ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ

Το «χύμα» και το κύμα καλά κρατεί

Όσο κι αν τότε ήταν ανατρεπτικό, απαιτώντας μια νέα εκκίνηση των πραγμάτων, το καλλιτεχνικό κλίμα της δεκαετίας του 1960 γίνεται πλέον ευρύτερα αναλώσιμο, ευεξήγητο, ευχάριστο. Η αφαίρεση στην τέχνη αυτής της εποχής ζητούσε να βάλει τον εαυτό της υπεράνω της πραγματικότητας, ο καλλιτέχνης αναδείχθηκε σε ιερό μύστη θρησκείας- συχνά «συνοφρυωμένο» και σνομπ- και η εκμηχανισμένη ζωή- που κορυφωνόταν διεθνώς- έγινε ο κεντρικός στόχος βολής, μολονότι στη βιομηχανική κοινωνία βασιζόμασταν όλοι οι κάτοικοι της Ευρώπης, ιδίως οι καλλιτέχνες του Fluxus («χύμα») που πρωτοπορούσαν. Ήταν ένα τεράστιο κύμα της Ιστορίας, έδωσε πολλές ιδέες και καλλιτεχνήματα και τώρα πια περνάει στα μουσεία και στις «κλασικές» συλλογές , ιδίως η πιο λυρική πλευρά.

Η αναδρομική έκθεση του Κώστα Πανιάρα απλώνεται στο Νέο Μουσείο Μπενάκη. Μεθοδικά και όμορφα στημένη παίρνει εύκολα με το μέρος της τον επισκέπτη. Ο ζωγράφος δεν ήταν εξαρχής στις πρώτες γραμμές όσων καλλιτεχνών ζούσαν μεταξύ Αθήνας- Παρισιού από το 1960 και έπειτα, εμφανίστηκε στις εκθέσεις αρκετά αργότερα από τους Κ. Τσόκλη, Παύλο, Ν. Κεσσανλή, Βλ. Κανιάρη κ.ά. οι οποίοι είχαν μονοπωλήσει τον ηγετικό ρόλο εισαγωγέα και υπερασπιστή της «πρωτοπορίας» στην τέχνη μας. Ωστόσο, ο Πανιάρας απεδείχθη πολύ ουσιαστικός στην ολοκλήρωση μιας καλλιτεχνικής πορείας με αφοσίωση και νόημα που τώρα η έκθεση αναδεικνύει. Κύριο εκφραστικό υλικό του το ρευστό, «χύμα» χρώμα, όχι τόσο βίαιο και δυναμικό σαν του Τζ. Πόλλοκ ή του Θ. Τσίγκου, αλλά πιο καλλιγραφικό, λυρικό, «φιλικό» προς τον θεατή. Με σταθερή του επιλογή τα κόκκινα και τα μπλε, ο Πανιάρας μεταμόρφωσε την αφαίρεση σε τοπιογραφία ομιλητική, τα έργα του μοιάζουν με δειλινά στον Κορινθιακό- όπου το εργαστήρι του μόνιμα- ιδωμένα σαν από «μετείκασμα» μπρος στον έντονο ήλιο. Πλούσιος σε εικονογράφηση και τεκμηρίωση ο κατάλογος που εκδόθηκε, συμπληρώνει την έκθεση και τις ιστορικές συσχετίσεις, περιλαμβάνοντας

ΙΝFΟ

● Κωνσταντίνος Ξενάκης, «Δομές και Κώδικες». Αναδρομική πέντε δεκαετιών, Ηerakleidon Εxperience in Visual Αrts, Ηρακλειδών 16, Θησείο, τηλ. 210-3461.981, μέχρι 7 Απριλίου.
● Κώστας Πανιάρας, «50 Χρόνια ζωγραφική». Νέο Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138, Γκάζι, τηλ. 210-3453.111, μέχρι 18 Μαρτίου.

πολλά από τα πρώιμα έργα και αναδεικνύοντας την- άγνωστη ώς τώρα- σχέση μαθητείας με τον σπουδαίο τοπιογράφο Γ. Μηταράκη.

Το μουσείο
Ηerakleidon Εxperience του Θησείου φαίνεται πως εξειδικεύεται σε καλλιτέχνες που αγαπούν την τεχνολογία ή την εκλογίκευση, αν κρίνουμε από τις εκθέσεις Έσερ και Βαζαρέλι που προηγήθηκαν. Τώρα τρέχει η αναδρομική του Κωνσταντίνου Ξενάκη, της ίδιας αυτής γενιάς του 1960, αλλά όχι στη πλευρά του «αυθόρμητου» χρώματος όσο της «πλέον προγραμματισμένης» οπτικής επικοινωνίας, της γεωμετρικής τέχνης.

Ο Ξενάκης έχει για λεξιλόγιο τα τυποποιημένα σχήματα από τα αρχιτεκτονικά «στένσιλ» ή από τα σήματα της Τροχαίας και μ΄ αυτά συνθέτει τις επιφάνειες των πινάκων του έτσι ώστε να μοιάζουν αποτυπώσεις από προγραμματισμένες κινήσεις κάποιας στρατηγικής, άλλοτε ευνόητης κι άλλοτε μυστηριακής. Εγκεφαλική η σύλληψη, αλλά η τελική εικόνα δείχνει πολύ πιο μεταδοτική προς τον θεατή, βοηθά και η πολυχρωμία κι ακόμα περισσότερο η σύγχρονη οπτική εμπειρία από τα βιντεογκέιμς, έτσι που ο Ξενάκης μοιάζει πολύ σημερινός, παρά τον μισό αιώνα που έχει πίσω της αυτή η ζωγραφική. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα τρισδιάστατα έργα· σ΄ αυτά, τα τυποποιημένα σχήματα αναδεικνύονται σε γραφή και ο πίνακας σε Βίβλο μυστηριακή.

Οι μνήμες από την αρχαϊκή τέχνη διακρίνονται στη μεταφυσική αυτών των έργων, άλλωστε ο Ξενάκης είναι Αιγυπτιώτης όπως και η Όπυ Ζούνη με τη δική της «παλλόμενη γεωμετρία» που έδειξε πρόσφατα το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχουν τα κινητικά έργα του 1960, με γεωμετρικά σώματα που περιφέρονται κυμματοειδώς σε άξονα και μεταλλάσσονται χρωματικά. Παρά τη μέσω κομπιούτερ τέχνη που ζήσαμε στο μεταξύ, τα έργα αυτά αντέχουν στον χρόνο, μεταδίδοντας ένα κύμα «τεχνολογικής αισιοδοξίας», αυτού του ιδιότυπου εκλογικευμένου λυρισμού που επίσης ήκμασε στη δεκαετία του 1 960.