Όταν ο Θεός παίζει ζάρια

ΚΙ ΑΝ ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ
ΑΛΛΑ ΜΙΑ ΠΟΛΛΑΠΛΟΤΗΤΑ ΚΟΣΜΩΝ
ΠΟΥ ΚΑΤΑΚΛΥΖΟΥΝ ΤΟΝ
ΑΠΕΙΡΟ ΜΗ ΕΥΚΛΕΙΔΕΙΟ ΧΩΡΟ; ΟΙ
ΡΑΓΔΑΙΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΗΣ
ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ
ΟΛΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΥΣ
ΦΙΛΟΣΟΦΟΥΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ.
ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ Ο ΑΝΤΡΙΟΥ
ΚΡΟΥΜΙ ΠΟΥ ΠΑΤΑ ΣΤΑ ΠΕΔΙΑ ΤΗΣ
ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ
ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ ΕΝΑ ΜΕΤΑΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ
ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΠΟΥ ΔΙΑΒΑΖΕΤΑΙ
ΚΑΙ ΑΝΑΠΟΔΑ
Στο αρκετά γνωστό διήγημά του Ο κήπος με τα διακλαδισμένα μονοπάτια (Άπαντα Πεζά, Ελληνικά Γράμματα, 2005) ο Μπόρχες βάζει τον ήρωά του, έναν Κινέζο διπλό πράκτορα ονόματι Γιου Τσουν που ζει στην Αγγλία την εποχή του πολέμου, να προσπαθεί μεταξύ άλλων να εξιχνιάσει την προβληματική κληρονομιά που άφησε ένας πρόγονός του: ένα ανολοκλήρωτο και χαοτικό μυθιστόρημα και ένα ημιτελές σχέδιο να κατασκευάσει τον τέλειο λαβύρινθο, τέτοιον που κάθε άνθρωπος να χάνει για πάντα τα βήματά του. Με τη βοήθεια ενός φίλου του, του Άλμπερτ, ο Τσουν καταφέρνει να φθάσει στην αποκρυπτογράφηση του μηνύματος που άφησε ο πρόγονός του πριν πεθάνει: «Αφήνω ανοιχτό στα πολλαπλά μέλλοντα τον κήπο με τα διακλαδισμένα μονοπάτια». Η ερμηνεία που δίνουν είναι ότι το βιβλίο είναι ο ίδιος ο λαβύρινθος, και οι αδιέξοδες διακλαδώσεις δεν είναι παρά τα διαφορετικά ενδεχόμενα μιας αλληλουχίας συμβάντων. Μόνο που οι διακλαδώσεις αυτές δεν εξελίσσονται μέσα στον χώρο, τον κήπο, αλλά στον χρόνο που (από)δομεί το μυθιστόρημα. Ο αινιγματικός συγγραφέας του Μπόρχες, σύμφωνα με την ερμηνεία του Άλμπερτ, πίστευε σε μια απειρία δυνατών χρονικών καταστάσεων, σ΄ ένα ιλιγγιώδες δίκτυο χρόνων που αποκλίνουν, συγκλίνουν, τέμνονται, κινούνται παράλληλα, διακλαδώνονται και αλληλοαγνοούνται για αιώνες. Σε άλλους υπάρχουμε και σ΄ άλλους όχι, σ΄ άλλους είμαστε ζωντανοί και σ΄ άλλους νεκροί.

Περίπου δέκα χρόνια αργότερα, ο Αμερικανός φυσικός Χιούτζ Έβερετ – χωρίς να ξέρουμε αν έχει διαβάσει τον Μπόρχες- προσθέτει έναν ακόμη κρίκο στις «παραδοξότητες» της κβαντικής φυσικής: δεν υπάρχει ένα και μοναδικό σύμπαν, αλλά μια πολλαπλότητα κόσμων που γεννιούνται ανά πάσα στιγμή και κατακλύζουν τον άπειρο και μη ευκλείδειο χώρο. Επεκτείνοντας τη θεωρία του Έβερετ, ο Ρίτσαρντ Φέινμαν δημιουργεί ένα νέο γνωστικό υπόβαθρο: με τον ίδιο τρόπο που η «θεωρία των πολλαπλών κόσμων» εισάγει τα πιθανά μας μέλλοντα στον υπαρκτό χρόνο του παρόντος, η «θεωρία των πολλαπλών ιστοριών», αντιστρέφοντας το βέλος του χρόνου υποθέτει ότι πολλές από τις πιθανές εκδοχές του παρελθόντος έχουν πράγματι υπάρξει σε διαφορετικά σύμπαντα.

Την ιδέα αυτή έρχονται πολύ γρήγορα να αξιοποιήσουν η φιλοσοφία (π.χ. Ντελέζ) αλλά και πολλοί συγγραφείς επηρεασμένοι απ τις ραγδαίες εξελίξεις στον χώρο της θεωρητικής φυσικής. Ένας από τους πιο γνωστούς, ο Φίλιπ Ντικ ενέπνευσε τον Ρίντλεϊ Σκοτ για την παραγωγή της ταινίας «Βlade Runner». Για τον Τζον Απντάικ, έναν από τους αξιολογότερους και πιο πετυχημένους

Άντριου Κρούμι

ΜΟΜΠΙΟΥΣ ΝΤΙΚ

ΜΤΦ. ΤΕΥΚΡΟΣ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ ΕΚΔ. ΠΟΛΙΣ, 2006 ΣΕΛ. 354, ΤΙΜΗ: 17 #

Αμερικανούς συγγραφείς, μία και μόνο λέξη, το ίσως, είναι η ευκαιρία για να δει το μυθιστόρημα «ως διακλαδισμό της πραγματικότητας όπως όταν γίνεται μια κβαντική μέτρηση». Στο Τέλος Του Κόσμου (Καστανιώτης, 1999) η ζωή δεν εξελίσσεται όπως θα περιμέναμε με τη γραμμική λογική μας, υπάρχει με τις άλλες της μορφές που κατοικούν ως θραύσματα κατόπτρου μέσα στο κβαντικό υπερπέραν. Με το Μόμπιους Ντικ ο Άντριου Κρούμι- που αποτέλεσε άλλωστε το ερέθισμα γι΄ αυτό το άρθρο- δείχνει ότι έχει αφομοιώσει πολύ καλά την παράδοση του Μπόρχες, του Καλβίνο, του Απντάικ, του Ντικ και βέβαια του Ασίμοβ. Έτσι, δεν κάνει απλώς επιστημονική φαντασία, αλλά μετα-μυθιστόρημα όπως λέμε μετα-επιστήμη. Όντας ο ίδιος φυσικός, δεν πέφτει στην ευκολία να ανακατέψει το μυστήριο με την ακατανόητη στον μέσο αναγνώστη γλώσσα της σύγχρονης επιστήμης, κάτι που άλλωστε δεν θα ενδιέφερε ούτε τους ειδικούς. Η κβαντομηχανική, μέσω ενός από τους πρωταγωνιστές στο βιβλίο, του διάσημου Αυστριακού φυσικού Έρβιν Σρέντιγκερ, δεν είναι ούτε πρόσχημα, ούτε φόντο, ούτε άχρηστη επίδειξη γνώσεων. Είναι η οδός για τη διαμόρφωση της αρχιτεκτονικής του μυθιστορήματος. Ή, για να το θέσουμε κάπως διαφορετικά, το βιβλίο υπάρχει σε επάλληλες καταστάσεις, όπως ένα ηλεκτρόνιο. Η συμπεριφορά του είναι απρόβλεπτη. Σύμφωνα με τη Σχολή της Κοπεγχάγης, βρίσκεται ταυτοχρόνως σ΄ όλες τις πιθανές θέσεις που περιγράφονται από τις εξισώσεις μέχρι τη στιγμή της παρατήρησης. Τότε, η κυματοσυνάρτησή του καταρρέει και το ηλεκτρόνιο παίρνει μια συγκεκριμένη θέση στο περιβάλλον του μικρόκοσμου. Με τον ίδιο τρόπο που η γάτα του Σρέντιγκερ, στο περίφημο διανοητικό του πείραμα, είναι και νεκρή και ζωντανή μέχρι να ανοίξει κανείς το κουτί που την περιέχει, έτσι και το Μόμπιους Ντικ είναι ταυτόχρονα επιστημονική φαντασία και λογοτεχνία (άλλωστε και ο τίτλος είναι ένα λογοπαίγνιο που παραπέμπει τόσο στον Γερμανό μαθηματικό όσο και στο έργο του Χέρμαν Μέλβιλ).