Οι δικοί μας άλλοι

ΑΝΑΡΩΤΙΕΜΑΙ ΓΙΑΤΙ ΣΥΓΚΙΝΗΣΕ ΤΟΣΟ ΠΟΛΥ
ΤΟ ΨΥΧΡΟ ΒΛΕΜΜΑ ΤΟΥ ΠΡΑΚΤΟΡΑ ΤΗΣ
ΣΤΑΖΙ ΠΟΥ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΙ ΣΤΙΣ «ΖΩΕΣ ΤΩΝ
ΑΛΛΩΝ». ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΔΕΞΙΟΤΗΤΑ Ή ΜΗΠΩΣ
ΚΑΤΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΤΕΡΟ ΠΟΥ ΞΕΦΕΥΓΕΙ
ΑΠΟ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΟΠΟΙΑΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ
ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ;
Σίγουρα δεν μας εντυπωσίασε με τον εκφραστικό πλούτο της υπαρξιακής του μεταμόρφωσης. Ένα ανθρωπάκι ήταν όταν ξεκίνησε- σαν εκείνον τον ήρωα του Τσίρκα στο πιο γερμανικό- κι ένα ανθρωπάκι που μοιράζει προσπέκτους από πόρτα σε πόρτα καταλήγει. Η ανθρωπιστική υπεραξία που έχει παραγάγει εν τω μεταξύ δεν διεκδικεί καμιά περγαμηνή κοινωνικής διάκρισης. Μια απέραντη μοναξιά από την αρχή ώς το τέλος. Στερεότυπη και η σχέση του με τις γυναίκες. Ερωτικά στερημένος, ρίχνεται στην φαντασιακή αγκαλιά της πρωταγωνίστριας ηθοποιού την οποίαν παρακολουθεί και, ως άλλος Σιρανό ντε Μπερζεράκ, εξομολογείται, χωρίς να αποκαλυφθεί, τον έρωτά του στην Ρωξάνη του. Η μύτη του είναι η ιδιότητά του, τα ποιήματά του οι παραποιημένες αναφορές του.

Όσο για τον θίασο των αντιφρονούντων που τον περιβάλλει, ούτε κι αυτός μπορώ να πω πως με εντυπωσιάζει με την εκφραστική του οξυδέρκεια. Δυστυχώς, οι αντιφρονούντες που ξεπήδησαν από τα ερείπια του υπαρκτού σοσιαλισμού δεν έχουν καταφέρει να αρθρώσουν έναν λόγο ο οποίος να ξεφεύγει κάπως από τα όρια της πολιτικής καταγγελίας του ολοκληρωτισμού. Μοιάζουν με οργανισμούς που κινδυνεύουν να πεθάνουν από αδιαφορία όταν εκλείψουν οι συνθήκες που τους επέτρεψαν να αναπτυχθούν.

Σ΄ αυτό το γκρίζο βλέμμα του πράκτορα της Στάζι συμβαίνει κάτι παραπάνω. Κάτι το οποίο σίγουρα δεν διεκδικεί περγαμηνές πρωτοτυπίας, πλην όμως καταφέρνει να συνθέσει μια συμπτωματολογία η οποία γκρεμίζει και το τελευταίο προπύργιο της κομμουνιστικής ιδεολογίας, την ηθική δικαίωση της πλάνης.

Εξηγούμαι. Όταν, έπειτα από την κατάρρευση των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού, ξεκίνησε η μακρόσυρτη υπαρξιακή κρίση των υποστηρικτών τους, το μόνο συνειδησιακό βάλσαμο που τους είχε απομείνει στηριζόταν στο τεκμήριο της πλάνης. Πέσαμε έξω, όχι γιατί ενστερνιστήκαμε αυτήν την ιδεολογία. Πέσαμε έξω γιατί αυτοί που κλήθηκαν να την εφαρμόσουν έπεσαν έξω, δεν την εφάρμοσαν σωστά. Κι αυτοί έπεσαν έξω είτε γιατί δεν την κατάλαβαν όπως έπρεπε να

Τι καλύτερη μεταφορά για την Ιστορία απ΄ αυτόν τον υπόγειο θάλαμο που καταγράφει, μες στη σιωπή, την ασήμαντη καθημερινότητα;

την καταλάβουν είτε γιατί δεν τους το επέτρεψαν οι συνθήκες. Άλλοτε ήταν ανώριμοι και άλλοτε υπερώριμοι- ως συνήθως, στην ιδεολογική προσέγγιση της πραγματικότητας οι συνθήκες φταίνε.

Αναγνωρίζουμε ότι τα καθεστώτα τους ήταν ολοκληρωτικά, αναγνωρίζουμε τα γκουλάγκ, είμαστε έτοιμοι να αναγνωρίσουμε και τα εγκλήματα, πλην όμως οφείλουμε να μην παραγνωρίσουμε το γεγονός ότι η πλάνη τους οφειλόταν στην ιδεολογική τους ακεραιότητα. Υπήρξαν λίγο πιο άκαμπτοι από ό,τι χρειαζόταν. Η ακαμψία τους πάντως δεν επηρεάζει σε τίποτε την αξία της ιδεολογίας τους.

Τα συμπεράσματα βγαίνουν μάλλον αβίαστα. Η πτώση του τείχους του Βερολίνου δεν σηματοδοτεί τίποτε άλλο, από μια παρακαμπτήριο που αναγκάστηκε να πάρει η Ιστορία λόγω δημοσίων έργων στην περιοχή. Θα έρθει μια μέρα που η Ιστορία θα ξαναβρεί την ευθύγραμμη πορεία της και τότε η ιδεολογία θα αναβαπτισθεί στη νέα πραγματικότητα, λιγότερο άκαμπτη παρά ποτέ αφού θα έχει βαπτισθεί στις νέες συνθήκες.

Αυτά εννοούνται για όσους ιδεολόγους αντελήφθησαν την πτώση του Βερολίνου. Δεν ισχύει για τους κομμουνιστές της καθ΄ ημάς Ανατολής οι οποίοι δεν την αναγνωρίζουν. Και καλά κάνουν. Έτσι έχουν τουλάχιστον την ησυχία τους.

Αυτό ακριβώς το τεκμήριο της ιδεολογικής αθωότητας το ανατρέπει, δυστυχώς ή ευτυχώς, το ψυχρό βλέμμα του πράκτορα της Στάζι. Διότι εκεί καταγράφεται η πανωλεθρία όχι των ανθρώπων που εφάρμοσαν την ιδεολογία, αλλά της ίδιας της ιδεολογίας. Εκεί καταγράφεται η λογική ανατροπή της συνάρτησης.

Η ιδεολογία του καθεστώτος δεν είναι πλέον το σχήμα μέσα στο οποίο λειτουργούν, προσχηματικά, οι πάσης φύσεως ανθρώπινες ποταπότητες.

Είναι αυτές οι ποταπότητες που φτιάχνουν το σχήμα του ολοκληρωτισμού και χρησιμοποιούν ως πρόσχημα την ιδεολογία.

Εxit η Ιστορία για να δώσει τη θέση της σε μία ανθρωπότητα η οποία, επειδή ακριβώς έχει πάρει το δικαίωμα να δρα εν ονόματι της Ιστορίας, να εμφανίζεται δηλαδή ως αποκλειστικός μέτοχος της αλήθειας, δεν έχει πλέον κανέναν λόγο να αντιμετωπίσει τα διλήμματα της εντελώς ανθρώπινης ηθικής της. Τι καλύτερη μεταφορά για την Ιστορία απ΄ αυτόν τον υπόγειο θάλαμο που καταγράφει, μες στη σιωπή, την ασήμαντη καθημερινότητα;