ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΤΗΣ ΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΑΣ

Το βιβλίο του Κρούμι μπορεί να διαβαστεί και ανάποδα. Δηλαδή από το τέλος, τη στιγμή που αποκτά νόημα (στον δικό μας κόσμο), προς την αρχή, όπου τα συστατικά του, οι ψηφίδες διαχέονται στο σύμπαν της απροσδιοριστίας. Τότε ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται αμέσως ότι έχει να κάνει με έναν εξόχως πολιτικό συγγραφέα που σαρκάζει και αυτοσαρκάζεται. Ο ήρωάς του, ένας ασήμαντος δάσκαλος των φυσικών επιστημών, έρχεται κατά τη διάρκεια του πολέμου αντιμέτωπος με τις ακρότητες των ναζί: βασανιστήρια πάνω σε ανθρώπους πειραματόζωα, ραδιενεργός ρύπανση από τις εγκαταστάσεις παραγωγής της ατομικής βόμβας του Χάιζεμπεργκ, επιστημονικός ρατσισμός. Όμως ευτυχώς, ο λαϊκός στρατός απελευθερώνει την Αγγλία, ο σοσιαλισμός θριαμβεύει στην Ευρώπη, ο ήρωας- συγγραφέας δηλώνει ότι ποτέ του δεν αμφισβήτησε τον ιστορικό ντετερμινισμό και ότι όπως υπάρχουν πολλές αλήθειες έτσι και το μυθιστόρημά του είναι εντελώς φανταστικό. Δεν χαίρεστε, λέει, που η επανάσταση κέρδισε, που η μουσική ποπ δεν έχει την ίδια αξία με τις συμφωνίες του Μπετόβεν και που οι ισχυροί δεν κηρύσσουν τον πόλεμο εναντίον των αδυνάτων με πρόσχημα τους δικτάτορες που κατέχουν όπλα μαζικής καταστροφής;

Εξαίρετη η μετάφραση του Τεύκρου Μιχαηλίδη όπως και οι σημειώσεις του στο τέλος του βιβλίου.