Εύφλεκτες συγγένειες  

Το αναγνωστικό κοινό στην Ελλάδα δεν δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη βαλκανική λογοτεχνία, με λιγοστές εξαιρέσεις, όπως τα βιβλία του Κανταρέ, του Παμούκ ή, την περασμένη δεκαετία, του Πάβιτς. Το ίδιο συμβαίνει όμως και στις γειτονικές μας χώρες. Φαίνεται πως οι πολιτισμικές συγγένειες ανάμεσα στους βαλκανικούς λαούς, ευχάριστα αισθητές στις προσωπικές επαφές, λειτουργούν παρ΄ όλα αυτά σαν υπόμνηση ενός ιστορικού τραύματος, ενός κόμπλεξ, όταν οι λαοί αυτοί προσπαθούν να τοποθετηθούν στο ευρύτερο πλαίσιο του σύγχρονου κόσμου.

Από αυτή την άποψη, αν όχι και από άλλες, φαίνεται υπερβολικά ρομαντική η διακηρυγμένη στον πρόλογο φιλοδοξία αυτής της ανθολογίας να ενισχύσει την ιδέα «για τη σύσταση μεγάλων κοινοτήτων με την ταυτόχρονη διατήρηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών λαών, εθνοτήτων, μειονοτήτων», έτσι ώστε «να διατηρηθεί η πολυμορφία αλλά και να αναπτυχθούν τα ενοποιητικά στοιχεία ως εγγύηση της ειρήνης αλλά και της διασφάλισης των ιδιαιτεροτήτων». Μπορούμε όμως να χαιρετίσουμε αυτή την εξαιρετικά φροντισμένη έκδοση ως μια εύχρηστη, ζωντανή και έγκυρη εισαγωγή στη νεότερη βαλκανική ποίηση, αφού ο τόμος ανθολογεί κλασικούς ποιητές του 19ου και του 20ού αιώνα από εφτά βαλκανικές γλώσσες, σε μετάφραση από το πρωτότυπο, με εκτενή βιογραφικά σημειώματα, μια σκιαγράφηση των εξελίξεων στην έντεχνη ποίηση της καθεμιάς γλώσσας, ένα χρονολόγιο της ιστορίας της αντίστοιχης χώρας την ίδια χρονική περίοδο και με τη συνοδεία ενδιαφέροντος φωτογραφικού υλικού.

Η ανάγνωση των κατά τεκμήριο σημαντικότερων ποιητών των βαλκανικών γλωσσών (9 ώς 13 ονόματα από κάθε γλώσσα σ΄ αυτό τον τόμο) υποβάλλει μια σύγκριση η οποία εντοπίζει εύκολα τις συγκλίσεις και τις αποκλίσεις στις ευαισθησίες, τις αναζητήσεις, τις πολιτισμικές επιδράσεις, τα ιστορικά βιώματα που απηχεί η διαδρομή της ποιητικής δημιουργίας στις εφτά χώρες. Ακόμα πιο εύκολα- και με ιδιαίτερη συγκίνησηδιαπιστώνει κανείς ότι η έντεχνη ποίηση όλων αυτών των γλωσσών έχει τις ρίζες της σε μια λαϊκή παράδοση που είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό κοινή. Ώστε σωστά έπραξαν οι επιμελητές της έκδοσης και προέταξαν σε κάθε γλωσσική ενότητα το τραγούδι «Του νεκρού αδελφού», που, όπως και άλλα δημοτικά άσματα, υπάρχει με διαφορετική ονομασία και μικρές παραλλαγές σε όλες τις βαλκανικές γλώσσες («Κωσταντής

ΑΙΜΟΣ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

ΕΚΔ. ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ «ΑΝΤΙ», ΑΘΗΝΑ 2006 ΣΕΛ. 548, ΤΙΜΗ: 41,80 #

και Δοκίνα» στην Αλβανία, «Λάζαρ και Πετκάνα» στη Βουλγαρία, «Η κόρη και τ΄ αδέλφια της» στη Σερβία, «Της Βόικας» στη Ρουμανία κ.λπ.).

Η ανθολογία αυτή, που ανάγεται σε μια ιδέα του Βούλγαρου ποιητή και μεταφραστή Στέφαν Γκέτσεφ και είναι αφιερωμένη στη μνήμη του, κυκλοφορεί ταυτόχρονα και στις εφτά γλώσσες. Οι χορηγοί της έκδοσης (το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού, η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, η ρουμανική φαρμακευτική εταιρεία Ιmedica S.Α. και το περιοδικό Αντί ) μάλλον δεν είναι από εκείνους που θα έκαναν τους γνωστούς κύκλους να αμφισβητήσουν τις ευγενείς προθέσεις της και να υποπτευθούν δάκτυλο των εγκεφάλων της Νέας Τάξης. Ωστόσο, οι ευγενείς προθέσεις αυτού του είδους συναντούν, όπως είπα και στην αρχή, μεγάλη αντίσταση από την πραγματικότητα στην οποία θέλουν να επέμβουν. Το αποδεικνύει η ίδια η σύνθεση της ανθολογίας: οι Τούρκοι απέσυραν τη συμμετοχή τους, γιατί διαφώνησαν με την απόφαση να προταχθεί στο σώμα της βαλκανικής ποίησης ο Θούριος του Ρήγα…