«Στη γλώσσα όλοι είμαστε Έλληνες»

«Όλοι στην Ευρώπη είμαστε Έλληνες. Από την Ελλάδα αντλούμε λέξεις. Η Ελλάδα μάς έδωσε το πρώτο πραγματικό αλφάβητο», λέει η καθηγήτρια Γλωσσολογίας Ενριέτ Βαλτέρ
Όλα ξεκίνησαν για τη Δύση από την Εύβοια περί το 1.500 π.Χ. όταν Έλληνες από την Κύμη μετανάστευσαν στον κόλπο της Νάπολι, ίδρυσαν μιαν άλλη Κύμη, μεταλαμπάδευσαν τη γλώσσα στους Ετρούσκους που μετασχημάτισαν το ελληνικό σε λατινικό αλφάβητο, το πέρασαν στους Ρωμαίους και…

«Η περιπέτεια των γλωσσών της Δύσης» αρχίζει. Όλα εξελίσσονται, όλα εξηγούνται, όλα έχουν τη ρίζα τους και οι 670 σελίδες του επιστημονικού μεν, απλοποιημένου δε και γοητευτικού βιβλίου της Γαλλίδας καθηγήτριας Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Ηaute-Βretagne Ενριέτ Βαλτέρ, προέδρου της Διεθνούς Εταιρείας Λειτουργικής Γλωσσολογίας, μέλους του Ανώτατου Συμβουλίου της Γαλλικής Γλώσσας και του Διεθνούς Συμβουλίου της Γαλλικής Γλώσσας ρέουν σχεδόν μυθιστορηματικά.

Η συναρπαστική ιστορία των γλωσσών περνά από τα παζάρια του Μεσαίωνα, τα λιμάνια, τα εργαστήρια των τεχνιτών, τα κείμενα των λογοτεχνών. Σαράντα χρόνια μελετών χρειάστηκε η καθηγήτρια για να ολοκληρώσει το βιβλίο της που πρωτοεκδόθηκε το 1994 στη Γαλλία με πρόλογο του κορυφαίου γλωσσολόγου Αντρέ Μαρτινέ κι έπειτα από αλλεπάλληλες εκδόσεις στα ισπανικά, ιταλικά, γερμανικά, ιαπωνικά, μεταφράστηκε και

ΙΝFΟ

Ενριέτ Βαλτέρ, «Η περιπέτεια των γλωσσών της Δύσης», σελ. 670,
Εκδ. Ενάλιος. Η συγγραφέας δίνει διάλεξη στις 19.30
στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών (Σίνα).

κυκλοφορεί και στην Ελλάδα, όπου ως καλεσμένη του Γαλλικού Ινστιτούτου ήρθε να το παρουσιάσει η Ενριέτ Βαλτέρ.

Πού οδηγεί η περιπέτεια των γλωσσικών δανείων; Το 3000 θα μιλάμε τις ίδιες γλώσσες;

Μόνο οι νεκρές γλώσσες, εκείνες που δεν μιλιούνται, παραμένουν ώς έχουν. Τα αρχαία ελληνικά είναι μια νεκρή γλώσσα. Αυτή δεν θ΄ αλλάξει. Ο κόσμος όμως εξελίσσεται και οι γλώσσες μαζί του. Αν μπούμε στη μηχανή του χρόνου και ταξιδέψουμε στο 3000 δεν θα μπορούμε να κατανοήσουμε τη γλώσσα των μελλοντικών Γάλλων, Ελλήνων, Γερμανών…

Υπάρχουν τελικά «ισχυρές» και «ασθενείς» γλώσσες;

Οι ισχυρές οικονομικά χώρες είναι εκείνες που έχουν και ισχυρό γλωσσικό όργανο. Δεν είναι όμως μόνο η οικονομία που τα καθορίζει αυτά. Η Ελλάδα είναι ωραίο παράδειγμα. Αν και νικήθηκε από τους Ρωμαίους, τους νίκησε τελικά επιβάλλοντας τη δική της γλώσσα.

Ποια θεωρείται ως η πλέον ισχυρή;

Ισχυρές τελικά είναι οι γλώσσες που οι άνθρωποι που τις μιλούν τις αγαπούν και μάχονται για τη διατήρησή τους. Θα μπορούσα να πω η γαλλική χρησιμοποιώντας ως σημάδι τον αριθμό των λεξικών που εκδίδονται κάθε χρόνο. Όχι λεξικά γαλλο-αγγλικά, γαλλο-ισπανικά κ.λπ., αλλά αμιγώς γαλλικά λεξικά. Ετυμομολικά, ορθογραφικά, για τους ιδιωματισμούς για τις διαλέκτους… Αλλά η πλέον ισχυρή γλώσσα είναι των Βάσκων. Είναι ίσως η παλαιότερη και, αν και αριθμητικά λίγοι, οι Βάσκοι κατάφεραν να τη διατηρήσουν και να την μιλούν με θρησκευτική προσήλωση. Τα ΜΜΕ κατηγορούνται για κακή χρήση της γλώσσας.

Στη Γαλλία, που οι Γάλλοι λατρεύουν την κριτική και δεν συγχωρούν εύκολα, είναι συνεχείς αυτοί οι σχολιασμοί και για τα ΜΜΕ και για τους πολιτικούς. Έχει αναπτυχθεί τελευταία ένα κίνημα εναντίον της γλώσσας που χρησιμοποιεί η Σεγκολέν Ρουαγιάλ. Την κατηγορούν για νεολογισμούς. Δεν είναι έτσι. Φυσικά και μιλούν μια χαρά και οι δημοσιογράφοι και οι πολιτικοί. Ειδικά αν μιλάς στην τηλεόραση- το βίωσα- δεν είναι εύκολο να είσαι άψογος. Απλώς ορισμένοι επιχειρούν υπερβολικές συνεκφορές για να φανούν λόγιοι… Το Διαδίκτυο τείνει να καταργήσει τις γλώσσες και να εγκαθιδρύσει μια νέα;

Το αντίθετο. Τελευταίες έρευνες απέδειξαν ότι μειώνεται σταδιακά η χρήση της ιδιότυπης αγγλικής στο Διαδίκτυο. Μόνο το 45% των χρηστών την χρησιμοποιεί.

Ο Σαίξπηρ είναι πηγή λέξεων και εκφράσεων;

Επικαλούμαστε τον Σαίξπηρ δηλώνοντας: «Αll΄s well that ends well» («Τέλος καλό όλα καλά») ή «Ιt΄s all Greek to me» («είναι δυσνόητα για μένα»- Ιούλιος Καίσαρας) και άλλες εκφράσεις καθώς το λεξιλόγιο των έργων του φτάνει στις 30.000 λέξεις- τετραπλάσιο από την εγκεκριμένη Βίβλο (περί τις 8.000). Το πολυσυζητημένο γαλλικό «ρ» προφέρεται πάντα «γ»;

Επιβλήθηκε από τον 17ο αιώνα για τις λέξεις με διπλό «ρ». Το διπλό προφερόταν με το πίσω μέρος του στόματος, πιο βαθιά. Σε πολλές περιοχές επεκτάθηκε και στις λέξεις με απλό «ρ» και τελικά επιβλήθηκε στα σχολεία. Σε ορισμένες περιοχές, λ.χ. τη Σαβοΐα, προφέρεται κανονικά ως «ρ».


Δάνεια ελληνικά

Η αγγλική λέξη «page» (σελίδα)

προέρχεται από το αρχαιοελληνικό πάκινα (ο ορθογώνιος χώρος που φύτευαν αμπέλια).

Το γαλλικό «bras» (μπράτσο)

προέρχεται από τον βραχίονα.

Η γόνδολα είναι γλωσσικό δάνειο από το ελληνικό κόνδυ (βάζο, ανθοδοχείο).

Το Παλέρμο, λιμάνι της Σικελίας, προέρχεται από το ελληνικό Πάνορμος (προφυλαγμένο όρμος). Το Μονακό προέρχεται από ναό, αφιερωμένο στον Ηρακλή τον Μονοικό (Μοναχικό).