τι γίνεται;».


«Αποστασιοποιήθηκε από το πάθος»

«Ύστερα από τόσα χρόνια που ξαναδιαβάζω το κείμενο του Δ.Ν. Μαρωνίτη βλέπω ότι ενώ είναι αυτοβιογραφικό, μετουσιώνεται σε μνημειακή περιγραφή για τα μαύρα χρόνια της χούντας», λέει στα «ΝΕΑ» ο Βασίλης Παπαβασιλείου. «Σαν να έχει αποστασιοποιηθεί από το προσωπικό πάθος και να παραδίδει στην ιστορία ένα σύνθημα στον τοίχο για τον μελλοντικό αναγνώστη. Αν αναρωτηθώ ποια κείμενα για τη χούντα θα διέσωζε κανείς για να μεταβιβάσει “σ΄ αυτούς τους μεταγενέστερους”, όπως λέει ο Μπρεχτ, το κείμενο του Μαρωνίτη θα είχε περίοπτη θέση». Στην αυριανή εκδήλωση, δεν θα διαβαστεί το κείμενο. «Θα μιλάμε γι΄ αυτό, θα λανθάνει, θα το επικαλούμαστε, θα το κυκλώνουμε, αλλά δεν θα το διαβάσουμε, όπως γίνεται συνήθως στις παρουσιάσεις», λέει ο Βασίλης Παπαβασιλείου. Τον λόγο τον αποσαφηνίζει ο Δημήτρης Μαρωνίτης: «Το βιβλίο είναι ένα σήμα απόλυτης απομόνωσης. Ας κρατήσει την καταγωγική του μοναξιά…».