«Όποτε συναντάω Ρωμιούς, με πιάνουν τα κλάματα»

ΕΙΝΑΙ ΤΟΥΡΚΑΛΑ ΗΘΟΠΟΙΟΣ ΚΑΙ
ΓΡΑΦΕΙ ΣΤΑ ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ. ΕΔΩ ΚΑΙ 15 ΧΡΟΝΙΑ, ΑΠΟ ΤΟΤΕ ΠΟΥ ΤΗΣ ΑΠΟΝΕΜΗΘΗΚΕ ΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ «ΙΝΓΚΕΜΠΟΡ ΜΠΑΧΜΑΝ», ΥΨΙΣΤΗ ΚΑΤΑΞΙΩΣΗ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ, ΚΑΘΕ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΤΗΣ ΕΙΝΑΙ ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΕΚΔΟΤΙΚΟ ΓΕΓΟΝΟΣ. ΣΗΜΕΡΑ ΟΜΩΣ Η ΕΜΙΝΕ ΣΕΒΓΙ ΟΖΝΤΑΜΑΡ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΤΟ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟ ΑΠΟ ΤΙΣ ΚΥΠΡΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΡΜΙΔΑ. «ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΠΡΑΞΗ ΜΕ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ», ΛΕΕΙ
Το μυθιστόρημα της Έμινε Σέβγι Όζνταμαρ είναι αυτοβιογραφικό. Είναι η ιστορία ενός δεκαεπτάχρονου κοριτσιού ξετρελαμένου με το θέατρο που εγκαταλείπει στα μέσα της δεκαετίας του ΄60 τη γενέτειρά του, την Πόλη, για να πάει στο Βερολίνο να γίνει ηθοποιός. Αντί γι΄ αυτό, εργάζεται σε εργοστάσιο και ζει σε γυναικεία εργατική κατοικία παρέα με άλλες νεαρές μετανάστριες. Παρατηρεί και γνωρίζει Τούρκους, Γερμανούς και Έλληνες αριστερούς εργάτες και φοιτητές, τη σεξουαλική επανάσταση, τις γερμανικές συμπεριφορές της χειραφέτησης και τις απαρχές της αναμπουμπούλας του Μάη του ΄68.

«Η ηρωίδα μου δουλεύει σε εργοστάσιο.

Εκεί ήταν ένας φακός, η γυναίκα κοιτάζει πάντα μέσα απ΄ αυτόν τον φακό, κι ύστερα πιστεύει περισσότερο στο δεξί της μάτι παρά στο αριστερό. Άρχισα να αναρωτιέμαι τι συμβαίνει με τους ανθρώπους αν κοιτάζουν τριάντα, σαράντα χρόνια μέσα από έναν φακό κάποια εξαρτήματα σε ένα εργοστάσιο. Ξέρεις, υπάρχουν τόποι στην καθημερινότητά μας, ξεχασμένοι, ναι; Νοσοκομεία, εργοστάσια, φυλακές, για παράδειγμα. Κανείς δεν σκέφτεται τι συμβαίνει εκεί μέσα».

Η ηρωίδα επιστρέφει το 1968 και πάλι στην Κωνσταντινούπολη όπου

Εmine Sevgi Οzdamar

Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥΧΡΥΣΟΥ ΚΕΡΑΤΙΟΥ

ΜΤΦ. ΝΙΚΗ ΑΪΝΤΕΝΑΪΕΡ, ΕΚΔ. ΑΡΜΙΔΑ, ΛΕΥΚΩΣΙΑ, 2007

εκείνη την εποχή έπνεε το φιλελεύθερο πνεύμα και μήνυμα της Ευρώπης. Γράφεται σε σχολή θεάτρου και ζει τον νέο άνεμο, ένα κίνημα αναγέννησης για την Τουρκία, όπου κάθε βράδυ οι νέοι μποέμηδες συζητούσαν και προβληματίζονταν με τους πιο σπουδαίους ποιητές και συγγραφείς. Οι περιγραφές της Πόλης της εποχής εκείνης δοσμένες μέσα από την αγκαθωτή, ποιητική γραφή της Όζνταμαρ είναι μοναδικές.

Η Τουρκάλα συγγραφέας αφηγείται εμπειρίες, φαντασίες, μύθους και όνειρα δίχως συναισθηματικές εξάρσεις. Με υψηλό σε ένταση ρυθμό, συνδυάζει ακουστικές εικόνες με ανατολίτικες επιρροές αλλά και με τα γλωσσικά ιδιώματα του πολιτικού γίγνεσθαι της εποχής και δημιουργεί ένα προσωπικό δείγμα γραφής. Το μεταφέρει με ιδιαίτερη μαστοριά και ευαισθησία η μετάφραση στα ελληνικά από την Νίκη Αϊντενάιερ.

Η Όζνταμαρ γνωρίζει την εποχή εκείνη τον Ασίζ Νεζίν, τον Γιασάρ Κεμάλ και άλλους Τούρκους ποιητές, τους κάνει είδωλά της, εμπνέεται απ΄ αυτούς, δουλεύει στο θέατρο, αλλά ξαφνικά ξεκινάει ο εφιάλτης: το στρατιωτικό πραξικόπημα. Η ζωή της ηρωίδας του μυθιστορήματός της, αλλά και της ίδιας, αλλάζει. Οι φίλοι της συλλαμβάνονται, βασανίζονται, εκτελούνται, το κυνήγι των κομμουνιστών γίνεται αμείλικτο. Η ηρωίδα αισθάνεται ότι χάνει τη γλώσσα της, το 1975 επιστρέφει στο Βερολίνο, αποφασισμένη αυτή τη φορά να δουλέψει στο θέατρο πλάι σε δασκάλους, μαθητές του Μπρεχτ.

«Ξέρεις», εξηγεί η Όζνταμαρ, «ακούμε να μας λένε ότι σε μια ξένη χώρα χάνεις τη γλώσσα σου, αλλά και στην ίδια σου τη χώρα μπορείς να χάσεις τη γλώσσα σου άμα αισθάνεσαι δυστυχία. Οι ειδήσεις τότε μιλούσαν πάντα για τον θάνατο, κάποιος σκοτώθηκε, πότε, ποιος σκοτώθηκε, έναν τον κρέμασαν, ποιος ήταν, πόσων χρονών ήταν. Έ, τότε πέφτεις σε μια τέτοια εγκατάλειψη και παραλυσία που δεν έχεις καμία όρεξη πλέον να μιλήσεις.

Αποφάσισα πως πρέπει να στείλω τη γλώσσα μου σε σανατόριο. Ο ήχος των λέξεών μου ήταν άρρωστος. Και σίγουρα δεν ήταν σύμπτωση, που τότε ακριβώς σκέφτηκα τον Μπρεχτ. Γιατί είναι ένας ποιητής παντοδύναμος στη γλώσσα και οι στίχοι του με καθοδηγούν από τότε. Ξέρεις κάτι; Ο Μπρεχτ είχε την εμπειρία του φασισμού πάνω στο σώμα του και ξαφνικά είχα κι εγώ την ίδια εμπειρία. Λοιπόν, εκείνα τα σκοτεινά χρόνια με βοήθησε πολύ η μπρεχτική γλώσσα, μου υποσχέθηκε μια ουτοπία, εντάξει; Πίστεψα σ΄ αυτήν και μ΄ αυτά τα όνειρα κατάφερα να ξαναβγώ από το μπουντρούμι στο οποίο είχα πέσει. Γι΄ αυτό και πήρα την απόφαση, αυτή τη φορά για τα καλά, να πάω να δουλέψω με τους μαθητές του Μπρεχτ. Ξαναμπήκα στο τρένο, ξαναγύρισα στη Γερμανία κι έτσι έσωσα τη γλώσσα μου. Αφέθηκα στη γερμανική γλώσσα κι ένιωσα βαθιά ευτυχία. Αν δεν τη νιώσεις αυτή την ευτυχία, δεν μπορείς να αγαπήσεις τη νέα γλώσσα, θα την απωθήσεις κάποια στιγμή. Είναι όπως στις σχέσεις αγάπης: πρώτα έρχεται η αγάπη. Αν στη συνέχεια δυστυχήσεις σ΄ αυτή τη σχέση υποφέρει και η γλώσσα, δεν έχεις πια τι να πεις. Κι επειδή υποφέρει η γλώσσα φεύγεις, εγκαταλείπεις τον άλλον».