Αναμνήσεις από Καμύ και Τσίρκα

Πόσο μου θύμισε όλη αυτή η ιστορία τον Καμύ που αναρωτιόταν με ποιο δικαίωμα μπορείς να θυσιάσεις μια ανθρώπινη ζωή για να οικοδομήσεις ένα ιστορικό μέλλον το οποίο, από την ίδια του την φύση, την καταργεί. Και πόσο μου θύμισε εκείνο το Ανθρωπάκι στις Ακυβέρνητες Πολιτείες του Τσίρκα, το οποίο ο μεγάλος συγγραφέας μας το ξεπλένει στο συνειδησιακό πλυντήριο του ήρωά του του Μάνου, του ιδεολόγου που θα θυσιαστεί;

Ο Τσίρκας αρνιόταν- ή δεν μπορούσε να δει- ότι το Ανθρωπάκι ήταν το σχήμα και η ιδεολογία του Μάνου του ήταν το πρόσχημα. Σήμερα όμως κανείς δεν μπορεί να ισχυρισθεί ότι δεν γνωρίζει, όπως και κανείς δεν δικαιούται να ομολογήσει ότι δεν αντέχει να γνωρίζει.

Προς Θεού. Δεν υποστηρίζω ότι ο κόσμος μας έγινε καλύτερος μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου. Ούτε ισχυρίζομαι ότι ο υπαρκτός σοσιαλισμός έφερε τον ολοκληρωτισμό στον παράδεισο του άκρως δημοκρατικού μας κόσμου. Κάθε εποχή παράγει τα δικά της ηθικά διλήμματα και όσο έχει την δυνατότητα να τα παράγει τόσο πιο βιώσιμος είναι ο κόσμος που καλλιεργεί.

Το πρόβλημα αρχίζει και εμφανίζεται από τη στιγμή που κάποιοι καταφέρνουν να επιβάλουν την αθωότητά τους, που κάποιοι πιστεύουν πως έχουν λύσει τα ηθικά τους διλήμματα, από τη στιγμή που κάποιοι πιστεύουν πως ο Θεός ή η Ιστορία είναι με το μέρος τους και ότι ως εκ τούτου, δικαιούνται να επενδύουν την ανθρώπινη ποταπότητά τους με το πρόσχημα της αλήθειας της οποίας είναι αποκλειστικοί μέτοχοι. Πόση υποκρισία απαιτείται; Τόση όση διαθέτουμε όλοι μας. Μήπως εντέλει το ψυχρό βλέμμα του πράκτορα της Στάζι που, χωρίς να αλλάξει έκφραση σκοντάφτει πάνω στην πιο στοιχειώδη ανθρωπιά, δεν είναι το «ντοκουμέντο» μιας εποχής που πέρασε ήδη στην Ιστορία αλλά το ιχνογράφημα μιας συνειδησιακής κρίσης που τη ζούμε όλοι μέσα μας; Η αναζήτηση μιας ηθικής προσωπικής ευθύνης που μπορεί να ξεγλιστρήσει από τα προσχήματα της Ιστορίας;

«Ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο», θα μου πείτε. Και τόσο παλιό όσο οι λέξεις της γλώσσας που μιλάμε.