Περασμένα μεγαλεία

ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΚΑΙ ΟΣΟΙ ΠΑΡΕΠΙΔΗΜΟΙ ΑΓΑΠΟΥΝ
ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ, ΚΑΙ ΟΣΟΙ ΑΠΟ ΑΥΤΟΥΣ ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ
ΠΩΣ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΗ
ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΕΙΑ- ΔΗΛΑΔΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ,
ΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΜΒΕΒΗΚΟΤΩΝ ΤΟΥ ΒΙΟΥ ΚΑΙ
ΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ, ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ
ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ
– ΕΧΟΥΝ ΠΟΛΛΕΣ, ΦΕΤΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ
ΧΡΟΝΙΑ, ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΝΑ ΒΕΛΤΙΩΣΟΥΝ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ
ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ, ΤΟΝ ΔΙΠΛΑΝΟ ΤΟΥΣ,
ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΓΝΩΣΤΟ, ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΩΝΤΑΣ
ΤΟ ΠΛΟΥΣΙΟ ΔΡΑΜΑΤΟΛΟΓΙΟ,
ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΙΚΟ, ΠΟΥ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ
Η ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΜΑΣ ΑΓΟΡΑ
Κυρίως στα μικρά περιφερειακά θέατρα, παλιότεροι και νεώτεροι θεατράνθρωποι- ενημερωμένοι στα διεθνή και στα ελληνικά θεατρικά πράγματα- προτείνουν νέες ερμηνείες παλιών δοκιμασμένων κειμένων και νέα κείμενα που αναζητούν μια σύγχρονη και προσιτή στο ελληνικό κοινό ερμηνευτική προσέγγιση. Αυτό το τελευταίο είναι λυδία λίθος για την προσέλκυση κοινού, γιατί η γλώσσα του θεάτρου- ιδιαίτερα του σύγχρονου διεθνούς ρεπερτορίου- είναι συχνά πειραματική, κρυπτική, συχνά ιδιόμορφη και ιδιότροπη, όχι για να δυσκολέψει την κατανόηση, όσο γιατί διεισδύοντας στα ανθρώπινα σύγχρονα είδη, τις ιδέες που δοκιμάζονται σ΄ ένα πλέον πολυπολιτισμικό περιβάλλον, χρειάζεται να βρουν νέους τρόπους έκφρασης ή να αποτυπώσουν ιδιώματα, συμπεριφορές, προκαταλήψεις, έθιμα, γλωσσικές μειονότητες, θρησκευτικά βιώματα

έργο του Στόρεϊ διαδραματίζεται σε ένα άσυλο ψυχοπαθών ήπιας μορφής, δηλαδή ακίνδυνων, μάλλον δημόσιας ευθύνης

τελείως άγνωστα και όχι σπάνια υποτιμημένα, συκοφαντημένα ή δογματικά απαγορευμένα. Άλλοτε πάλι, ιδίως όταν το θέατρο προβαίνει σε κριτική παλιότερων δομών, αναλύοντας κώδικες ξεπερασμένους, ταξικά προσδιορισμένους, οφείλει στη σκηνική πράξη να δώσει πληροφορίες χρήσης και κατανόησης, ώστε κυρίως ένα ξένο στους κώδικες αυτούς κοινό να συλλάβει την ασκούμενη κριτική, και την ακρίβεια, και τη σοβαρότητά της.

Θα καταφύγω σήμερα σ΄ ένα ενδεικτικό παράδειγμα με την ευκαιρία που στη «Θεατρική Σκηνή» του Αντώνη Αντωνίου, στην οδό Νάξου, παίζεται ένα σύγχρονο έργο (1970) του Ντέιβιντ Στόρεϊ, ενός σημαντικού συγγραφέα της εκλεκτικής πλειάδας του μεταπολεμικού αγγλικού θεάτρου: το έργο «Ηome»- το «Σπίτι μας», όπως μεταφράστηκε στα ελληνικά.

Πριν προχωρήσω στα καθέκαστα, θα πρέπει να αναφερθώ σε αυτή την πράγματι εκλεκτή πλειάδα των Άγγλων συγγραφέων, τους περισσότερους από τους οποίους και με πολλά τους έργα έχει γνωρίσει το ελληνικό κοινό- από τον Όσμπορν και τον Πίντερ έως τον Όρτον, τον Στόπαρντ, τον Άρντεν, τον Μποντ, την Ντιλέινι και τους νεώτερούς τους. Όταν μετά το ΄50 άρχισε να καταρρέει το κύρος μιας Βρετανίας που κάποτε κυβερνούσε τα κύματα, όταν άρχισε να ξηλώνεται η αποικιοκρατική της αίγλη και να συρρικνώνεται η παγκόσμια διπλωματική της επιρροή, όταν μετά τον πόλεμο η κυρίαρχη στη νίκη κατά του Άξονα συμβολή των ΗΠΑ κατέστησε τη Βρετανία θεραπαινίδα της ανερχόμενης ατομικής υπερδύναμης, όταν έπαψαν τα αποικιακά προϊόντα που διαχειριζόταν το Κέντρο της Κοινοπολιτείας να σωρεύουν πλούτο στα ντόκια του Τάμεση στο Σίτι, μια νέα γενιά συγγραφέων κυρίως του θεάτρου- όσους προανέφερα και μια μεγάλη πίσω τους αξιόλογη ομάδα διαδόχων έως τις μέρες μας, με κυρίαρχη εκπρόσωπο μια ταλαντούχα διαχειρίστρια της πλήρους έκπτωσης, της ομοφυλόφιλης, τοξικομανούς, σχιζοφρενούς, αυτόχειρος Σάρα Κέιν- πλέοντας μέσα στο πλήρες κενό, σε μια Βρετανία που παρέπαιε, σαν ξεδοντιασμένη, ρακένδυτη, ημίπληκτη αριστοκράτισσα με μαδημένα φτερά στο άθλιο καπέλο, τρύπια γάντια και πλαστικό τσαντάκι με μάτσο τις μετοχές σε κονσόρτσιουμ Κοινοπολιτείας χωρίς αξία, έδωσαν με ακρίβεια, κυνισμό, ειλικρίνεια, τόλμη, όχι χωρίς τρυφερότητα συχνά, την εικόνα της κατάρρευσης, της εθνικής κατάθλιψης, της υστερίας, του πανικού και της ανάδυσης στην επιφάνεια, σχίζοντας το βελούδο της οξφορδιανής αγωγής, μιας θηριώδους και κτηνώδους βίας.

Η παλιά αίγλη του αποικιοκράτη Άγγλου απόφοιτου του Ίτον, που με τη λευκή στολή και την κάσκα ή του εμπόρου αποικιακών προϊόντων ή του στρατιωτικού με τον κυνισμό της ανώτερης ράτσας που επάνδρωναν και οργάνωναν την ιμπεριαλιστική πολιτική της Μητρόπολης στις Ινδίες, στην Αίγυπτο, στον Λίβανο, στην Κύπρο, στα αρχιπελάγη του Ατλαντικού, του Ινδικού και του Ειρηνικού Ωκεανού (ο βρετανικός δηλαδή επεκτατισμός) αντιστράφηκε και η Αγγλία, η Σκωτία, η Ουαλία, η Βρετανική Ιρλανδία έγιναν υποδοχείς εκατομμυρίων πρώην υπηκόων μεταναστών, ώστε να αποτελεί πλέον το πιο πολυπληθές μετά τις ΗΠΑ γκέτο της υφηλίου. Όταν το τοπίο άλλαξε, οι συγγραφείς της πλειάδας κατέγραψαν την παθολογία, τα κλινικά γνωρίσματα, τα χρόνια έλκη, τις μεταδοτικές κοινωνικές ασθένειες του Άγγλου Ασθενούς.

Ο Στόρεϊ- μετά το καταγωγικό έργο του Όσμπορν «Τα οργισμένα νιάτα», το «Πάρτι Γενεθλίων» του Πίντερ, τον «Σωσμένο» του Μποντ, τη «Λεηλασία» του Όρτον, τον «Χορό του λοχία Μασγκρέιβ» του Άρντεν, «Τα πατατάκια» του Ουέσκερ- με το «Σπίτι μας», που από πριν χρόνια είχε αποδοθεί για την παράσταση στη «Νέα Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου» με τη στενή έννοια του Ηome, «Άσυλο», φτάνει σε μια κορύφωση της ψυχοπαθολογικής κατάστασης της εκπεσούσης Κυρίας των Θαλασσών. Όταν το έργο αυτό ανέβηκε στο Λονδίνο το 1970, στο «Royal Court Τheatre» (Θεέ μου, τι ειρωνεία ή υπέροχο χιούμορ αυτοσαρκασμού: «Θέατρο της Βασιλικής Αυλής»!), τους δύο ανδρικούς ρόλους έπαιξαν δύο σερ-μυθικά θεατρικά τέρατα του αγγλικού θεάτρου: ο Γκίλγκουντ και ο Ρίτσαρσον (είχα την τιμή να προλογίσω μια φιλμαρισμένη παράσταση αυτής της διανομής πριν από δύο χρόνια στο Κανάλι της Βουλής).

Το έργο του Στόρεϊ διαδραματίζεται σε ένα άσυλο ψυχοπαθών ήπιας μορφής, δηλαδή ακίνδυνων, μάλλον δημόσιας ευθύνης, αφού από τα συμφραζόμενα (στενοί χώροι, ανήλιαγες αυλές, κακό φαγητό, ομαδική θεραπεία και σπάνις ρευστού χρήματος) υπονοείται αθλιότητα διαμονής και απέραντη γκρίνια και μοναξιά.

Οι δύο άντρες της διανομής φλυαρούν ακατάπαυστα περί ανέμων και υδάτων λόγω πιθανόν της ψυχικής τους πάθησης που είναι μια λογόρροια, ασυνάρτητες εικόνες, αναμνήσεις, συνειρμικές αιφνίδιες και απροσδόκητες διαπηδήσεις, άλματα από το ιδιωτικό στο δημόσιο και στα ενδιάμεσα ριπές από το παλιό μεγαλείο της πατρίδας: αναφορές- δίκην ξορκίων- σε μεγάλα, θρυλικά ονόματα της ένδοξης Ιστορίας ( Α! ο Νέλσον, Α! ο Ντρέικ, Α! ο Τσώρτσιλ!), αναμνήσεις από μάχες σε πολέμους δίκαιους και άδικους και εντυπώσεις από ταξίδια στις εξωτικές χώρες της αποικιοκρατικής επικράτειας.

Τα δύο αυτά θλιβερά υποκείμενα που αλλάζουν συχνά ιδιότητες, επάγγελμα, μορφωτικό επίπεδο, αλλά δεν παύουν να χρησιμοποιούν τον κώδικα της παλιάς σνομπ ευγενούς τάξεως, με τελείως αδιάφορα αλλά τυπικά λεξίδια πλήξης και πλασματικής διάθεσης ενδιαφέροντος, είναι τα συμβολικά, ένσαρκα πάντως, υπολείμματα της περασμένης επηρμένης αυτοκρατορίας με όλα τα κατάλοιπα της ηθικολογικής υποκρισίας, την κρυψίνοια και την κεκαλυμμένη σε σελοφάν χυδαία και λαϊκή βία και βαρβαρότητα.

Οι δύο γυναίκες της διανομής έρχονται από τις λαϊκές γειτονιές, κουβαλάνε μια αδιάντροπη σεξουαλικότητα, μια λαϊκούρα φτηνή, μια ξετσιπωσιά, μια πλήρη έλλειψη αξιοπρέπειας, μια απροκάλυπτη αναζήτηση- ως παράσιτα- ξενιστή για να τον απομυζήσουν.

Υπάρχει και ένα πέμπτο πρόσωπο, ένα ιδιότυπο άτομο νέας ηλικίας, με πνευματική υστέρηση και τερατώδη μυϊκή δύναμη. Αυτός είναι το υπόλειμμα της παλιάς ανεγκέφαλης βίας των στρατευμάτων καταστολής και επιβολής της αποικιοκρατικής «τάξης».