Σινεμά

Ευφορία και κτηνωδία

Τόσοι αιώνες, τόσες κατακτήσεις, τόσοι πολιτισμοί, τόση τεχνολογία. Κι όμως. Από την εποχή των σπηλαίων μέχρι την κατάκτηση του Διαστήματος μεσολάβησαν μόλις μερικές ώρες. Επί της ουσίας τίποτα δεν άλλαξε. Το κτήνος ζει και βασιλεύει και ο πιθηκάνθρωπος τον Άνθρωπο κυριεύει!

Εκ πρώτης όψεως- ταμείων και εισιτηρίων- η περίοδος που διανύουμε τραμπαλίζεται μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας. Από τις αποθήκες εξέρχεται η σκαρταδούρα του χειμώνα. Εκ δευτέρας και άμα ψάξεις, μπορεί λαβράκι πελαγίσιο να ψαρέψεις. Παράδειγμα; «Φλάνδρα» (Flandres) του Μπρουνό Ντιμόντ, του νικητή του Μεγάλου Βραβείου του Φεστιβάλ των Καννών.

Τρία πράγματα μαζί. Πρώτον, επιστροφή στον βωβό κινηματογράφο. Δεύτερον, οικονομία στην αφήγηση. Τρίτον, αισθητική. Δηλαδή τα νοήματα αποτυπώνονται με εικόνες και όχι- ως συμβαίνει- με λόγους και διαλόγους. Πιλότος του Ντιμόντ, ο Βαν Γκογκ. Όχημα, τα εύφορα λιβάδια της Φλάνδρας και οι έρημοι της Αραβικής Χερσονήσου. Επιβάτες, Ευρωπαίοι αγρότες της πρωτογενούς, παραγωγικής διαδικασίας. Έχει σημασία αυτό. Κατεύθυνση και προορισμός ο κύκλος της βαρβαρότητας. Αφού λοιπόν Βαν Γκογκ, τα πρόσωπα αδρά, τα χαρακτηριστικά αιχμηρά, η έκφραση γυμνή, σχεδόν πρωτόγονη και επιθετική. Αφού λιβάδια και αγροί, τότε Φύση χωρίς Ηθική. Για σκεφτείτε το λιγάκι. Ποια η ηθική ενός δέντρου και ποια ενός τετράποδου; Απλώς, ο κύκλος της επιβίωσης. Αφού λοιπόν αγρότες και καλλιεργητές, τότε κι αυτοί σαν προέκταση της γης. Χωρίς ηθική αναστολή. Τρώνε, καλλιεργούν, ποτίζουν, αρμέγουν, πηδάνε, χορταίνουν, κοιμούνται. Και φτου από την αρχή.

Ο Ντιμόντ- θα πείτε- ενοχοποιεί την αγροτιά. Έτσι φαίνεται αλλά έτσι δεν είναι. Απλώς, επιστρέφει στην πρωτογενή παραγωγική διαδικασία προκειμένου να πιάσει την ανθρώπινη δραστηριότητα από την αρχή. Από το μηδέν. Με έναν λόγο, ενοχοποιεί τον Άνθρωπο, όχι τη Φύση. Όπως η χλωρίδα και η πανίδα παρέμειναν περίπου στα ίδια, το ίδιο κι εμείς. Τρομάζετε; Κι εγώ! Καλά να πάθουμε. Γι΄ αυτό είναι η πρωτοπορία. Να ταρακουνάει τη μακαριότητα και να αφυπνίζει μισό δράμι συνείδησης και αυτογνωσίας.

Η Φλάνδρα λοιπόν είναι η ευεργετημένη, από τη Φύση, περιοχή της Γηραιάς Ηπείρου. Πλούσια τα ελέη. Τοπωνύμιο ταυτισμένο με τη Γη της Επαγγελίας. Ευρωπαίοι με γεμάτη κοιλιά και άδειο κεφάλι. Η ειρήνη- λέει πλαγίως ο Ντιμόντ- είναι γένους θηλυκού. Η Εύα, το ευαίσθητο, ευάλωτο κομμάτι του Αδάμ. Έτσι και η Μπαρμπ (Αντελαΐντ Λερού). Από το Μπάρμπι; Μπορεί. Έτσι και ο Ντεμεστέρ (Σαμιέλ Μπουαντέν). Εκείνος αρμέγει, καλλιεργεί και ενίοτε ρίχνει χάμω την Μπαρμπ και ξεχαρμανιάζει. Εντελώς ζωικά. Με ζώα συναναστρέφεται, ζώο και ο Αδάμ. Εκείνη απλώς για την αναπαραγωγή. Κατεβάζει την κιλότα, ανοίγει τα σκέλια, κλείνει τα σκέλια, σηκώνεται, ανεβάζει την κιλότα. Αυτό. Τόσο απλά.

Επειδή όμως η ειρήνη είναι εύθραυστη, γι΄ αυτό και η Μπαρμπ καταρρέει. Όσο ανοιγοκλείνει τα πόδια της, τόσο τον πόνο φυλακίζει μέσα της. Το θηλυκό- λέει πλαγίως ο Ντιμόντ- είναι ταγμένο για τον πολιτισμό. Το αρσενικό για τη βαρβαρότητα και την καταστροφή. Γι΄ αυτό η Μπαρμπ ψάχνεται. Γι΄ αυτό ανησυχεί. Γι΄ αυτό περιφέρεται. Γι΄ αυτό τρελαίνεται. Να κάνω την αναγωγή; Γι΄ αυτό η τρέλα είναι επιδημία του ευρωπαϊκού εφησυχασμού, του καταναλωτισμού, της εσωστρέφειας. Γι΄ αυτό ο πόνος της Μπαρμπ είναι εσωτερικός. Απ΄ έξω τίποτα δεν τη χαλάει. Μέσα της όμως το αίμα βράζει.

Από την άλλη, η έρημος, η Αραβία, ο Τρίτος Κόσμος. Κουρσεμένος από την πολεμική υστερία. Προσέξτε τη διαλεκτική των αντιθέτων και τον χορό των αντιθέσεων. Η ευφορία της ειρήνης, η ανθοφορία του πρωτογονισμού και η επιδημία της τρέλας. Αυτή και η Ευρώπη. Από την άλλη η δυστυχία του πολέμου, η καλλιέργεια της βαρβαρότητας και η σταυροφορία του πλιάτσικου. Η Γυναίκα στην ειρήνη, ο Άνδρας στον πόλεμο. Εκείνη στη Φλάνδρα μουρλαίνεται. Εκείνος στον πόλεμο σκοτώνει, βιάζει, σκοτώνεται. Όσο κορυφώνεται η τρέλα της Μπαρμπ, τόσο και ο θάνατος ακουμπάει τον Ντεμεστέρ στο Αφγανιστάν. Η Εύα αιμορραγεί εσωτερικά. Ο Αδάμ εξωτερικά. Που πάει να πει, η Γυναίκα είναι

«Φλάνδρα»

Η Ευρώπη της ευφορίας και της

κτηνωδίας

Η αραβική έρημος του πολέμου και της σταυροφορίας Φιλέτο αφήγησης Ζωγραφική Βαν Γκογκ

ΒΑΘΜΟΙ=7 1/2

(for a few good men)

η καρδιά, ο Άνδρας το ένστικτο. Ο κύκλος κλείνει. Όταν ξανασμίξουν, οι πληγές τους θα σταλάξουν μέσα τους μια σταγόνα ανθρωπιάς. Ο πόνος είναι γιατρειά!

Ο Ντιμόντ πετάει στα σκουπίδια όλα τα λίπη, όλα τα περιττά. Ζωγραφίζει στη Φλάνδρα με το πινέλο του Βαν Γκογκ. Ζωγραφίζει στην έρημο των αραβικών κρατών και των εισβολών με την ωμότητα του Σπίλμπεργκ των πρώτων σκηνών του «Ράιαν» και με την αξεπέραστη χιτλερική βαρβαρότητα στο «Έλα και δες» του Έλεμ Κλίμοφ. Και αφηγείται με την παροιμιώδη οικονομία των Εβραίων επιχειρηματιών. Με το μίνιμουμ αποσπά το μάξιμουμ. Με ελάχιστες ατάκες και με εφαλτήριο τα συγκοινωνούντα δοχεία ανάμεσα στο φυσικό περιβάλλον και τον Άνθρωπο καταφέρνει ένα μεγαλειώδες επίτευγμα. Ένα επίτευγμα που μόνο με το «Τζέρι» του Γκας Βαν Σαντ, την «Περιπέτεια» και τις πρώτες στιγμές του Αντονιόνι καθώς και του Ταρκόφσκι, έχει καταχωρισθεί στη μνήμη του κινηματογραφικού, σκληρού, δίσκου. Πεθαίνοντας σαν Τόπος!

Με δυο λόγια: Ο Ντεμεστέρ, ένας νέος, πρωτόγονος αγρότης, κάθε μέρα τα ίδια και τα ίδια. Καλλιεργεί, ποτίζει, αρμέγει και όποτε τον βολεύει ξαπλώνει χάμω την Μπαρμπ και την πηδάει. Ώσπου θα στρατολογηθεί και με πέντε ακόμα συγχωριανούς του θα μεταφερθεί σε κάποια άνυδρη, αραβική περιοχή. Έτσι θα σκοτώσει ακόμα και μικρά παιδιά, θα βιάσει, θα κινδυνεύσει να εκτελεστεί από αντάρτες αλλά στο τέλος θα καταφέρει, έντρομος και μελλοθάνατος, να διαφύγει και να σωθεί. Και όταν επιστρέψει, θα ξανασμίξει με την Μπαρμπ που στο μεταξύ είχε νοσηλευτεί γιατί είχε αποτρελαθεί.
Τσάι στο Πεκίνο

Η απόσταση που χωρίζει την πρωτοπορία της «Φλάνδρας» του Ντιμόντ από το «Τhe painted veil» του Τζον Κιούραν, δηλαδή το «Βαμμένο πέπλο» του Σόμερσετ Μομ, με Έντουαρντ Νόρτον και Ναόμι Γουάτς, είναι τόση όσο η Γ η από τον Ουρανό! Το μοναδικό πράγμα που καρφώθηκε στη μνήμη μου και που το συνιστώ σε άπαντα τα μέλη της εκλεκτούς κοινότητας των Αρσενικών, είναι όταν ο Γουόλτερ, ένας βακτηριολόγος αγαθών προθέσεων, προτείνει στην συμβία του Κίτι- ένα κακομαθημένο χαζοκόριτσο της μεσοαστικής Αγγλίαςτο εξής καταπληκτικό. Αν θες, της λέει, διαζύγιο χωρίς σκάνδαλο, τότε να προτείνεις στον εραστή σου να χωρίσει κι αυτός και μετά ευχαρίστως το ίδιο θα κάνω κι εγώ στο λεπτό! Τοιουτοτρόπως εκείνη μαθαίνει το αυτονόητο – πως δηλαδή δεν είναι άνθρωπος αλλά κρεβάτι- και τοιουτοτρόπως ο κερατωμένος Γουόλτερ κατάγει θρίαμβο χωρίς να ρίξει μισή χριστοπαναγία στην Κίτι!

Ο Κιούραν, χωρίς τα κότσια και το ταλέντο ενός Μπερτολούτσι, επαναφέρει στη σκακιέρα τα ίδια περίπου πιόνια του «Sheltering Sky» (Τσάι στη Σαχάρα). Δηλαδή οι δύο Ευρωπαίοι που καταφθάνουν σε ένα χωριό των Κινέζων υποζυγίων της βρετανικής αυτοκρατορίας του ΄20, με άδειες προσωπικές βαλίτσες, επηρεάζονται τόσο καταλυτικά από την ανθρώπινη δυστυχία, μια δυστυχία φορτωμένη και από την επιδημία της χολέρας, που μέσα σε ελάχιστους μήνες, απαλλαγμένοι από τα βαρίδια ενός υπέρβαρου εγωισμού, καταφέρνουν στο τέλος να τα βρουν με την αλληλεγγύη και την καρδιά.

Ο μυθιστορηματικός ποταμός, φορτωμένος με προσωπικά δράματα, υπαρξιακές αναζητήσεις, εξωτικές περιηγήσεις και πολιτικές αντιπαραθέσεις, απαιτούσε σύνθετους χειρισμούς, νέες αισθητικές και τολμηρές, ιδεολογικές, προσεγγίσεις. Δηλαδή πώς να διαχειριστείς το τόσο πολυχρησιμοποιημένο οδοιπορικό δύο Ευρωπαίων που διασχίζουν μια ξένη, εχθρική περιοχή, ναρκοθετημένη από μίσος για τους Βρετανούς αποικιοκράτες, μολυσμένη από ιεραποστολικές, χριστιανικές, προσηλυτίσεις και κατεστραμμένη από απίστευτη

«Τhe painted veil»

«Το βαμμένο πέπλο» του Σόμερσετ Μομ Χλωμή παραλλαγή από «Τσάι στη

Αν και Αμερικανός, εξαιρετικός ο «Βρετανός» Έντουαρντ Νόρτον

ΒΑΘΜΟΙ=5 1/2

(for women only)

Σαχάρα» φτώχεια; Ο Κιούραν αποφάσισε να το διαχειριστεί με το αυτονόητο. Αυτονόητη η ανιδιοτέλεια του νεαρού Άγγλου επιστήμονα. Αυτονόητη η καλοσύνη των Γάλλων ιεραποστόλων. Αυτονόητος ο πρωτογονισμός των Κινέζων χωρικών. Αυτονόητα όλα.

Έτσι αντί να δημιουργεί, απλώς αφηγείται και ξεφυλλίζει τις σελίδες του βιβλίου. Κι έτσι το βάρος της ομάδας πέφτει στους ώμους των δύο πρωταγωνιστών και φυσικά γέρνει από το φορτίο αυτής της συζυγικής και στο τέλος ερωτικής σχέσης. Υπάρχει λόγος γι΄ αυτό. Από τη μια το ερμηνευτικό θηρίο που ακούει στο όνομα Έντουαρντ Νόρτον- με δεύτερη, πολύ δεύτερη και καταϊδρωμένη τη Ναόμι Γουάτς-, από την άλλη το πλήθος των θεατών. Γιατί είναι γνωστό. Η Γυναίκα οδηγεί το κοινό, επομένως το ρομάντζο είναι της Γυναίκας, το πιάτο το εκλεκτό. Με έναν λόγο, ταινία ν΄ αρέσει έτσι κι αλλιώς!

Με δυο λόγια: Νεαρός γιατρός καταφθάνει με την αγαπημένη του, που τον παντρεύεται εξ ανάγκης και όχι καρδιάς και πάθους, στην Κίνα των Άγγλων. Όταν την τσακώνει με τον εραστή της και προκειμένου να τιμωρήσει τόσο τον εαυτό του για την επιπολαιότητά του όσο και την άπιστη γυναίκα του, αποφασίζει να την πάρει μαζί του σε μια περιοχή μολυσμένη από χολέρα και ξεσηκωμένη από αντιβρετανικά συνθήματα. Χωρίς εμβόλιο και χωρίς προφυλάξεις, κάθε μέρα και οι δύο παίζουν κρυφτούλι με τον θάνατο. Και όσο εκείνος σώζει ανθρώπινες ζωές, τόσο εκείνη σώζει την ψυχή της, μακριά από τον άθλιο εραστή της και κοντά στις καλόγριες και τον άρρωστο.


Γρήγορος και καλοφτιαγμένος «Εκτελεστής»

Ντουμάνι οι πρεμιέρες. Που να δείτε από 19 του μήνα με 10, παρακαλώ, νέες και ελάχιστα ωραίες. Όμως το καλό να λέγεται. «Shooter»: υπόδειγμα action movie. «Ο εκτελεστής» (Shooter) του Αντουάν Φου

ΒΑΘΜΟΙ=6

(στο είδος του)

κουά («Ημέρα εκπαίδευσης» με Ντενζέλ Ουάσινγκτον). Πρωταθλητής στις εκτελέσεις (Μαρκ Γουόλμπεργκ) επανέρχεται στη δράση και πέφτει σε καλοστημένη παγίδα των αφεντικών της CΙΑ και των πολιτικών. Έτσι ενοχοποιημένος με ένα πολιτικό έγκλημα που ο ίδιος δεν διέπραξε, σαν τον φυγάδα Χάρισον Φορντ, αρχίζει να ξεμπλέκει το κουβάρι και να παγιδεύει τον εχθρό μέχρι που φτάνει στον αρχηγό και της Γερουσίας εκλεκτό που του ομολογεί κυνικά το αυτονόητο μυστικό «για τα πετρέλαια στο Ιράκ, όχι για δημοκρατία και ελευθερία». Ταχύτατο, καλοφτιαγμένο για θεατές των multiplex που σκέφτονται λιγουλάκι. Ακόμα, Ντάνι Γκλόβερ και Ηλίας Κοτέας.

ΒΑΘΜΟΙ=1

(μακριά από εδώ)

«Αίμα και σοκολάτα» (Βlood and chocolate) της Γερμανίδας Κάτι φον Γκάρνιερ με λυκάνθρωπους τον Ολιβιέ Μαρτινέζ και την Άγκνες Μπρούκνερ να κατασπαράζουν κακούς ανθρώπους στη Ρουμανία. Δηλαδή, λύκε λύκε είσαι εδώ;


Τρεις Έλληνες, ο εξής ένας

Γνωστό τοις πάσι το ελληνικό ρητό. Και οι έσχατοι έσονται πρώτοι. Δηλαδή, βραβευμένος στη Θεσσαλονίκη ο Δημήτρης Κουτιαμπασάκος του μπερδεμένου «Γιου του φύλακα». Δηλαδή, παράγων του χώρου ο Βασίλης Μαζωμένος του σχηματικού και ακατανόητου «Λόγοι και αμαρτήματα». Δηλαδή, «ανώνυμος» ο Ευάγγελος Γιοβάνης του ανήσυχου και τολμηρού «Τhe Land of Νod». Που πάει να πει, τρεις Έλληνες, ο εξής ένας: Ευάγγελος Γιοβάνης. Τ΄ ακούτε κύριε Παπαλιέ; Εκείνος δεν ακούει, εγώ επαναλαμβάνομαι!

«Ο γιος του φύλακα» Νεαρός, πρωτευουσιάνος δημοσιογράφος (Νικόλας Αγγελής) καταφθάνει στο χωριό της μάνας του και πέφτει πάνω σε περιθωριακό συνομήλικό του (Απόστολος Τότσικας) που ψάχνει φαντάσματα που κατέστρεψαν το σπίτι του. Αυτή μέσες άκρες η σύνοψη, αυτό και το κουβάρι της ιστορίας. Δηλαδή σχηματική η αντιπαράθεση των δύο νέων. Εγκεφαλικές οι αναγωγές στο παρελθόν. Μπερδεμένο το τελευταίο εικοσάλεπτο της λύτρωσης. Με έναν λόγο, αντί το παραμύθι να σκαλίζει το μυαλό του θεατή, το μυαλό του σκηνοθέτη εκβιάζει τη μυθοπλασία και μπερδεύει τον θεατή. Προκρούστεια λογική. Κρίμα. Για δύο λόγους. Ο πρώτος, το ταλέντο του πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη. Ο δεύτερος, η φατσάρα καθαρόαιμου κινηματογραφικού αστέρα, του Απόστολου Τότσικα. Δεν πειράζει, πάλι με καιρούς, πάλι δικά σας θα ΄ναι!

ΒΑΘΜΟΙ=4

(γράψε λάθος)

«Λόγοι και αμαρτήματα» του Βασίλη Μαζωμένου. Κάτι σαν πειραματικό, σαν αλληγο- ρία, σαν αναπαράσταση των Παθών του Ιησού, με εμβόλιμες σκηνές όπου νεαρός γιάπης (Γιάννος Περλέγκας) βαρυγκομάει στη χρυσοποίκιλτη μπανιέρα του για Χρηματιστήριο, ανασχηματισμούς και τροπολογίες στη Βουλή. Εξωτερικά (δήθεν) σύνθετο και φορτωμένο με βαρύγδουπα νοήματα. Εσωτερικά, όλα απλοϊκά του βρεφονηπιακού σταθμού. Τι κάνει νιάου νιαου στα κεραμίδια; Στη θέση του, τις σκηνές με τον νεόπλουτο να λούζεται στην πολυτελή του «κολυμπήθρα» θα τις… Άσε καλύτερα. Από τις άλλες, της αναπαράστασης με τον (μαύρο) Χριστό, κρατάω κάποια ατμόσφαιρα. Και κάτι προς τον ταλαντούχο Γιάννο Περλέγκα. Δεν ήξερες; Να ρώταγες!

ΒΑΘΜΟΙ=2

(να καίει)

«Τhe land of Νod» του Ευάγγελου Γιοβάνη, από τα Ιωάννινα αλλά και την Αριζόνα της Αμερικής. Τοποθετημένο σε χωριό, εκεί στο βαθύ, τριτοκοσμικό πρωτόγονο τοπίο των ΗΠΑ. Ο τίτλος που πάει να πει «αποκοιμιέμαι, νυστάζω, κουτουλάω», πάει γάντι στον κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας που τον υποδύεται ο ίδιος ο σκηνοθέτης και που ακόμα υπογράφει σενάριο, μοντάζ, σκηνικά, με δεύτερο τον Γιώργο Γιοβάνη της φωτογραφίας, μουσικής, ήχου. Οικογενειακή, βιοτεχνία από την κορυφή μέχρι τα νύχια.

Ένας κάποιος Άβελ λοιπόν, που πλένει πιάτα σε πιτσαρία, είναι βυθισμένος στον μεγάλο ύπνο. Από παντού τέρατα, ρατσισμός, βία, αλλά εκείνος, ακόμα και με γροθιές και εξευτελισμούς, στην ανυπαρξία. Στο τέλος έντρομος ανακαλύπτει ότι όσα δεν έπαθε από τους εξωτερικούς εχθρούς, το έπαθε από το ΑΙDS. Με δάνεια από Κασσαβέτη, Ταραντίνο και εν γένει την ανεξάρτητη σκηνή, ακόμα και από τον «Νεκρό» του Τζιμ Τζάρμους, με πρώτο βραβείο στο φεστιβάλ Digital Νew W ave και φορτωμένο μέχρι τ΄ αυτιά. Ο Γιοβάνης εντελώς αρμόδιος του Σινεμά. Αρκεί να απαλλαγεί από την ελληνική ασθένεια «να τα πω όλα» και φυσικά να κάνει πράξη την αθάνατη ρήση και την πρώτη καλλιτεχνική αρετή: Ουκ εν τω πολλώ το ευ!

ΒΑΘΜΟΙ= ΑΣΚΗΣΗ ΥΦΟΥΣ

(για φίλους και συγγενείς)