«Οι προοδευτικές μειοψηφίες απογοητεύτηκαν»

Αρνείται ότι έγραψε πολιτικό μυθιστόρημα ο Νίκος Θέμελης με το «Μια ζωή, δυο ζωές», αλλά οι ήρωές του σκέφτονται πολιτικά, περνώντας την κρίση της μέσης ηλικίας
Το 2003, ο ιστορικός Αντώνης Λιάκος είχε χαρακτηρίσει το μυθιστόρημα «Αναλαμπή» του Νίκου Θέμελη ως το «μανιφέστο του εκσυγχρονισμού». Αντίθετα, χθες, ο ίδιος ο συγγραφέας της και σύμβουλος του Κώστα Σημίτη υπογράμμισε με έμφαση προς τους δημοσιογράφους: «Το καινούργιο μου μυθιστόρημα δεν έχει σχέση με τον εκσυγχρονισμό. Μιλάει για την κρίση της μέσης ηλικίας που μπορεί να αγγίξει κάθε 50άρη, μιλάει για την κρίση στις σχέσεις των ώριμων αντρών με το άλλο φύλο, και θέτει πολιτικά ζητήματα ήθους και ευθύνης, κάτι που αφορά τόσο τους μπλε ή τους πράσινους όσο και τους κόκκινους. Θα ήταν λάθος, λοιπόν, να το προσεγγίσει κανείς από το πρίσμα μιας συγκεκριμένης κοινωνικοπολιτικής ομάδας».

Παρ΄ όλα αυτά, δεν είναι καθόλου λάθος να αναζητήσει κανείς πολιτικές αιχμές και σε τούτο, το πέμπτο, λογοτεχνικό του έργο που μόλις κυκλοφόρησε από τον Κέδρο με τίτλο «Μια ζωή, δυο ζωές». Από το 1998 που μπήκε (με αναπάντεχη επιτυχία) στα χωράφια της λογοτεχνίας, ο Θέμελης προσπάθησε και κατάφερε να κρατήσει διακριτές τις ιδιότητες του πολιτικού και του συγγραφέα«δεν ήθελα το ένα σκάφος να υπηρετεί το άλλο». Δεν έπαψε όμως να λειτουργεί και με τις δύο του ταυτότητες ως ανήσυχος πολίτης. Είναι χαρακτηριστικό το όνομα που δίνει στον καινούργιο κεντρικό ήρωά του: Οδυσσέας Πολίτης. «Διότι ζει την περιπέτεια της αναζήτησης αλλά και λειτουργεί μέσα στην κοινωνία με ενσυνείδητες επιλογές ήθους και ευθύνης».

Είναι αλήθεια, λοιπόν, ότι από την προσπάθεια να αναβιώσει την αστική κοινωνία του 19ου αιώνα που τον απασχολούσε ώς τώρα στα «ιστορικά» μυθιστορήματά του, ο Θέμελης έκανε ένα άλμα για να εστιάσει σ΄ ένα υπαρξιακό και εξατομικευμένο ζήτημα του ήρωά του. Όμως η ματιά των κεντρικών χαρακτήρων του βιβλίου του στα πράγματα δεν είναι καθόλου τυχαία και έχει σαφή πολιτική διάσταση: ο Οδυσσέας Πολίτης συζητά με τον καλύτερο φίλο του για τις φωτισμένες δυνάμεις στους χώρους τόσο των σοσιαλιστών όσο και των φιλελεύθερων αστών, οι οποίες δεν κατάφεραν να γίνουν mainstream και δεν τις ακολούθησε η κοινωνία.

«Απογοητεύθηκαν οι προοδευτικές μειοψηφίες ένθεν και ένθεν, και τώρα δυσπιστούν για το αύριο και για μια νέα ευκαιρία», παρατηρούσε χθες ο συγγραφέας. Ο Οδυσσέας του, ωστόσο, θα βρει τελικά τη λύση και θα εγκαταλείψει την εσωστρέφεια για να ξαναβγεί στην κοινωνία και να δράσει. Αλλά υπό νέους όρους. Έξω από ισοπεδωτικά σχήματα, ταμπέλες και καλούπια τόσο στην προσωπική όσο και στη συλλογική ζωή του. Δεν είναι τυχαίο για μια ακόμα φορά ότι ο Θέμελης βάζει στο στόμα του την εξής φράση: «Έλληνες είμαστε όλοι μας, ίσως, αλλά ο καθένας μας είναι και διαφορετικός». Όπως θέλησε να διευκρινίσει, «ο ήρωάς μου αμφισβητεί την ομοιογένεια της ελληνικής κοινωνίας και μάχεται μέχρι το τέλος για την αυτοτέλεια και την ιδιαιτερότητα της δικής του προσωπικότητας».

ΙΝFΟ

Ο Νίκος Θέμελης εμφανίστηκε στα γράμματα το 1998 και τα τέσσερα πρώτα μυθιστορήματά του, «Αναζήτηση», «Ανατροπή», «Αναλαμπή», «Για μια συντροφιά ανάμεσά μας»- όλα από τον Κέδρο-, έχουν πουλήσει έως τώρα 490.000 αντίτυπα. Το «Μια ζωή, δυο ζωές» είναι το πρώτο του που διαδραματίζεται στο σήμερα.

«Δεν αρκεί πια η καριέρα»

Στην «Αναζήτηση», το πρώτο μυθιστόρημα του Θέμελη, που έχει πουλήσει 170.000

αντίτυπα, κεντρικός χαρακτήρας ήταν ο παππούς του που έζησε μια περιπετειώδη ζωή αλλά δεν γνώρισε υπαρξιακή κρίση μέσης ηλικίας. Στο «Μια ζωή, δυο ζωές», είναι ένας καλλιεργημένος και αναγνωρισμένος πολιτικός επιστήμονας που έχει καταφέρει να αγγίξει τους βασικούς του στόχους. Γιατί λοιπόν αυτός να υποκύψει στην κρίση; «Νομίζω ότι είναι μια αναπόφευκτη δοκιμασία στο μέτρο που η κοινωνία αρχίζει να γίνεται όλο και πιο ανταγωνιστική. Αυτό το φαινόμενο συνοδεύεται τις δυο τελευταίες δεκαετίες από μια αβεβαιότητα και μια κινητικότητα που σπρώχνει τους ανθρώπους να θέλουν στην ωριμότητά τους να κάνουν “και κάτι άλλο”. Να μην αρκούνται στο ιδεώδες της καριέρας (που αντικατέστησε τα άλλα ιδεώδη, λ.χ. της επαναστατικότητας). Και, φυσικά, όλη αυτή η αποσταθεροποίηση φέρνει και την κρίση με το άλλο φύλο.

Κάποιοι στρέφονται στις Μολδαβές. Ο ήρωάς μου διασταυρώνεται με τρεις γυναίκες: τη γυναίκα του, μια νεαρή συνάδελφο και την έφηβη κόρη τού φίλου του. Αυτό που με ενδιαφέρει όμως, τελικά, δεν είναι αν θα ευοδωθούν ή όχι οι επιθυμίες του, αλλά με τι μέσα και με ποια μυαλά θα διαχειριστεί την κρίση του».

Πέρασε άραγε τέτοια κρίση ο Νίκος Θέμελης; Όπως παραδέχτηκε ο ίδιος χθες, «από το DΝΑ μου ή την παιδεία μου, κάθε 20ετία με προβλημάτιζε το τι κάνω και αν κάνω το σωστό κ.ο.κ.». Και δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι «στα 50 μου άρχισα να μουντζουρώνω χαρτιά…» Μέχρι τότε ζωγράφιζε, «από μικρός, αυτή ήταν η φυγή μου σε άλλους κόσμους», οι πίνακές του μάλιστα κοσμούν τα εξώφυλλα των βιβλίων του. «Το σάλτο λοιπόν υπήρχε από νωρίς».