«Αν κάτι σε τρομάζει, μέτρα το»

ΖΟΥΓΚΛΕΣ ΤΟΥ ΑΜΑΖΟΝΙΟΥ, ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΑΖΤΕΚΩΝ
ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΑ ΤΟΥ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΥ
ΧΩΡΟΥ ΑΝΑΜΕΙΓΝΥΟΝΤΑΙ ΜΕ ΧΙΟΥΜΟΡ ΣΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ
ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΜΠΕΣΤ ΣΕΛΕΡ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, ΠΟΥ ΖΩΝΤΑΝΕΥΕΙ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΕΩΝ,
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΚΑΙ ΕΛΠΙΔΑΣ ΟΤΙ
Η ΛΟΓΙΚΗ ΘΑ ΘΡΙΑΜΒΕΥΣΕΙ ΟΡΙΣΤΙΚΑ
Όλοι είμαστε αιχμάλωτοι της εποχής που γεννηθήκαμε, γράφει ο Ντάνιελ Κέλμαν. Η εποχή σου σού προσφέρει ένα τεράστιο πλεονέκτημα ως προς το παρελθόν και σε κάνει καρνάβαλο του μέλλοντος. Ιδιαίτερα τα τέλη του 18ου αιώνα, όπου τοποθετείται Η μέτρηση του κόσμου, αυτό το σούπερ μπεστ σέλερ των 700.000 αντιτύπων- το μεγαλύτερο, μάλλον, μπεστ σέλερ στη Γερμανία μετά το Άρωμα- προσφέρονται για τέτοιες λεκτικές ακροβασίες. Νέες χώρες είχαν ανακαλυφθεί, η τεχνολογία έκανε τα πρώτα της δειλά βήματα, ιδέες δημοκρατίας φύτρωναν εδώ κι εκεί, η μαγεία υποχωρούσε χάριν της επιστήμης. Και παρ΄ όλα αυτά, τα επιτεύγματα της εποχής, όπως και τα συγκεκριμένα σχέδια των επιστημόνων, φαντάζουν συχνά παράλογα και γελοία στον σημερινό άνθρωπο. Ο 31χρονος Κέλμαν, στην πέμπτη του συγγραφική προσπάθεια, χτύπησε φλέβα. Χωρίς να χρειαστεί να καταφύγει σε Ιησουίτες, Ναΐτες και λοιπές θρησκευτικές δυνάμεις, έκανε κι αυτός μία μεγάλη εμπορική επιτυχία με τα αντίθετα υλικά: τη λογική, τον ορθό λόγο, την επιστήμη. Αλλά με κοινό παρανομαστή την περιπέτεια. Για τους ίδιους τους Γερμανούς μοιάζει με λύτρωση. Τους βγάζει από τον φαύλο κύκλο της θλίψης, του πεσιμισμού, της αυτομαστίγωσης για τα εγκλήματα των παππούδων τους και τους πηγαίνει πιο πίσω, σε μια εποχή όπου συγκροτείτο το γερμανικό έθνος και είχε να παρουσιάσει σπουδαία επιτεύγματα στον τομέα της γνώσης, της φιλοσοφίας, του Διαφωτισμού. Και το κάνει με χιούμορ, κάτι που δεν αποτελεί κανόνα στη γερμανική συγγραφική παράδοση.

Ντάνιελ Κέλμαν

Η ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΜΤΦ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΣΜΑΣ, ΕΚΔ.
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ, 2007 ΣΕΛ. 304, ΤΙΜΗ: 15,68 #

Ηomo universalis
Εκείνη την εποχή, η Γερμανία έφτιαχνε τον homo universalis. Διανοούμενους σαν τον Γκαίτε, στην ουσία πανεπιστήμονες, ικανούς να γράφουν τη μία μέρα βιβλίο για τον Πλάτωνα και την άλλη μέρα πραγματεία για τα φύκια της Βόρειας Θάλασσας. Δύο τέτοιοι άνθρωποι είναι και οι ήρωες του Κέλμαν. Πρόκειται για πραγματικά πρόσωπα: ο Καρλ Φρίντριχ Γκάους, ο επονομαζόμενος και «πρίγκιπας των μαθηματικών», ήταν ένα παιδί-θαύμα, γόνος αγράμματων αγροτών, που ήδη στα 21 κέρδισε την αιωνιότητα γράφοντας το «Disquisitiones Αrithmeticae», ένα σπουδαίο βιβλίο της θεωρίας των αριθμών. Αν και τη φήμη στην εποχή του την κέρδισε αργότερα, όταν ανακάλυψε τον πλανήτη Δήμητρα, αφού ήταν τότε της μόδας η Αστρονομία. Ο Αλεξάντερ φον Χούμπολτ, πάλι, ήταν κι αυτός δυνατός στις θετικές επιστήμες αλλά η βασική του επιλογή, που τον έκανε διάσημο, ήταν να κάνει εξερευνήσεις στη Νότια Αμερική. Ο αναγνώστης παρακολουθεί αυτούς τους δύο σπουδαίους Γερμανούς σε όλες τους τις περιπέτειες, ταυτίζεται με την εποχή τους όπως και με το προσωπικό τους δράμα, που δεν είναι άλλο από το ότι τους καταλαβαίνουν ελάχιστοι.

Στον Αμαζόνιο
Ο φον Χούμπολτ γίνεται ευκολότερα διάσημος γιατί οι εξερευνήσεις είναι το μυθιστόρημα της εποχής. Φτάνει μέχρι τον Αμαζόνιο και τον Ορινόκο και αναζητά το κανάλι που τους ενώνει. Μπαίνει στη ζούγκλα και ξαποσταίνει μόνο όπου βρίσκει καταυλισμό ιεραποστολών. Δεν ξέρει ποιος είναι μεγαλύτερος εχθρός του: τα κουνούπια, οι κροκόδειλοι, οι ανθρωποφάγες φυλές ή η βλακεία των ανθρώπων; Φοβάται, ναι, αλλά έχει τον τρόπο του: «όταν τα πράγματα σε τρομάζουν, καλό είναι να τα μετράς», λέει. Αυτός και ο μποέμ βοηθός του, ένας Γάλλος ονόματι Μπονπλάν, μετράνε ποτάμια, ηφαίστεια, μαζεύουν φυτά και βάζουν πιθήκους σε κλουβιά. Μπαίνουν σε λίμνες με ηλεκτροφόρα χέλια για να δουν στο σώμα τους τις επιπτώσεις, πίνουν κουράριο για να ανακαλύψουν ότι σε δηλητηριάζει μόνο αν διοχετευτεί στο αίμα και όχι όταν το πιεις. Τόσο ο Χούμπολτ όσο και ο Γκάους, που ζει στη Γοτίγγη (Γκέτινγκεν) και εξαρτά τη ζωή του από τη φιλευσπλαχνία και τον θαυμασμό του Δούκα του Αννοβέρου, χρησιμοποιούν κάτι πρωτόγονους εξάντες, ηλιοτρόπια, θεοδόλιχους, κλισίμετρα, βαρόμετρα, την τεχνολογία αιχμής της εποχής τους δηλαδή, που τους ανοίγει- νιώθουν- νέους ορίζοντες. Η αισιοδοξία τους μεγάλη:

«Τα γεγονότα και οι αριθμοί θα μπορούσαν, ίσως, να φέρουν τη σωτηρία. Να απογυμνώσουν την πλάση από τη φαντασία, το όνειρο, την πλάνη και την ομίχλη».