και συγγραφείς ουραγκοτάγκοι

ΤΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΚΑΙ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ
ΕΧΟΥΝ ΚΑΤΙ ΚΟΙΝΟ. ΣΥΝΗΘΩΣ ΚΑΝΕΙΣ,
ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΟΥΣ,
ΔΕΝ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΠΟΙΟ ΑΚΡΙΒΩΣ ΕΙΝΑΙ
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΚΑΝΕΙΣ, ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ
ΤΟΥΣ ΑΜΕΣΑ ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΟΥΣ, ΔΕΝ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΙ
ΤΗΝ ΑΙΤΙΑ ΤΟΥ ΕΚΝΕΥΡΙΣΜΟΥ
ΠΟΥ ΞΕΣΠΑΕΙ ΚΑΘΕ ΤΟΣΟ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΚΑΠΟΙΑ
ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Ή ΚΑΠΟΙΑ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ
ΠΟΥ ΣΤΟΥΣ ΠΟΛΛΟΥΣ ΜΟΙΑΖΕΙ ΑΘΩΑ,
ΣΧΕΔΟΝ ΑΔΙΑΦΟΡΗ
Ηπεριρρέουσα πλήξη που σέρνεται από κοκτέιλ σε κοκτέιλ και από εισήγηση σε εισήγηση, νομίζω ότι δίνουν με σχετική ακρίβεια το χαρακτηριστικό γνώρισμα ενός αθεράπευτου μικρόκοσμου, ο οποίος δεν θα μπορέσει ποτέ να ξεφύγει από τα όριά του.

Ενδεχομένως και να μη θέλει να ξεφύγει, αφού τα συνέδρια έχουν- εκτός των άλλων- και θεραπευτικές ιδιότητες. Δύο ή τρεις τέτοιες συναντήσεις τον χρόνο, τονώνουν αν μη τι άλλο την αυτοπεποίθηση ακόμη και του πιο ασήμαντου ερευνητή.

Υπάρχει βέβαια και μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στα λογοτεχνικά και τα μαθηματικά συνέδρια. Αυτή εντοπίζεται στο γεγονός ότι ενώ οι σύνεδροι που επανδρώνουν τα πρώτα έχουν συνειδητοποιήσει πως, ό,τι κι αν αποφασίσουν και ό,τι κι αν εισηγηθούν, τίποτε δεν πρόκειται να αλλάξει στην επιφάνεια του πλανήτη Γη, οι δεύτεροι έχουν ακόμη την ψευδαίσθηση πως θα επηρεάσουν την πορεία των πραγμάτων τόσο καταλυτικά ώστε να αξίζει κανείς να σκοτώσει για έναν μαθηματικό τύπο.

Αυτού του τύπου οι ψευδαισθήσεις θεωρούνται σχεδόν κακόγουστες στους κύκλους των συνέδρων οι οποίοι τόσο περισσότερο κύρος κερδίζουν όσο περισσότερο μπλαζεδισμό επιδεικνύουν.

Ένας καλός τρόφιμος των συνεδρίων ξέρει πως δεν χρειάζεται να ανεβάζει την πίεσή του για ζητήματα που ούτως ή άλλως δεν αφορούν κανέναν εκτός από τους ομοίους του. Είναι και το μόνο που τον σώζει εδώ που τα λέμε.

Συναντήσεις
Όλα αυτά για να προετοιμάσω όποιον αποφασίσει να διαβάσει το « Ο Μπόρχες και οι αιώνιοι ουραγκοτάγκοι »: όλη η υπόθεση του έργου εκτυλίσσεται στο Μπουένος Άιρες κατά τη διάρκεια ενός συνεδρίου για τον Έντγκαρ Άλαν Πόου που οργανώνει η Ιsrafel Society, διεθνής εταιρεία μελέτης του Ποουισμού.

Μόνο που εδώ συμβαίνουν διάφορα ομολογουμένως περίεργα πράγματα. Πρώτον, η συνοδός που υποδέχεται τον σύνεδρο- αφηγητή στο αεροδρόμιο, εκτός του ότι είναι νόστιμη τον αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη τρυφερότητακάτι που εκ πείρας ξέρω ότι είναι τόσο σπάνιο όσο να καθίσει στην διπλανή σου θέση στο αεροπλάνο η ωραία γυναίκα που ήταν μπροστά σου στην ουρά της επιβίβασης. Δεύτερον, κατά τη διάρκεια του εναρκτήριου κοκτέιλ ένας Γιαπωνέζος σύνεδρος σωριάζεται στο πάτωμα – δύο ή τρεις φορές, δεν έχει τόση σημασίακαι τρίτον και κυριότερο, την πρώτη κιόλας νύχτα βρίσκεται δολοφονημένος στο δωμάτιο του ξενοδοχείου όπου διαμένει ο κύριος Ρότπκοφ, Γερμανός μελετητής του Πόου ο οποίος κατοικεί στο Μεξικό.

Δεν είναι τα μόνα αξιοσημείωτα. Διότι το πλέον αξιοσημείωτο όλων είναι ότι ο ίδιος ο αφηγητής, ο οποίος διαμένει στη Βραζιλία, όταν φτάνει στο Μπουένος Άιρες έχει ανοιχτούς λογαριασμούς- με ποιον άραγε; Ναι, το βρήκατε. Με τον ίδιο τον Μπόρχες. Στοιχειώδες Γουότσον. Έπρεπε να το έχεις ήδη καταλάβει, αγαπητέ αναγνώστη. Στο εντελώς λογοτεχνικό μας περιβάλλον το άθροισμα Έντγκαρ Άλαν Πόου και Μπουένος Άιρες δίνει Μπόρχες, με ή χωρίς φόνο.

Αυτός, λοιπόν, ο αφηγητής σε νεαρή ηλικία είχε μεταφράσει ένα διήγημα του Μπόρχες στα πορτογαλικά- αυτή ήταν η δουλειά του- διορθώνοντας το τέλος του, γεγονός που το αντελήφθη ο συγγραφέας, ο οποίος και του έκοψε την καλημέρα. Ο φόνος του μελετητή γίνεται η αφορμή να συναντηθούν όσο κι αν ο Μπόρχες, ως πεισμωμένος γεροντοκόρος που υπήρξε, κάνει ότι δεν τον ξέρει και δεν τον αναγνωρίζει. Θίασος σκιών
Έχουμε φτάσει αισίως στην καρδιά της αφήγησης, στα κεντρικά όργανα της ιστορίας, όπου ο Μπόρχες και ο αφηγητής προσπαθούν να εξιχνιάσουν τον φόνο. Με τον τρόπο τους εννοείται. Με την καταιγιστική παράθεση λογοτεχνικών αναφορών εννοείται. Και με διάφορα άλλα «εννοείται» εντελώς αναμενόμενα, δεδομένου ότι δεν πρέπει να ξεχνάμε ούτε στιγμή πως πρόκειται για τον Μπόρχες, τον Πόου και το Μπουένος Άιρες Με συλλογιστική που θυμίζει Κόναν Ντόιλ, παρελαύνουν- όχι απαραιτήτως με την σειρά που εμφανίζονται εδώ- τρία τραπουλόχαρτα, ορισμένα γράμματα της αλφαβήτου, όπως το Χι και το Όμικρον με τους δυνατούς συμβολισμούς τους, ο φαραώ Ακενατόν, ο αστρολόγος της Ελισάβετ Α΄ Τζον Ντι, ο Λάβκραφτ, η ινδιάνικη φυλή των Τσερόκι- η μόνη που διέθετε συλλαβικό αλφάβητο, η σχετική προβληματική των Γνωστικών καθώς και το Απόκρυφο Βιβλίο του Σύμπαντος και ο αιώνιος Ουραγκοτάγκος ο οποίος έχει γράψει όλα τα βιβλία του κόσμου.

Παραλείπω αρκετούς χαρακτήρες από τον θίασο των σκιών που περιφέρεται στις σελίδες του βιβλίου, όμως αν επιθυμούσα να τους καταγράψω όλους θα έπρεπε να ξαναγράψω το βιβλίο, κάτι το οποίο με τίποτε δεν επιθυμώ. Φτάνει που το διάβασα. Και είναι η αλήθεια πως δεν θα το είχα διαβάσει αν στη μαρκίζα δεν φιγουράριζε πρώτο και καλύτερο το όνομα του Μπόρχες, ενός από τους πιο σημαντικούς και πιο παρεξηγημένους συγγραφείς του 20ού αιώνα.

Σημαντικός διότι δημιούργησε μια λογοτεχνία που με την ιδιοσυγκρασία της παράγει έναν τρόπο σκέψης ο οποίος, επειδή ακριβώς είναι συνυφασμένος με μια τόσο έντονη ιδιοσυγκρασία, δεν μπορεί να φτιάξει επιγόνους, παρά μόνον μιμητές.

Εν ολίγοις: ανάγνωσμα για τροφίμους λογοτεχνικών συνεδρίων που προσφέρεται ως ενημερωτικό υλικό στους μυημένους στην μπορχεσιανή σέχτα. Σε κάνει να νοσταλγείς τις μεγάλες στιγμές της έκρηξης της λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας και να φιλοσοφείς στωικά για το εφήμερο των φαινομένων του κόσμου τούτου.

Luis Fernando Verissimo

Ο ΜΠΟΡΧΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΙΩΝΙΟΙ ΟΥΡΑΓΚΟΤΑΓΚΟΙ

ΜΤΦ. ΑΠΟ ΤΑ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΚΑ:
ΚΡΙΤΩΝ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΕΚΔ. ΑΓΡΑ, 2007