Με το διαβατήριο της ιστορίας – ανοικτήςπληγής

ΤΟ ΣΥΓΚΙΝΗΤΙΚΟ ΑΦΗΓΗΜΑ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΟΥ
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΓΙΩΡΓΟΥ ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΗ, ΜΕ ΘΕΜΑ
ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΑ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΑ, ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ
ΤΗΝ ΑΦΟΡΜΗ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ
ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΛΛΑΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ
ΜΕ ΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ
ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΑ
Το αφήγημα Με διαβατήριο και βίζα μιας μέρας έρχεται ως συνέχεια του προηγούμενου, πρώτου βιβλίου του συγγραφέα, Αναμνήσεις με πολλά κουκούτσια (2003). Στο βιβλίο εκείνο ο κυπριακής καταγωγής Γιώργος Χαριτωνίδης, που ζει και εργάζεται στην Αθήνα εδώ και πολλά χρόνια, κατέθεσε τη λογοτεχνική μαρτυρία του για τα γεγονότα της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974 (συμμετοχή στην άμυνα της Μεγαλονήσου, αιχμαλωσία, απελευθέρωση). Το θέμα του δεύτερου βιβλίου του είναι η επίσκεψη στον γενέθλιο τόπο, την περιοχή της Κερύνειας, μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων προς τα κατεχόμενα. Σύντομο αφήγημα, το Με διαβατήριο και βίζα μιας μέρας συγκροτείται από δύο εισαγωγικά κι ένα επιλογικό κείμενο και 37 αριθμημένα μέρη, με έκταση μία ή δύο σελίδες. Στα μέρη αυτά καταγράφονται στιγμές-επεισόδια της μονοήμερης επίσκεψης, που «σμίγουν τη γλυκιά αναπόληση με τη σιωπηλή οργή της περίστασης» (σ. 39) να επισκέπτεσαι τον τόπο όπου έζησες τη νιότη σου, τριάντα χρόνια μετά, με διαβατήριο και βίζα μιας μέρας. Οι παραστάσεις του φυσικού τοπίου αλλά και οι αλλαγές που επέφεραν οι άνθρωποι στον χώρο ανακαλούν συνεχώς το παρελθόν, είτε τις ευτυχισμένες στιγμές της νεότητας του πρωτοπρόσωπου αφηγητή πριν από την εισβολή, είτε τα οδυνηρά βιώματα της εισβολής και της αιχμαλωσίας.

Η διελκυστίνδα ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν αναδεικνύει το τραυματικό προσωπικό βίωμα της ενήλικης ζωής που στιγματίζεται από την επίγνωση ότι η ακρωτηριασμένη νεότητά της έμεινε οριστικά εκεί πίσω, σ΄ έναν μακρινό (υπό ξένη κατοχή) αλλά και τόσο οικείο κι αγαπημένο τόπο. Ισορροπώντας ανάμεσα στην πιστή καταγραφή και τη λογοτεχνι- κή μετάπλα- ση της προσωπι- κής μαρτυρίας του, ο Χαριτωνίδης ανταποκρίνεται συνάμα στο ηθικό αίτημα να καταδείξει την άδικη ιστορική μοίρα της πατρίδας του. Το εικονογραφικό υλικό που ενσωματώνεται στο βιβλίο (κυρίως χάρτες της Κύπρου και φωτογραφίες) το προσδένει στη συλλογική πραγματικότητα, παράλληλα ωστόσο ο Χαριτωνίδης σχολιάζει την ιστορία του τόπου του με χαμηλότονες νύξεις και εύστοχους υπαινιγμούς, ενώ ανεβάζει σπανίως τη συναισθηματική θερμοκρασία του λόγου του, χωρίς να διολισθαίνει σε μελοδραματικές εκλύσεις, αφήνοντας τη συγκίνηση να αναδυθεί από τη δραματική φύση των αφηγούμενων καταστάσεων.

Ίσως η άμεση συγκίνηση που μου προκάλεσε το βιβλίο του Χαριτωνίδη οφείλεται στο γεγονός ότι με έφερε αντιμέτωπο με τη μαρτυρία ενός ανθρώπου που μαρτυρεί πώς πέρασε μέσα από τις συμπληγάδες της προσωπικής του ζωής-μνήμης και της ιστορίας. Επίσης, σε έναν Ελλαδίτη της γενιάς μου, που έζησε και ζει την ιστορία βλέποντας σε απευθείας τηλεοπτική μετάδοση, καθισμένος στον καναπέ και αποσβολωμένος, τη δολοφονία του Σολωμού Σολωμού, το βιβλίο του Χαριτωνίδη υπενθυμίζει ότι οι, παραταγμένες η μία μετά την άλλη, ονομασίες των χωριών της Καρπασίας είναι ο πιο αδιάψευστος μάρτυρας ότι η λογοτεχνία μνημειώνει την ομορφιά της γλώσσας και της ζωής, όταν φτιάχνεται με υλικά της συλλογικής πραγματικότητας: «Βασιλειάτης, Αηρκώτισσα, Οκτωλιθάρι, Αιγιαλούσα, Λεονάρισσο, Κώμα του Γιαλού» (σ.

57). Ακόμη, το Με διαβατήριο και βίζα μιας μέρας μού έκανε ένα σπάνιο δώρο: εκείνες τις σκόρπιες κυπριακές λέξεις, θραύσματα του προφορικού λόγου, όπως «δαχαμαί» (εδώ χάμω), «το λάιν» (το λάδι), «του φου» (του φωτός), λέξεις που ηχούν σαν μαγικοί ήχοι της ελληνικής λαλιάς και είναι ζωντανά σήματα ενός απωθημένου τόπου.