Πώς διαβάζεται η γλώσσα της φωτιάς

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΥΣ, Η ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΑ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ. ΚΑΠΟΙΟΣ
Ο ΟΠΟΙΟΣ ΔΙΑΘΕΤΕΙ ΠΛΟΥΣΙΑ ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ
ΑΠΟ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΗ
ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΝΟΥ, ΓΥΡΙΖΕΙ
ΤΗΝ ΠΛΑΤΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΡΧΙΖΕΙ ΝΑ ΟΙΚΟΔΟΜΕΙ ΤΟΝ ΔΙΚΟ ΤΟΥ, ΠΑΡΑΠΛΕΥΡΟ ΚΟΣΜΟ. ΟΠΩΣ ΑΚΡΙΒΩΣ ΤΟ ΜΙΚΡΟ ΠΑΙΔΙ ΚΑΠΟΤΕ ΕΠΑΙΖΕ ΜΕ ΤΙΣ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ, ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΜΕ ΤΙΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΤΟΥ
Α ν μάλιστα αυτός ο κάποιος διαθέτει και κάποιο ταλέντο, τότε έχει τη δυνατότητα να βγάλει και υπεραξία από τα αποθέματα του φανταστικού κεφαλαίου που διαθέτει. Μπορεί να φτιάξει ένα ωραίο αφήγημα, έναν εντυπωσιακό πίνακα ή καμιά από αυτές τις ταινίες που γεμίζουν τις αίθουσες με παιδιά θαύματα και φράσεις-κλειδιά που ανοίγουν τις πόρτες της οικουμένης.

Αν, μαζί με όλα τα προηγούμενα, αυτός ο κάποιος κουβαλάει και κάποια ψήγματα σοφίας, τότε θα μπορέσει να μετατρέψει όλα αυτά τα ιδιότροπα υλικά του μυαλού του σε σύμβολα και να τα βολέψει στα στενά, πλην όμως αρκούντως γοητευτικά, όρια μιας παραβολής.

Βέβαια όλα αυτά, θα μου πείτε πως είναι ελαφρώς μονοσήμαντα, κατά συνέπειαν, στην εποχή της θριαμβευτικής πολυσημίας που μας κυβερνάει κάπως ξεπερασμένα. Ουδείς δικαιούται πλέον να διαβάζει τη λογοτεχνία, όπως τη διάβαζαν πριν από την εξερεύνηση της ηπείρου του ασυνείδητου από τον Φρόυντ, όπως και κανείς δεν δικαιούται να αγνοεί τις παρεμβάσεις του «μαγικού ρεαλισμού» στο DΝΑ της αφήγησης.

Ίταλο Καλβίνο

Η ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΑΜΜΟΥ

ΜΤΦ. ΑΝΤΑΙΟΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΔΗΣ, ΕΚΔ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ, 2007 ΣΕΛ. 328,
ΤΙΜΗ: 19 #

Ασαφή τα σύνορα
Σήμερα πια οφείλουμε να ξέρουμε πως τα σύνορα που χωρίζουν τον κόσμο της φαντασίας από τον κόσμο της πραγματικότητας δεν είναι τόσο σαφή, ότι υπόκεινται και αυτά στο αδασμολόγητο καθεστώς της ελεύθερης αγοράς και ότι ο καλός λογοτέχνης ξέρει να τα περνάει χωρίς να τον πάρει είδηση κανείς. Πόσο απολαμβάνουμε αυτή τη συμπλοκή της «φαντασίας» με την «πραγματικότητα», της «ρεαλιστικής» συνείδησης με το παραμυθιασμένο ασυνείδητό μας;

Αρκετά πάντως ώστε ορισμένοι από εμάς να θεωρούν πως κάπου εκεί εντοπίζεται και η ενδελέχεια της λογοτεχνίας, στη διαπλοκή των δύο αυτών κόσμων, στην εφευρετικότητα του συγγραφέα που του επιτρέπει να φινίρει τις ραφές τους με χαριποτερικό τρόπο. Αν μάλιστα έχει και την ευφυΐα να στολίσει τα περάσματα με παραδοξολογίες από αυτές που εντυπωσιάζουν με το χιούμορ τους, τότε μπορεί να είναι βέβαιος πως η υπεραξία του θα πολλαπλασιαστεί αγγίζοντας την ευαισθησία ενός κοινού που ξέρει να εκτιμά, περισσότερο και από τη σοφία, την ευρηματικότητα.

Ελάτε τώρα. Κάπως έτσι δεν διαβάσαμε τον Μπόρχες, ως χιουμορίστα παραδοξολόγο που ξέρει να αφηγείται με θερβαντικό χιούμορ τις ευρηματικές του ιστορίες; Κάπως έτσι δεν ανακαλύπταμε κάθε τόσο Ευρωπαίους ή Βαλκάνιους Μπόρχες στις σελίδες όποιου συγγραφέα ξέφευγε κάπως από τα όρια της αυστηρής ρεαλιστικής αποτίμησης του κόσμου του;

Κάπως έτσι δεν διαβάσαμε και την αριστουργηματική τριλογία του Ίταλο Καλβίνο, τον «Ανύπαρκτο Ιππότη», τον «Αναρριχώμενο Βαρόνο» και τον «Διχοτομημένο Υποκόμη»; Και κάπως έτσι δεν ψάχναμε να βρούμε τις κοινωνικές παραβολές που έκρυβε με δεξιοτεχνία ο «Ιταλός Μπόρχες», ο οποίος μας έκανε πάντα να απορούμε με τις «φανταστικές» εμπνεύσεις του αφού κατά τα άλλα ήταν παιδί της αντίστασης κατά του φασισμού και στρατευμένο μέλος του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος;

Αυτές οι σκέψεις μού ήρθαν στο μυαλό όταν διάβασα, στο βιογραφικό του Καλβίνο, πως έναν χρόνο πριν πεθάνει, το 1984, συμμετείχε μαζί με τον Μπόρχες σε ένα συμπόσιο στην Ισπανία με θέμα τη φανταστική λογοτεχνία.

Μπορούμε σήμερα να σκεφτούμε μια «φανταστική λογοτεχνία» σε αντίθεση με μιαν άλλη λογοτεχνία που δεν είναι «φανταστική». Αλλά τι είναι; Μήπως είναι «πραγματική»; Και αν ναι, τότε ποια τα υλικά της μεν και ποια της δε; Μήπως κι οι δυο δεν είναι φτιαγμένες από λέξεις;