«Διαβάστε! Θ΄ ανακαλύψετε πως έχετε ψυχή»

«Αν η εμπειρία του βιβλίου ακόμη σας τρομάζει, ξεκινήστε χωρίς φόβο, αρχίστε να διαβάζετε βιβλία από το μικρό σας δωματιάκι. Θα ανακαλύψετε πως ακόμη και εσείς έχετε ψυχή». Η προτροπή δεν ανήκει σε άλλον παρά στον Ουμπέρτο Έκο και είναι ένα απόσπασμα από τις σκέψεις του που περιλαμβάνονται στο «La memoria vegetale» (Η φυτική μνήμη;). Πρόκειται για μια «πολύτιμη έκδοση», όπως την περιέγραψε ο ιταλικός Τύπος, που κυκλοφόρησε σε περιορισμένα αντίτυπα από τον εκδοτικό οίκο Rovello con la Rizzoli.

Σ΄ αυτό το θέμα (la memoria vegetale), ο διάσημος συγγραφέας και καθηγητής αφιερώνει τη διάλεξή του στα εγκαίνια της βιβλιοθήκης της Αλεξανδρείας- όχι αυτή της Αιγύπτου, αλλά του Πιεμόντε, όπου ο Έκο είναι ο επίσημος καλεσμένος, ως διάσημο τέκνο της πόλης . Η αμοιβή που ζήτησε γι΄ αυτό τον σκοπό; Μια πίτα από τις παραδοσιακές του τόπου του. Για ποιον λόγο ακριβώς; ρωτά τον συγγραφέα ο η ιταλική «Stampa». «Έχει να κάνει με τη μνήμη. Όχι ακριβώς τη… φυτική (ακόμη και αν η πίτα είναι φτιαγμένη από αλεύρι και σπόρους), αλλά τη σαρκική», λέει χαρακτηριστικά ο Έκο και κάνει αναφορά στις αναμνήσεις της παιδικής του ηλικίας, στον τρόπο που οι άνθρωποι ετοίμαζαν τη συγκεκριμένη πίτα, την οποία όλο και πιο δύσκολα μπορεί σήμερα κανείς να τη βρει.

«Στο Μιλάνο, δεν υπάρχει πια, στο Τ ορίνο πιστεύω ότι μπορείς να τη βρεις μόνο σε ένα μέρος και δεν νομίζω πως

«Έχουμε τρεις μνήμες: αυτή που λέμε σαρκική και έχει την έδρα της στον νου, τη συλλογική που κάποτε ήταν στο Σύμπαν και σήμερα είναι στους υπολογιστές και τη φυτική, που φυλάσσεται στα βιβλία τα οποία κάποτε φτιάχνονταν από πάπυρο και σήμερα από χαρτί-ξύλο»

μπορείς να τη βρεις πια ούτε εκεί, γιατί έκλεισε. Όλοι προτιμούν σήμερα να φτιάχνουν πίτσα. Και γι΄ αυτόν τον λόγο ζήτησα την πίτα, όχι τόσο από λαιμαργία όσο για να ωθήσω τις τοπικές αρχές να υποστηρίξουν την επιστροφή της πίτας – της “μπελεκάλντα”, όπως τη λέμε στα μέρη μας».

Μπαίνει όμως και το κομπιούτερ στο στόχαστρό του. «Το βιβλίο», λέει ο Ουμπέρτο Έκο, «δεν θα αντικατασταθεί ποτέ από το κομπιούτερ, το οποίο κατά τα άλλα είναι πολύ χρήσιμο για να βρίσκουμε βιβλία».

Ο Ουμπέρτο Έκο γεννήθηκε πριν από 75 χρόνια στην Αλεξάνδρεια του Πιεμόντε και είναι το τιμώμενο πρόσωπο στα εγκαίνια της βιβλιοθήκης, η οποία ανοίγει ξανά τούτες τις ημέρες ανανεωμένη έπειτα από έξι χρόνια επίμονης δουλειάς. Ο συγγραφέας, διάσημος σε όλο τον κόσμο με το «Όνομα του Ρ όδου» και το «Εκκρεμές του Φουκό» σκαλίζει τη μνήμη και αρχίζει κάπως έτσι την ομιλία του: «Εν αρχή ήν η φαρινάτα…» (το φύλλο από αλεύρι). Στα μυθιστορήματα του Έκο άλλωστε, ο τόπος του, το Πιεμόντε, ζει μέσα από τους ήρωες των ιστοριών του. Πώς είναι ένας Πιεμοντέζος στ΄ αληθεια; τον ρωτούν. «Ακριβώς όπως τον έχω περιγράψει», θα απαντήσει ο συγγραφέας, «ή κάπως έτσι: ένας Πιεμοντέζος δεν κάνει ούτε έναν μορφασμό και περιορίζει καθετί στις ελάχιστες διαστάσεις του».

Και πώς θα ερμήνευε ως σημειολόγος την περίφημη των ημερών «αλληλογραφία» της Βερόνικα Λάριο με τον Σίλβιο Μπερλουσκόνι; ρωτούν τον Έκο. «Όπως απάντησα σε έναν δημοσιογράφο, που μου είχε επιτεθεί πριν από λίγες ημέρες: Είμαι τζέντλεμαν και δεν ασχολούμαι με τα προσωπικά ζητήματα των άλλων», λέει.