Εξωραϊσμένη εικόνα του τόπου μας

Θεωρημένα, λοιπόν, από την άποψη, ότι τα όσα λέγονται, ακούγονται πολύ ευχάριστα στα αυτιά μας, τα οκτώ κείμενα του τόμου γεννούν την υποψία μήπως, σε τελική ανάλυση, οι συγγραφείς τους ανταποκρίνονται στην ανάγκη μιας φιλοφρόνησης και μάς λένε ό,τι θέλουμε και μας ευχαριστεί, λίγο ώς πολύ, να ακούμε από τους ξένους. Παρά το γεγονός ότι η νεώτερη ελληνική λογοτεχνία και ιδίως ο ισχυρός πυρήνας της, η ποίηση, δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή στις χώρες τους, ωστόσο αυτοί αναγνωρίζουν ότι οφείλουν πολλά στον ελληνικό πολιτισμό που εξακολουθεί να αντέχει στον χρόνο. Μήπως, όμως, έτσι μας μεταφέρεται μια εξωραϊσμένη εικόνα του τόπου μας και των ανθρώπων του ως σταθερής πηγής μιας διαρκώς ανανεώσιμης πολιτισμικής εμπειρίας, εικόνα ανταποκρινόμενη στα εντόπια στερεότυπα και συνεπώς καθησυχαστική; Σε ορισμένα, μάλιστα, από τα κείμενα του βιβλίου επαναλαμβάνεται για την Ελλάδα ό,τι ο Σεφέρης έγραψε για την Κύπρο στη σημείωση της συλλογής του Κύπρον ου μ΄ εθέσπισεν (1955), ως απόρροια των επισκέψεών του στη Μεγαλόνησο το 1953 και το 1954: «Η Κύπρος είναι ένας τόπος όπου το θαύμα λειτουργεί ακόμη». Η ίδια αίσθηση, ότι το θαύμα λειτουργεί ακόμη στην Ελλάδα, διατυπώνεται ως εξής από τον Μισέλ Ντεόν: «Το πιο εκπληκτικό είναι να συναντάει κανείς στον δρόμο άχρονα σημάδια μιας παρουσίας αόρατης, όμως με τέλεια αυθεντικότητα, την οποία θεωρούσαμε φανταστική» (σ. 29). Αν, όμως, αυτός είναι ο βαθύτερος πυρήνας της ελληνικής εμπειρίας, μια σχεδόν ποιητική αίσθηση του τόπου, που την ψυχανεμίζονται οι ξένοι συγγραφείς και διανοούμενοι εραστές του, πρέπει να αναρωτηθούμε πόσοι και ποιοι τη βιώνουν.