Χάρτινη πατσαβούρα  

Θα μου πείτε, τι σημασία έχει αν η Σπάρτη είναι Sparta, ο Λεωνίδας Λεονάιντας, ο Ξέρξης Ζέρξης και οι Θερμοπύλες Ηot Gates; Ουδεμία. Μόνο τον Παπαθεμελή η τόση ιστορική ακρίβεια ενδιαφέρει. Σημασία έχει η αισθητική και ιδεολογική ουσία. Και αυτή είναι μία.
Χάρτινη, χιτλερική πατσαβούρα!

Καλώς τους. Όχι μόνο τους «300» αλλά και τους άλλους τόσους. Με επικεφαλής τον Φρανκ Μίλερ και την Λιν Βάρλεϊ του ομότιτλου εικονογραφημένου κόμικς και τον Ζακ Σνάιντερ τον σκηνοθέτη. Οι οποίοι φορτώνουν στις πόλεις-κράτη της Αρχαίας Ελλάδας, τον Ράμπο, τον Σβαρτσενέγκερ, τον Χίτλερ και το «Law and order» του σημερινού πλανητάρχη. Έτσι από πλάκα, από διαστροφή, από εντεταλμένη υπηρεσία. Αδιάφορο τι από όλα είναι. Το αποτέλεσμα ενδιαφέρει και ύστερα, πολύ ύστερα η αιτία.

Και το αποτέλεσμα είναι τόσο χάρτινο, τόσο έωλο, τόσο αντιδραστικό και στρατοκρατικό, όσο η αρία φυλή του Γκέμπελς και οι ισχυρισμοί του Μπους για χημικά όπλα μαζικής καταστροφής στη Βαγδάτη. Αγαπητοί μου, οι τύποι φαίνεται να θεοποιούν τον Λεωνίδα αλλά στην πραγματικότητα, πλαγίως αναφέρονται στην Τεχεράνη. Ως εξής. Η χθεσινή Περσία είναι το σημερινό Ιράν. Επομένως αιμοσταγείς, κανίβαλοι, υπανάπτυκτοι, τρομοκράτες, ζόμπι, άθλιοι και βρικόλακες οι Πέρσες, δηλαδή οι Ιρανοί πολιτικοί, πολίτες και φαντάροι. Θα μου πείτε, μα ήταν κατακτητές και η Περσία αυτοκρατορία. Ωραία. Και οι Σπαρτιάτες που πλακώνονταν με τους Αθηναίους, οι Αθηναίοι με τους Θηβαίους, οι Θηβαίοι με τους Σπαρτιάτες και οι Μακεδόνες με όλους τι ήταν; Φιλάνθρωπες κυρίες; Και ο Ιούλιος Καίσαρ, ο Μεγαλέξανδρος; Μπας και ήταν ζωντανές, μετακινούμενες, πολιτιστικές πρωτεύουσες του κόσμου και κανείς μέχρι σήμερα δεν το πήρε χαμπάρι;

Πάμε τώρα στους τριακόσιους της Sparta. Αν και εξωτερικά περιγράφουν ένα από τα πιο ηρωικά κεφάλαια της αρχαίας, ελληνικής, ιστορίας, στην πραγματικότητα αναφέρονται στην υστερία εναντίον της «διεθνούς τρομοκρατίας» και στο σύνθημα του Λευκού Οίκου «Law and order», ο νόμος και η τάξη του πλανητάρχη. Έτσι φορτώνουν στους Σπαρτιάτες, το ιδεολόγημα του Ράμσφελντ. Φορτώνουν ακόμα και στη σωματική διάπλαση των μαχητών, τους μυς του Ράμπο και του Εξολοθρευτή. Φορτώνουν στους τριακόσιους, κάθε ίχνος από τα χαρακτηριστικά της αρίας φυλής. Φορτώνουν στον Λεονάιντας το φρόνημα ενός Αμερικανού στρατηγού στη Βαγδάτη. Φορτώνουν στους Πέρσες όλα τα τέρατα που επινόησε η λογοτεχνία και η οθόνη, από τα ζόμπι μέχρι τον Χαλκ και τους Άλιεν που καταβροχθίζουν ανθρώπινη σάρκα με το καλημέρα. Φορτώνουν και στην Αθήνα, δηλαδή τη σημερινή Ευρώπη, την παρακμιακή ευημερία. Έτσι το μήνυμα ελήφθη. Αφού οι Αθηναίοι είναι ομοφυλόφιλοι και διεστραμμένοι, ε τότε μόνο οι Σπαρτιάτες, δηλαδή οι Αμερικανοί, είναι άντρες αληθινοί.

Μην ακούω βλακείες. Η Ιστορία της ανθρωπότητας κολυμπάει σε ωκεαΠέμπτη νούς αίματος και αναπτύχθηκε βαδίζοντας ανά τους αιώνες σε δισεκατομμύρια χιλιόμετρα καυτής άμμου. Και ο έσχατος απόφοιτος Ιστορίας γνωρίζει ότι η αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών ήταν ένας από τους μεγάλους, αρχαίους φάρους προόδου και πολιτισμού και πως αρκετοί από τους μεγάλους βασιλείς, μεταξύ των οποίων ο Δαρείος και ο Ξέρξης, ήταν κυβερνήτες σοφοί. Το ξέρουν αλλά πώς αλλιώς θα χαϊδέψουν τα ρατσιστικά αντανακλαστικά των λευκών μαζών, Ευρωπαίων και Αμερικανών; Με την Ιστορία; Σας γελάσανε. Με καλοφτιαγμένη, ηλεκτρονική, χιτλερική πατσαβούρα. Τώρα αν κάποιος

«300»

Πρώτον, δεν είναι ταινία αλλά Μίκι

Μάους

Δεύτερον, δεν είναι ερμηνεία αλλά κραυγή α-ου Τρίτον, δεν είναι Σπαρτιάτες αλλά

Ράμπο

Και τέταρτον, δεν είναι Ιστορία αλλά ρατσιστική χαλκομανία

ΒΑΘΜΟΙ=0

(πτυελοδοχείο του πλανητάρχη)

θεατής πιστεύει ότι το σημερινό ισοδύναμο του Λεωνίδα είναι ο Μπους, της Σπάρτης η Ουάσιγκτον και οι Θερμοπύλες είναι πάνω κάτω το ίδιο με τα γιούρια στη Βαγδάτη, ε τότε σηκώνω τα χέρια ψηλά και λέω: Χαϊβάνια άντε γεια!

Με δυο λόγια: Ο Λεονάιντας (Τζέραρντ Μπάτλερ) εγκαταλείπει πίσω στην Sparta την γυναίκα του Γκόργκο και παρέα με τριακόσιους ευσταλείς Ράμπο και με σύνθημα Law and order, κλείνουν τα στενά των Ηot Gates και μέχρι να δείξει ο Εφιάλτης τον δρόμο στον κανίβαλο Ζέρξη, σκοτώνουν χιλιάδες Πέρσες ζόμπι, δημιουργώντας πανύψηλα τείχη από νεκρά πτώματα βάρβαρων Περσών!


Μπροστά η μορφή, πίσω το περιεχόμενο «Red road»: από τα σκουπίδια στην οικογένεια

Σημεία των καιρών. Σκοτεινή, ιδρωμένη, «βρώμικη» και προχωρημένη η αισθητική της Βρετανίδας Αντρέα Άρνολντ του «Red road». Όπισθεν ολοταχώς το περιεχόμενο της υπαρξιακής, κοινωνικής της ιστορίας. Προοδευτικό το ύφος, νεο-συντηρητική η γραμμή. Περίπου σαν τους λόγους του Καραμανλή!

Εξαιρετικά ταλαντούχα η πρωτοεμφανιζόμενη από τη «ζωντανή» και ανήσυχη σχολή της Σκωτίας. Πολλές οι αρετές της. Βλέπει μέσα από τον φακό της. Μέγιστο προσόν. Αφηγείται με τους όγκους των κτιρίων, με τις σκιές των περαστικών, με τα σκουπίδια των πεζοδρομίων, με τον λερωμένο κίτρινο φωτισμό των δρόμων. Οι ροκανισμένες ψυχές των ηρώων της, ευθεία αντανάκλαση της πόλης της. Το «Red road» δεν είναι απλά η ιστορία μιας γκρεμισμένης γυναίκας. Είναι ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης άδειων, ανθρώπινων μηχανών. Και δεν είναι μόνο αυτό. Δεύτερη αρετή, το δόλωμα του θρίλερ και η αγκίστρωση του θεατή. Το σασπένς οργανικά κολλημένο στη σάρκα του σεναρίου. Η ηρωίδα της (Κέιτ Ντίκι) είναι το μάτι του Μεγάλου Αδελφού. Δηλαδή παρακολουθεί ό,τι περίεργο και ασύμμετρο καταγράφουν οι κάμερες των δρόμων και στη συνέχεια το αναφέρει στην αστυνομία. Είναι ο ενδιάμεσος κρίκος ανάμεσα στις μηχανές και την προστασία. Είναι ο κρυμμένος, αόρατος μπανιστιρτζής και μπάτσος της ιδιωτικής, προσωπικής μας ζωής. Βλέπει, παρακολουθεί,

«Red road»

Υποδειγματική αισθητική Συντηρητική λογική

ΒΑΘΜΟΙ=6 1/2

(ναι μεν αλλά)

καταγράφει τους πάντες μέσα στην σιωπή. Άρα είναι η προέκταση του Τζίμι Στιούαρτ από τον «Σιωπηλό μάρτυρα» (Rear window) του Χίτσκοκ. Δηλαδή είναι μια ταινία μέσα σε μια άλλη ταινία. Σπουδαίο αυτό.

Τρίτη αρετή οι επιδέξιοι χειρισμοί. Τόσο με τις ερμηνείες όσο και με τον φακό που κινείται σαν ζωντανή μηχανή. Ο τρίτος, αόρατος άνθρωπος που αρπάζει την ανάσα του θεατή. Ιn short που θα λέγανε και στην Αγγλία, η Άρνολντ έχει πλήρως αφομοιώσει τόσο το σκοτεινό, το απροσδιόριστο, το μοιραίο και τυχαίο του Κριστόφ Κισλόφσκι, όσο και την κινησιολογία των κινηματογραφικών μηχανών του Λαρς φον Τρίερ και της Δανίας. Η ταινία της πρέπει να παραδίδεται σαν μάθημα σε αρκετούς Έλληνες σκηνοθέτες ως υπόδειγμα σύγχρονης οπτικής. Με δύο κεντρικά πρόσωπα, μερικά μόνιτορ που αναμεταδίδουν εικόνες από υπαίθριες κάμερες, με άδειους δρόμους και δύο τρία άθλια δωμάτια, καταφέρνει να συγκροτήσει ολοκληρωμένη, προσωπική, γραφή. Έτσι με τόσα λίγα κατάφερε να κερδίσει μια θέση στο διαγωνιστικό πρόγραμμα του περσινού φεστιβάλ Καννών και να φύγει με το βραβείο της επιτροπής. Καταλάβατε κύριε Παπαλιέ μου;

Δύο τα «αλλά» που βάζουν εμπόδια ανάμεσα σε εμένα και την Άρνολντ. Από τη μια δικαιώνει την εκδικητική μανία της ηρωίδας της και από την άλλη απενοχοποιεί τους μηχανισμούς παρακολούθησης και της παραβίασης των προσωπικών δεδομένων. Σαν να λέει ότι ο Μεγάλος Αδελφός αποτελεί μέγιστη προσφορά προς τους πολίτες μιας οργανωμένης κοινωνίας. Σ΄ αυτό το κρίσιμο σημείο συναντάει πρώην αριστερούς, που με τη στάση τους έχουν μετατραπεί σε στέρεα δεκανίκια της νεοσυντηρητικής Δεξιάς!

Με δυο λόγια: Μια μίζερη και πρόωρα γερασμένη θηλυκή ύπαρξη παρακολουθεί και καταγράφει ό,τι περίεργο «βλέπουν» υπαίθριες κάμερες, τοποθετημένες σε κάθε γωνιά της Γλασκώβης. Ώσπου μια μέρα η ρουτίνα ανατρέπεται και κάτι από τα παλιά επανέρχεται. Μια ανδρική σκιά γίνεται στόχος και ψύχωση βαθιά. Μια γυναίκα του νόμου μ΄ ένα σκουπίδι, με κάποιο τρόφιμο των φυλακών. Κάτι φοβερό τους δένει από το σκοτεινό παρελθόν.


Νομίμως εκτελούσαν, δικαίως απαντούσαν

Νομίμως οι εντεταλμένοι Γάλλοι στρατιωτικοί εκτελούσαν Αλγερινούς αντάρτες. Δικαίως εκείνοι τοποθετούσαν βόμβες και τρομοκρατούσαν τους Γάλλους αποικιοκράτες. Το δίκαιο του λαού, το ταμείο του αρχηγού! Κρυστάλλινος ο διαχωρισμός. Διατυπωμένος με ωμό ρεαλισμό από τον ίδιο τον «Συνταγματάρχη» (Μon Colonel) που τον υποδύεται μοναδικά ο Βέλγος Ολιβιέ Γκουρμέ, ο μεγαλύτερος χαμαιλέων του σύγχρονου διεθνούς σινεμά. Από τον εχθρό μαθαίνεις την αλήθεια. Μια ταινία του ταλαντούχου Λοράν Ερμπιέ, επίγονου του Costas Gavras, πάνω σε σενάριο του ίδιου του Γαβρά από σελίδα του γαλλικού Βιετνάμ στην Αλγερία. Επίγονος γιατί το στυλ είναι κομμένο πάνω στις διαστάσεις και το ύφος του πολιτικού θρίλερ και κάπου ακουμπάει στο «Ζ» και τον Γρηγόρη Λαμπράκη.

Δύο οι γραμμές του «Colonel». Δύο και ευκρινείς σαν γάργαρο νεράκι. Η πρώτη γραμμή είναι ο πλήρης ορισμός της στρατοκρατίας. Δηλαδή καταπίεση, βία, βασανιστήρια, εκτελέσεις. Μόνο έτσι πίστευαν οι ανώτεροι αξιωματικοί- οι ίδιοι που συγκρότησαν την παραστρατιωτική οργάνωση ΟΑS, και σχεδίασαν την απόπειρα δολοφονίας του Ντε Γκωλ, όταν ο τελευταίος τους «πρόδωσε», εγκαταλείποντας την Αλγερία- εξασφαλίζεις εσαεί την αποικία. Πλάνη. Απλώς τροφοδότησαν το μίσος, επισπεύδοντας έτσι το τέλος της γαλλικής «αυτοκρατορίας». Η δεύτερη γραμμή προέρχεται από έναν εύθραυστο, σκεπτόμενο υπολοχαγό, ορντινάντσα του συνταγματάρχη, οπαδό μιας οφθαλμαπάτης. Πως δηλαδή η ανεκτικότητα από την μητροπολιτική δημοκρατία είναι αλάνθαστη μέθοδος για την διατήρηση μιας αποικίας. Δηλαδή δικτατορία με ανθρώπινο πρόσωπο. Πλάνη. Απλώς έτσι καθησυχάζεις τη συνείδησή σου, νίβεις τας χείρας σου, εξασφαλίζεις ασυλία στις ενοχές σου. Ο ωμός ρεαλισμός του συνταγματάρχη απεικονίζει την καρδιά του ερέβους. Δράση-αντίδραση. Αποικιοκρατία-ανταρσία. Απόδειξη; Ο φιλελεύθερος υπολοχαγός υποτάσσεται στον ανώτερό του, δηλαδή στην δικτατορία. Απόδειξη; Η λευκή επιταγή που είχε εκχωρήσει το γαλλικό Κοινοβούλιο στον στρατό της Αλγερίας. Απόδειξη; Οι πολιτικοί με τα καθαρά κοστούμια, ο συνταγματάρχης με τα λερωμένα, κόκκινα, χέρια. Σκούπιζε τις βρωμιές τους, καθάριζε τις κοπριές τους. Εγγυητής του μεγαλοϊδεατισμού της Ναπολεόντειας παντοκρατορίας!

Έτσι- επειδή δεν είναι ορατό και έχει σημασία αυτό- η περιπέτεια του υπολοχαγού συνιστά δράμα υπαρξιακό, προσωπικό, ατομικό. Από τη μια συμβιβάζεται,

«Ο συνταγματάρχης»

Αυταρχική εξουσία Ανεκτική γαλλική δημοκρατία Ποια η σωστή γραμμή για τη συντήρηση μιας αποικίας;

ΒΑΘΜΟΙ=6

(επιστροφή στη «Μάχη της Αλγερίας»)

από την άλλη τραμπαλίζεται. Κάπου εκεί προς το τέλος συναντάει το κενό. Στην περίπτωσή του όμως αντανακλάται- κατά τον Γαβρά- το αδιέξοδο της αστικής δημοκρατίας. Η παρουσία όμως του συνταγματάρχη συνιστά δράμα πολιτικό. Από τη μια βασανίζει, εκτελεί αδιακρίτως, από την άλλη οι ακραίες, κτηνώδεις, συμπεριφορές του τροφοδοτούν την ιδεολογία των επαναστατών και ενισχύουν το μίσος των Αλγερινών. Η περίπτωσή του προαναγγέλλει το τέλος κάθε Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και τον τάφο της δικής του δυναστείας!

Τρία τα συμπεράσματα που ορίζουν την αισθητική του «Συνταγματάρχη». Πρώτο η αυθεντική, ασπρόμαυρη ανασύσταση της Αλγερίας του ΄50. Αν σ΄ αυτό συμπεριλάβει κανείς τις αρτιμελείς ερμηνείες, τότε έχει μπροστά του την πλήρη εικόνα της καλλιτεχνικής αρετής του νεαρού Γάλλου σκηνοθέτη. Όμως (δεύτερο) η φλυαρία των διαλόγων και (τρίτο) η κατακερματισμένη και σχεδόν ασύνδετη αφήγηση με τις έγχρωμες σκηνές, όπου μια αξιωματικός ερευνά την «εξαφάνιση» του υπολοχαγού στον παρόντα χρόνο, κατεβάζουν την κλίμακα στο μέγεθος μιας ταινίας σοβαρών προθέσεων, διεισδυτικής, πολιτικής, επεξεργασίας, αλλά μέτριων κινηματογραφικών επιδόσεων. Ναι μεν αλλά!

Με δυο λόγια: Πολιτικό δράμα σε ύφος θρίλερ. Μετά τον φόνο ενός απόστρατου συνταγματάρχη (Ολιβιέ Γκουρμέ) νεαρή αξιωματικός (Σεσίλ Ντε Φρανς) λαμβάνει ανώνυμες επιστολές που αναφέρονται στην περίπτωση ενός «εξαφανισμένου» υπολοχαγού (Ρομπενσόν Στεβενέν), που εργάζονταν στην Αλγερία, υπό τις διαταγές του ίδιου, του δολοφονημένου αξιωματικού. Έτσι και μέσα από τα γράμματα, αρχίζει η ανασύσταση μερικών περιστατικών. Τόσο για τις επιδόσεις του κατοχικού στρατού, όσο και για την σχέση του αυταρχικού συνταγματάρχη με τον φιλελεύθερο υπολοχαγό!


Βίβλος από την Αλβανία

«Εduart». Η πολυβραβευμένη- στη Θεσσαλονίκη- δραματική ιστορία της Αγγελικής Αντωνίου. Το στόρι αληθινό. Νεαρός λαθρομετανάστης διαπράττει στυγνή δολοφονία μια νύχτα στην Αθήνα. Διαφεύγει, επιστρέφει και στην ίδια του την πατρίδα βρίσκεται αποξενωμένος από όνειρα, οικογένεια και προοπτικές. Επειδή όμως καταζητείται για μια παλιότερη ληστεία, συλλαμβάνεται και καταλήγει πίσω από τα σίδερα των φυλακών για πέντε χρόνια. Εκεί και ύστερα από μια αιματηρή συμπλοκή θα διασωθεί από Γερμανό γιατρό και στη συνέχεια από τύψεις και ενοχές θα μετανοήσει και θα εξαγνιστεί. Δολοφόνος ναι, αλλά άνθρωπος, γεννημένος για το καλό, σπρωγμένος από τις συνθήκες για το κακό. Παιδιά μπορούμε να παράγουμε κι εμείς προϊόν Βρυξελλών. Διότι ο νεαρός Αλβανός (Εshref Durmishi) γίνεται δολοφόνος λόγω

ΒΑΘΜΟΙ= 5

(ευρωπαϊκών προδιαγραφών)

κακού πατρός. Φταίει δηλαδή ο Χότζας ο Σταλινικός. Διότι ο ίδιος Αλβανός είναι φορτωμένος με τύψεις και ενοχές γιατί κατά βάθος είναι άνθρωπος σωστός. Άρα η σημερινή Αλβανία βαδίζει με καλή προοπτική. Και διότι ένας Γερμανός γιατρός (Αντρε Χένικε) μαζί με την Βίβλο είναι το πλυντήριο των κακών παιδιών. Η Ευρώπη που λέγαμε. Εν ολίγοις και για να μην αδικώ τις σκηνοθετικές επιδόσεις της Αντωνίου, όλα άρτια, σωστά και αναμενόμενα. Ρolitically correct μέχρι μυελού οστών. Ξέρετε πόσες τέτοιες correct ταινίες παράγονται ετησίως και παγκοσμίως; Επομένως, δικαιολογημένα κι εγώ. Κάπου στα μισά της διαδρομής μ΄ έπιασε βλεφαρόπτωση και έβαλα τσιμπιδάκια για να το δω με ανοικτά τα μάτια. Τέλος πάντων, σημασία έχει ότι επιτέλους ανακαλύψαμε την Αμερική. Ποτέ δεν είναι αργά!


Άμλετ από την Κίνα

«Δείπνο δολοφόνων» (Τhe Βanquet). Ιπτάμενη χορογραφία και εναέρια μεταφορά του «Άμλετ» στην Κίνα του δέκατου αιώνα, με σκηνοθέτη τον Φενγκ Σιάογκανγκ. Άπαντες και άπαντα της αριστοκρατίας. Κοστούμια, ντεκόρ, χώροι στάζουν από αυθεντικότητα,

ΒΑΘΜΟΙ = 6 1/2

(χάρμα οφθαλμών)

πολιτισμό και ιστορία. Μονομαχίες, συμπλοκές, πολεμικές τέχνες βουτηγμένοι στη συμμετρία, γεωμετρία, ισορροπία. Χάρμα οφθαλμών σας λέω. Όμως σας καταλαβαίνω. Το ίδιο έργο το έχουμε ξαναδεί στον αριστουργηματικό «Ηρωα» και τα «Ιπτάμενα στιλέτα». Συμφωνώ. Όμως θα συμφωνήσετε κι εσείς με το εξής. Αφού και τους «300» Ράμπο τους έχουμε άπειρες φορές ξαναδεί γιατί εκείνοι θα κάνουν τουλάχιστον τριακόσιες χιλιάδες εισιτήρια, και αυτό το κινέζικο, γνήσιο μετάξι πεντακάθαρης τεχνικής με τόσες αρετές στην ποίηση όσο και στη δράση θα το επισκεφτούν μόνο τρεις;